Άγονη γραμμή

29 Σεπτεμβρίου 2011

Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού, Κουμπέ Ρεθύμνου

Filed under: Παπαδάκης Κωστής — Άγονη Γραμμή @ 11:27 πμ
Tags:

Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού, Κουμπέ Ρεθύμνου και ο νεότερος ιδρυτής της Νέστωρ Ι. Βασσάλος ο Διονυσιάτης

 

 

Βιβλιοκριτική: 14) Γιάννης Γ. Χρηστάκης, 13) ΝΙΚΟΣ Ι. ΔΕΡΕΔΑΚΗΣ 12) Θ. Ι. Ρηγινιώτης 11) Του ΧΑΡΗ ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗ 10) Αντώνης Ε. Στιβακτάκης 9) Χρυσούλας Δημητρακάκη 8) Μαυροτσουπάκη Γεώργιου 7) Πελαντάκη Θεοδώρου 6) Φρυγανάκη Γεωργίου 5)  Περπυράκη Γεωργίου 4) Μαυροτσουπάκη Γρωργίου, 3) Πελαντάκη Θεοδώρου,2)Φρυγανάκη Γεωργίου, 1)Περπυράκη Γεωργίου

 

 Γιάννης Γ. Χρηστάκης

 

Ο καθηγητής θεολόγος και φιλόλογος Κωστής Ηλ. Παπαδάκης είναι γνωστός Ρεθεμνιώτης πνευματικός δημιουργός από τα πολλά συγγραφικά του έργα, εννέα στον αριθμό μέχρι τώρα βιβλία, τη φιλολογική του επιμέλεια στο περιοδικό της Μητρόπολης «Ενοριακή Παρουσία», στα βιβλία του Συλλόγου Κωφών Ρεθύμνου και στα πρακτικά διαφόρων συνεδρίων, αλλά και από τη γενικότερη πνευματική του δράση, δημιουργία και προσφορά στον τόπο του.
Ακάματος πνευματικός εργάτης μας έδωσε τελευταία (εκδ. 2011) μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τη Μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού, στον Κουμπέ, που είναι καταπληκτική, καθώς ερείδεται σε πρωτογενή στοιχεία και ντοκουμέντα, τα οποία αποκαλύπτουν την άγνωστη ζωή και δράση της Μονής κατά την περίοδο ύπαρξής της (1550-1645), με το ένα της κλίτος αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση και το άλλο, που ήταν και το βασικό, στον Άγιο Ιωάννη τον Ερημίτη.

 

Αλλά και αναδεικνύουν και προβάλλουν τη λειτουργία και τη δράση της στη δεύτερη νεότερη φάση της (1935 κ. ε.), από τότε δηλαδή που ανακαλύφθηκε και επανιδρύθηκε από τον αγιορείτη μοναχό Νέστορα Ι. Βασσάλο, το Διονυσιάτη, ο οποίος την «ανάστησε» και την κατέστησε ευσεβές ιερό προσκύνημα των Ρεθυμνιωτών και όχι μόνο.

 

Το τμήμα αυτό του βιβλίου, που είναι σχετικά εκτενές, αναφέρεται στη χωροταξία της Μονής, στους ναούς της, στα κτίσματα και τα παραρτήματά της, ενώ συγχρόνως δίδεται μια εναργής εικόνα της σημερινής της υπόστασης με αναφορά στα κειμήλια, τα παλαίτυπα, στην εσωτερική της λειτουργία και ιδιαίτερα στην πνευματική και κοινωνική της δράση.

 

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, που είναι και το εκτενέστερο, παρελαύνει η ζωή και το έργο του νέου κτήτορος της Μονής Νέστορος Ι. Βασσάλου, του Διονυσιάτου. Η γέννηση, η παιδική και εφηβική του ηλικία, η εκκλησιαστική του διαδρομή στην Κρήτη και η μοναχική του ζωή και δράση στο Αγιώνυμο Όρος. Η επιστροφή του στην «πατρώα γη», η ανακάλυψη της ενετικής Μονής και η ίδρυση της νέας.  Η πνευματική αγιαστική του προσωπικότητα, η αγιογραφική του ικανότητα και δεξιότητα και τέλος η «κοίμησή» του.

 

Αυτό είναι το καταπληκτικό, όπως το χαρακτήρισα παραπάνω, νέο έργο του Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, του Ρεθύμνιου πνευματικού δημιουργού, που χάρισε στο ευρύ χριστεπώνυμο αναγνωστικό κοινό μια μελέτη επιστημονικά άρτια, συγγραφικά άριστα θεμελιωμένη και γλωσσικά τέλεια επενδυμένη.

 

Τελειώνοντας επιθυμώ ακόμη να τονίσω την άριστη εκδοτική ποιότητα του βιβλίου, έκδοση «Γραφοτεχνικής» Ρεθύμνου, που έχει τη μορφή λευκώματος , καθώς είναι εμπλουτισμένο με 180 έγχρωμες φωτογραφίες, οι περισσότερες από τις οποίες είναι αγιογραφίες και δεκατρείς άλλες παραστάσεις (χάρτες, γκραβούρες κ.λπ.), που το καθιστούν χάρμα οφθαλμών.

 

Ο συγγραφέας του βιβλίου αυτού, θεολόγος και φιλόλογος, Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, με το έργο του, «κατατάσσει εαυτόν» στους σπουδαίους πνευματικούς ταγούς του νησιού μας.

 

Γιάννης Γ. Χρηστάκης
επιτ. Σχολ. Σύμβουλος

 

                                                                                            Ηράκλειο

 

ΝΙΚΟΣ Ι. ΔΕΡΕΔΑΚΗΣ

 

 

 

Για τον εκλεκτό φίλο και αγαπητό συνάδελφο, εκπαιδευτικό, Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, δεν χρειάζεται να πω πολλά. Η πέραν των τριάντα ετών εκπαιδευτική προσφορά του στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση του τόπου, σε συνδυασμό με την ογκώδη και πολυσχιδή συγγραφική και ερευνητική του δραστηριότητα, τον κατατάσσουν στους πνευματικούς άνδρες της πόλης, της οποίας τα ήθη και οι θεσμοί πλήττονται το τελευταίο διάστημα. Εξάλλου, η σεμνότητα του ανδρός, από μόνη της αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα στη σκιαγράφηση και παρουσίαση της προσωπικότητάς του.

 

 

 

Δεν δύναμαι, όμως, να μην αναφερθώ, έστω και ακροθιγώς, στο τελευταίο του, σημαντικότατο κατά γενική ομολογία, συγγραφικό πόνημα, αναφορικά με τη γνωστή, αλλά συνάμα τόσο άγνωστη, σε πολλούς, Ιερά Μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα Χριστού στην περιοχή του Κουμπέ, καθώς και στο νεότερο επανιδρυτή της, Νέστορα Βασσάλο. Έναν ογκώδη και πολυτελή τόμο, που εκδόθηκε για λογαριασμό της Μονής και καταγράφει, λεπτομερώς, την ιστορία της, καθώς και το βίο του νεότερου ιδρυτή της, του θρυλικού Γέροντα, Νέστορα Βασσάλου.

 

 

 

Ο συγγραφέας, ανατρέχοντας σε νοταριακά έγγραφα της εποχής της Βενετοκρατίας, καθώς και σε piante της εποχής, έχοντας και ως αδιάσειστο στοιχείο το γνωστό πίνακα CIVITAS RETHYMNAE, καταλήγει στο επιστημονικό συμπέρασμα ότι η μονή υπήρχε στο ίδιο ακριβώς σημείο από την εποχή της Ενετοκρατίας και μάλιστα λειτουργούσε ως ορθόδοξο μοναστήρι. Παράλληλα, δε, στον ίδιο χώρο λατρευόταν και ο Άγιος Ιωάννης ο Ερημίτης, ο οποίος είχε δώσει και το όνομά του στη Μονή.

 

 

 

Τα μαύρα χρόνια της Τουρκοκρατίας διέκοψαν τη λειτουργία της πλούσιας Μονής, και με την πάροδο του χρόνου, ερειπώθηκε. Έπρεπε να περάσουν αρκετοί αιώνες και να βρεθεί ο Αγιορείτης μοναχός Νέστορας Βασσάλος, στις αρχές του 20ου αιώνα, μετά από μια θεία οπτασία «να κατέλθη και πάλιν εις Κρήτην, διά να ανακαλύψη τον ιερό ναόν του Σωτήρος Χριστού κείμενον εν τοις ορίοις του χωριού Γάλλου, της τοποθεσίας Κουμπέ, ως έχων άφθονον και ιαματικόν ύδωρ…».

 

 

 

O Κωστής Ηλ. Παπαδάκης κάνει εκτενέστατη αναφορά τόσο στην προσωπικότητα του Νέστορα Βασσάλου, όσο και στην προσπάθειά του να ξαναστήσει απ’ την αρχή τη Μονή. «Ο όλος βίος του, η αγία πολιτεία του, η φιλανθρωπία του, η αγάπη προς τον άνθρωπο και η σημαντική προσφορά του στον πολιτισμό αυτού του τόπου, με την πολύχρονη διδασκαλία της ζωγραφικής τέχνης και αγιογραφίας στους νέους, σε μια εποχή ιδιαίτερη μίζερη και εξαθλιωμένη τον έκανε να αγαπηθεί ιδιαίτερα από τους Ρεθεμνιώτες», γράφει ο συγγραφέας.

 

 

 

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη παρουσία, θεωρώ σκόπιμο να αναφέρω ότι το Ρέθυμνο πρέπει να επαναπροσδιορίσει τους στόχους του και τον προσανατολισμό του ως κοινωνία. Φωτεινοί άνθρωποι του πνεύματος και του πολιτισμού όπως ο Κωστής Παπαδάκης, αλλά και τόσοι άλλοι, πρέπει να μπουν μπροστάρηδες ώστε το Ρέθεμνος να αποκτήσει ξανά την παλιά του πνευματική αίγλη, να ξανακουστεί ως Πόλη των Γραμμάτων. Η τωρινή του κατάσταση, ούτε το τιμά, ούτε του πρέπει!

 

ΝΙΚΟΣ Ι. ΔΕΡΕΔΑΚΗΣ

 

 

 

 Θ. Ι. Ρηγινιώτης

 

Αν και πολύ καλά γνωρίζω την ποιότητα του φίλου Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, που την έχει αποδείξει με πλειάδα συγγραμμάτων (βιβλίων και άρθρων), με εξέπληξε ευχάριστα η πρόσφατη μονογραφία του. Ερεύνησε λεπτομερώς κάθε πτυχή της ιστορίας του σπουδαίου ρεθεμνιώτικου πνευματικού κέντρου, της μονής Κουμπέ, και προσφέρει πλήρη γνώση της ιστορίας και της δράσης της. Όμως μέσα από τις σελίδες του καλαίσθητου βιβλίου του εικονογραφείται και η κοινωνική ζωή του Ρεθύμνου, ιδίως κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, που συνδέεται με την πρώτη φάση της ζωής του μοναστηριού.
Η ιδιότητα του συγγραφέα ως θεολόγου, παράλληλα με τη φιλολογική του ιδιότητα, του επιτρέπει να είναι εξαιρετικά ακριβής και στη θεολογική πλευρά του ζητήματος, σε ζητήματα αγιολογίας και σε ό,τι αφορά στην πνευματική παράδοση του ορθόδοξου μοναχισμού, στο ιστορικό παρελθόν και στις μέρες μας.
Ιδιαίτερα με χαροποίησε η διάκριση των αγίων Ιωάννη του Ξένου και Ιωάννη του Ερημίτη, θέμα που με απασχολούσε κατά το παρελθόν (μια και πολλοί ταυτίζουν εσφαλμένα τους δύο αγίους, παρότι έζησαν σε διαφορετικές εποχές και ο βίος τους δε μοιάζει σχεδόν καθόλου). Χάρηκα λοιπόν για το σχετικό κεφάλαιο, που βάζει επιτέλους τα πράγματα στη θέση τους.
Αλλά με συγκίνηση δέχτηκα και τη λεπτομερή μελέτη της ζωής και της πνευματικής και κοινωνικής (αλλά και καλλιτεχνικής) προσφοράς του αγιασμένου Γέροντα Νέστορα Βασσάλου, ανακαινιστή και δεύτερου ιδρυτή της μονής, πνευματικού πατέρα της στα νεότερα χρόνια και πρώτου δασκάλου της αγιογραφίας, την παράδοση του οποίου συνεχίζει σήμερα επάξια η μοναστική αδελφότητα.
Για την ιστορία ας αναφέρουμε πως το 1935 ο Ρεθεμνιώτης μοναχός Νέστωρ Βασσάλος (1872-1957), που μόναζε σ’ ένα Κάθισμα-Κελλί της ι. μονής Διονυσίου στο Άγιο Όρος, έλαβε εντολή σε όραμα να κατεβεί στο Ρέθυμνο και να ανοικοδομήσει την ερειπωμένη μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στη θέση Κουμπές. Κατά τη μαρτυρία του ίδιου, δεν ανταποκρίθηκε αμέσως στην εντολή, πράγμα συνετό, γιατί ποτέ δεν μπορείς να είσαι βέβαιος από την αρχή για κάτι που νομίζεις ως θεϊκό όραμα (και η αγία Πελαγία της Τήνου, που βρήκε την εικόνα της Παναγίας, το ίδιο εφάρμοσε), μέχρι που ο Χριστός τον διέταξε επανειλημμένα και με αυστηρότητα. Το μοναστήρι του Κουμπέ επανιδρύθηκε και σήμερα λειτουργεί ως γυναικείο μοναστήρι με σημαντικό εργαστήρι αγιογραφίας, σύμφωνα με τις πρώτες διδαχές του ίδιου του π. Νέστορα, που ήταν εξαίρετος αγιογράφος, και που πρόσφερε και μαθήματα αγιογραφίας και ζωγραφικής στην τότε νεολαία της πόλης μας. Ο τάφος του Γέροντα βρίσκεται στον περίβολο του μοναστηριού. Νομίζω πως κατά κοινή ομολογία της τοπικής μας κοινωνίας είναι άγιος και ελπίζω η μονογραφία αυτή να δώσει την αφορμή για την επίσημη εγγραφή του στο αγιολόγιο της Εκκλησίας μας.

 

                                                                                                                                     Θ. Ι. Ρηγινιώτης

 

 

 

Του ΧΑΡΗ ΣΤΡΑΤΙΔΑΚΗ

 

Τρία εξαιρετικά βιβλία τοπικής ιστορίας

 

*Κωστή Ηλ. Παπαδάκη Ρέθυμνο 1900-1950- Το Ρέθυμνο που μας κληροδότησε το σημερινό Ρέθυμνο, τ. Α΄ σσ. 400 και τ. Β΄, σσ. 200, Ρέθυμνο 2010 *Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ Ρεθύμνου και ο νεότερος ιδρυτής της Νέστωρ Ι. Βασσάλος ο Διονυσιάτης, Ρέθυμνο 2011, σσ. 241

 

Εστω και καθυστερημένα, έχω σήμερα τη χαρά να παρουσιάσω από εδώ τρία πονήματα του Κωστή Ηλία Παπαδάκη των ετών 2010 και 2011. Και είμαι σίγουρος ότι πολύ σύντομα θα έχω την ευκαιρία να κάνω το ίδιο και για άλλα, περισσότερα του ενός, βιβλία.

 

Ο συγγραφέας είχε αποδειχτεί και πριν τη συγγραφή των τριών παρουσιαζόμενων βιβλίων εμβριθής μελετητής και πολυγράφος με τα βιβλία του: «Θέματα Αγωγής του Παιδιού κατά τον Ι. Χρυσόστομο» (Ρέθυμνο 1993), «Ο λόφος του Τιμίου Σταυρού της πόλης μας χθες και σήμερα» (Ρέθυμνο 1994), «Γλυπτά και ενεπίγραφες πλάκες του Ρεθύμνου» (Ρέθυμνο 2000), «Νικόλαος Γεωργίου Παπαδάκης, καθηγητής και πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης» (Ρέθυμνο 1997), «Κεραμές και Αγαλιανός. Κοινή πορεία μέσα στο χρόνο» (Ρέθυμνο 2002) και με περισσότερα από 12 ανάτυπα και άλλες εργασίες σε έγκυρα περιοδικά και σε πρακτικά συνεδρίων.

 

Το δεύτερο και το τρίτο βιβλίο τα είχε δημιουργήσει ως ενεργός δάσκαλος με μαθητές του στα πλαίσια εργασιών Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Το ίδιο συνέβη και με τα δύο πρώτα από τα βιβλία που παρουσιάζουμε σήμερα, τα οποία δημιουργήθηκαν κατά τα πέντε παρεμβαλλόμενα σχολικά έτη μεταξύ των ημερολογιακών ετών 2003 και 2008. Συνολικά συνέπραξαν 50 μαθητές, οι οποίοι ασφαλώς στο μέλλον θα μπορούν να ανασύρουν τις καλύτερες των σχολικών αναμνήσεων από την περίοδο της θητείας δίπλα στον καθηγητή τους (σήμερα συνταξιούχο). Τα βιβλία αυτά εντάσσονται στο είδος που αποκαλούμε Τοπική Ιστορία. Οι μαθητές την προσεγγίζουν με βιωματικό τρόπο, ενώ παράλληλα γεφυρώνουν τον κλειστό χώρο της σχολικής αίθουσας με τον κόσμο έξω από αυτόν. Κι ακόμα προσανατολίζονται στην ιστορία των αφανών ανώνυμων πλειοψηφιών και όχι στα τρανταχτά ιστορικά γεγονότα, πραγματικότητα που ενδιαφέρει ιδιαίτερα τα παιδιά.

 

Τα δύο πρώτα βιβλία ανασυνθέτουν όψεις της καθημερινής ζωής του Ρεθύμνου κατά την πεντηκονταετία 1900-1950. Περιλαμβάνουν δηλαδή τις περιόδους της Ρωσικής Κατοχής, της Κρητικής Πολιτείας, των Βαλκανικών Πολέμων, του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, της Μικρασιατικής Καταστροφής, του Μεσοπολέμου, του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, της Κατοχής, του Εμφυλίου και της αρχής της ανασυγκρότησης. Συνολικά για την πεντηκονταετία αυτή ερευνώνται η εκπαίδευση και τα σχολεία του Ρεθύμνου, τα έργα ευποιίας των Ρωσικών στρατευμάτων Κατοχής, οι δημόσιες υπηρεσίες, οι τεκέδες και τα τζαμιά, οι τούρκικες βρύσες, η αγορά και το λιμάνι. Αναφέρονται ακόμη οι γιατροί της πόλης, οι εφημερίδες της, οι σύλλογοι και οι συντεχνίες, τα ξενοδοχεία, η ατμοπλοΐα, η άφιξη και υποδοχή των Μικρασιατών προσφύγων, ο ηλεκτροφωτισμός της πόλης, τα πρώτα αυτοκίνητα και η δημιουργία του Δημοτικού Κήπου (με πλούσιο φωτογραφικό υλικό). Αναλυτική αναφορά γίνεται και στη Γιορτή των Θεοφανείων, στην ψυχαγωγία (θίασοι, καρναβάλια, ανθεστήρια, κινηματοθέατρα), στις μεταφορές, στους υπαίθριους μικροπωλητές και φωτογράφους, στους τελάληδες, στους περιθωριακούς τύπους, στο Ορφανοτροφείο και στους δασκάλους και καθηγητές του Ρεθύμνου, με καταλόγους 127 καθηγητών και 116 δασκάλων, συνοδευόμενους από περισσότερα ή λιγότερα στοιχεία κατά περίπτωση.

 

Αναφορά γίνεται και στα αρμενικά σωματεία, σε μια περίοδο που στο Ρέθυμνο άκμαζε η αρμενική κοινότητα. Δε παραλείπεται η Εκκλησία, με πλήθος στοιχείων για τον καθεδρικό ναό, την αίθουσα των Τριών Ιεραρχών, το Κωδωνοστάσιο, τα κτήρια γύρω από Μητρόπολη πριν κατεδαφιστούν, τους 3 ναούς των Τεσσάρων Μαρτύρων και τους Ιεράρχες και κληρικούς της πόλης. Στη συνέχεια εξετάζεται η Υγεία, με στοιχεία για 4 Νοσοκομεία που λειτούργησαν κατά περιόδους, 11 κλινικές, 39 γιατρούς, 10 οδοντίατρους και άλλα τόσα φαρμακεία. Ακολουθούν αναφορές σε 5 φιλανθρωπικά Σωματεία, σε 6 φιλεκπαιδευτικούς Συλλόγους, σε 22 επαγγελματικά σωματεία, σε 6 αθλητικούς συλλόγους, σε 73 δρόμους και πλατείες, σε 45 συνοικίες και τοποθεσίες, σε 65 σημαντικούς Ρεθεμνιώτες, σε 39 εμπόρους και βιομηχάνους της εποχής, σε σαπωνοποιίες, καφενεία, εμπορικά καταστήματα, βιβλιοπωλεία κ.λπ. Το πρώτο βιβλίο κλείνει με αναλυτική βιβλιογραφία και ευρετήριο ονομάτων και πραγμάτων. Είναι σίγουρο, μάλιστα, ότι το ευρετήριο αυτό θα αποδειχτεί χρησιμότατο όχι μόνο στους αναγνώστες, αλλά και στους παίκτες του ετήσιου Κυνηγιού Θησαυρού του Ρεθύμνου, οι οποίοι θα το εκτιμήσουν δεόντως.

 

Το δεύτερο παρουσιαζόμενο βιβλίο περιλαμβάνει 23 συνεντεύξεις για το Ρέθυμνο της ίδιας πεντηκονταετίας. Οι συνεντεύξεις αυτές δόθηκαν μέσα στη σχολική αίθουσα στους μαθητές του Κωστή Παπαδάκη που συμμετείχαν στο προαναφερθέν πρόγραμμα. Πρόκειται για συνεντεύξεις με την Μαρία Τσιριμονάκη (για εκπαιδευτικές μορφές, την περίοδο Πόλεμος-Κατοχή-Απελευθέρωση και για τη ζωή των παιδιών στο προπολεμικό Ρέθυμνο), τον Μανό Αστρινό (για τον Πολύβιο Τσάκωνα και τον Σύνδεσμο Διάδοσης Καλών Τεχνών), με τον Γιάννη Κουμεντάκη (για τον εκπαιδευτικό Κωνσταντίνο Πολογεώργη), με τον Γιώργο Φρυγανάκη (για τον Δημήτρη Φρυγανάκη και τον Προσφυγικό Συνοικισμό), με τον Μανόλη Κούνουπα (για τον Ελευθέριο Βενιζέλο και την πλατεία Τ. Πετυχάκη), με τον Κωστή Παπαδάκη (για τον Κωνσταντίνο Πετυχάκη και τον Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο, για την εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας και για ένα μαθητικό λεύκωμα του 1926), με την Φέφη Βαλαρή (για τον Σύλλογο Κυριών, το Λύκειο Ελληνίδων και τα γλέντια του Ρεθύμνου), με τον Βασίλη Σιμιτζή (για τον Σύνδεσμο Κτιστεργατών Ρεθύμνης), με τον Μανώλη Καρνιωτάκη (για το Ρέθυμνο που χάθηκε), με τον Γιώργη Δρανδάκη (για ένα οδοιπορικό της οδού Αρκαδίου), με τον Γιάννη Σπανδάγο (για το Κολονάκι του Ρεθύμνου), με τον Μιχάλη Παπαδάκη-Δάνδολο (για δυο πηγάδες του Ρεθύμνου), με τον Γιώργο Εκκεκάκη (για τα βιβλιοπωλεία), με τον Αντώνη Δαφέρμο (για τα τυπογραφεία) και με την Χαρά Περάκη-Ζαχαράκη (για μια μετακατοχική εκδρομή και για τις διδασκαλικές της αναμνήσεις). Και στο δεύτερο βιβλίο χρησιμότατο αποδεικνύεται το Ευρετήριο ονομάτων και πραγμάτων, με το οποίο κλείνει.

 

Το τρίτο παρουσιαζόμενο βιβλίο ξεχωρίζει εξαρχής για την εξαιρετική σελιδοποίηση και εκτύπωση και για το εντυπωσιακό του μέγεθος. Αναφέρεται στην Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρα Κουμπέ και ξεκινά με επισκόπηση δύο ακόμα μοναστηριών που υπήρξαν στο λόφο του Τιμίου Σταυρού επί ενετοκρατίας: τις μονές Αγίου Αντωνίου και Θεοτόκου στη Μεσαμπελίτισσα. Το βιβλίο συνεχίζει με εκτεταμένη αναφορά στους ναούς της ίδιας περιοχής, τον Τίμιο Σταυρό (1935), τον Άγιο Κωνσταντίνο και Ελένη, τον Άγιο Νικόλαο, την Αγία Φωτεινή (η παλιότερη εκκλησία προ του 1910 και η νεότερη του 1975), του Αγίου Σπυρίδωνα (στη βενετοκρατία ναός Αγίας Κυριακής), του Αγίου Αντωνίου στην Ατσιποπουλιανή Καμάρα, του Αγίου Γεωργίου (ερείπιο σήμερα) δίπλα στην πηγή του Κουμπέ.

 

Ο Κωστής Παπαδάκης αποδεικνύει ότι ο ναός της μονής Μεταμόρφωσης του Σωτήρα επί ενετοκρατίας υπήρξε δίκλιτος, όπως και σήμερα, αλλά ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Ερημίτη (σήμερα Τίμιο Πρόδρομο) και στη Μεταμόρφωση του Σωτήρα. Αποδεικνύει επίσης ότι υπήρξε ορθόδοξο μοναστήρι και ότι ήταν γνωστό ως Μονή Αγίου Ιωάννη του Ερημίτη. Το κατορθώνει κάνοντας χρήση δεδομένων ιστορικών και αρχαιολογικών αλλά και μαρτυριών. Παράλληλα προσπαθεί να διαλύσει τη σύγχυση των αγίων Ιωάννη του Ξένου και Ιωάννη του Ερημίτη.

 

Στη συνέχεια αναφέρεται σε ονόματα οικιστών της μονής επί ενετοκρατίας και συνεχίζει με περιγραφή των σημερινών ιερών ναών (δύο κλίτη και παρεκκλήσι Αγίων Αναργύρων), των κτισμάτων και του μετοχιού Αγίου Εφραίμ στο χωριό Κάστελλος. Αναφέρεται επίσης στα συνήθη διακονήματα των μοναζουσών και σε άλλα, όπως η αγιογραφία και η βιβλιοδεσία. Δεν παραλείπει λεπτομερείς αναφορές στα κειμήλια και παλαίτυπα της μονής και στην κοινωνική της προσφορά.

 

Το β΄ μέρος του βιβλίου αναφέρεται στον κτήτορα της μονής Νέστωρα Βασσάλο. Περιλαμβάνει μια αναλυτικότατη βιογραφία και χρονολόγιο. Ερευνά τη μορφή του Νέστορα ως δασκάλου αγιογραφίας και ζωγραφικής και παραθέτει κατάλογο 101 μαθητριών του μεταξύ των ετών 1926 και 1937. Περιλαμβάνει ακόμη μεγάλο κεφάλαιο για τον Νέστορα ως αγιογράφο. Δεν παραλείπει τις προσπάθειές του για επανίδρυση της μονής και κλείνει με αποτίμηση της προσωπικότητάς του.

 

Ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης μας προσέφερε τρία εξαιρετικά βιβλία τοπικής ιστορίας, τα δύο από τα οποία μάλιστα παρήχθησαν συλλογικά, με τρόπο βιωματικό. Αυτό σημαίνει ότι πέρα από το ότι εμείς οι αναγνώστες τους τα απολαμβάνουμε και θα συνεχίσουμε να τα συμβουλευόμαστε στο μέλλον, 50 μαθητές του εκπαιδεύτηκαν στην εκμαίευση της ιστορικής πληροφορίας και ότι στο μέλλον θα περιμένουμε και από αυτούς αντίστοιχες προσπάθειες. Γι’ αυτό και τον ευχαριστούμε διπλά!

 

Χάρης Στρατιδάκης

 

 

 

Αντώνης Ε. Στιβακτάκης

 

Πριν από κάμποσο καιρό έλαβα τιμητικά από το αγαπημένο μου Ρέθυμνο ένα πολύτιμο σύγγραμμα, το οποίο περίμενα εδώ και πολύ καιρό και ειλικρινά αισθάνθηκα απέραντη χαρά και ικανοποίηση. Πρόκειται για το βιβλίο «Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ Ρεθύμνου και ο νεότερος ιδρυτής της Νέστωρ Ι. Βασσάλος Ο Διονυσιάτης», το οποίο συνέγραψε ο διακεκριμένος φιλόλογος – θεολόγος και πολυγραφότατος συγγραφέας Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, ένα εκλεκτό τέκνο του Ρεθύμνου, που υπηρετεί ευδοκίμως ιδιαίτερα τις κρητολογικές μελέτες και είναι ένας εξ εκείνων που συμβάλλουν τα μέγιστα στην περαιτέρω άνθιση και ουσιαστική αναβάθμισή τους.

 

Τον σημαντικότατο και πολυγραφότατο συγγραφέα του βιβλίου Κωστή Ηλ. Παπαδάκη τον γνωρίζω αρκετά χρόνια, γνωρίζω τη μεγάλη προσφορά του στην εκπαίδευση, στην Εκκλησία, στα γράμματα και στον πολιτισμό. Γνωρίζω ότι κάθε έργο του έχει τη σφραγίδα της αξιοπιστίας, της αρτιότητας, της τελειότητας, της ενδελεχούς εις βάθος και πλάτος έρευνας και της μεγάλης συνεισφοράς και προσφοράς στον τομέα και στο θέμα με το οποίο καταπιάνεται.

 

Όμως το συγκεκριμένο σύγγραμμά του, πέραν όλων αυτών που προανέφερα, έχει και τη «σφραγίδα δωρεάς» κι αυτό είναι εμφανές από την πρώτη στιγμή που το πιάνεις στα χέρια σου και κυρίως από τη στιγμή που αρχίζεις να εντρυφείς και να μελετάς τις σελίδες του.

 

Πρόκειται όντως για ένα συγγραφικό και εκδοτικό αριστούργημα, το οποίο φανερώνει και απολύτως καταδεικνύει τους άτρυτους κόπους και τη μεγάλη επιμέλεια και έρευνα που κατέβαλε και έκανε ο συγγραφέας, για να καταλήξει στη συγγραφή του, στην εκτύπωσή του και στην παρουσίασή του στο πλήρωμα της Εκκλησίας και στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό.

 

Μελετώντας κανείς προσεκτικά τα περιεχόμενά του, καταλήγει στο ασφαλές συμπέρασμα ότι ο συγγραφέας διερεύνησε, μελέτησε, κατέγραψε και επιτυχώς παρουσίασε όλες τις πτυχές και όλα τα ορόσημα της ιστορικής του πορείας.

 

Το προλογίζει με λόγους μεστούς, πνευματικούς και εμπνευσμένους ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ. Ευγένιος, ο οποίος δεν κρύβει την απέραντη ευαρέσκειά του γι’ αυτή την έκδοση και εκφράζει τις εγκάρδιες ευχές και τα συγχαρητήριά του στον «κ. Κωνσταντίνο Ηλ. Παπαδάκη, καταξιωμένο θεολόγο και φιλόλογο, και γι’ αυτόν τον γλυκύ και εύχυμο καρπό της αγάπης και του ένθεου ζήλου του προς την Εκκλησία και τον τόπο μας». Εύχεται δε σε όλους τους αναγνώστες του βιβλίου αυτού, τους ευλαβείς προσκυνητές της Ιεράς και σεβάσμιας Μονής του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ, να ευλογεί ο Θεός τη ζωή τους και να κατευθύνει τα βήματά τους στον προσωπικό αγιασμό και τη σωτηρία τους.

 

Στη συνέχεια «ξεδιπλώνονται» όλα τα κεφάλαια του συγγράμματος στα οποία αναφέρονται με ενάργεια και πληρότητα μια γενική εισαγωγή στην ιστορία της Μονής, ο περίγυρός της και σύντομη απεικόνιση των δυτικών περιοχών της πόλεως του Ρεθύμνου, η ιστορία της Μονής κατά την Ενετοκρατία, διάφορα σχεδιαγράμματα της Ενετοκρατίας, ο ζωγραφικός πίνακας του Ρεθύμνου των αρχών του ΙΖ’ αιώνα και το μοναστήρι του Χριστού, ο προσδιορισμός του χρόνου κτίσεως της παλιάς Μονής της Ενετοκρατίας, οι Άγιοι στους οποίους ήταν καθιερωμένος ο δίκλιτος ναός της Ενετοκρατίας, οι οικιστές της Μονής στα χρόνια της Ενετοκρατίας, οι περίοδοι δράσης της Μονής, ο εσωτερικός χώρος της Μονής με τους ιερούς ναούς και τα κτίσματα, η μοναχική πνευματικότητα και τα διακονήματα, τα κειμήλια της Μονής, τα Παλαίτυπα της Μονής, η σύσταση της Μονής, η ενθρόνιση της Ηγουμένης και οι Εφημέριοι και η μεγάλη κοινωνική προσφορά της Μονής.

 

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου γίνεται αναλυτική αναφορά στον Ιερομόναχο Νέστορα Ι. Βασσάλο Διονυσιάτη, το νέο κτήτορα και ιδρυτή της Ιεράς Μονής του Σωτήρος Χριστού.

 

Γίνεται αναφορά στη γέννηση, στην παιδική και στην εφηβική ηλικία του, στις βιογραφίες του Γέροντα, στην έλευσή του στο κελί του Αγίου Δημητρίου στις Καρυές του Αγίου Όρους, στην επιστροφή του στο Ρέθυμνο, στην ίδρυση της νέας Μονής, στην προσωπικότητα του Γέροντα Νέστορος, στην προσφορά του Γέροντα ως εξομολόγου και ως αγιογράφου και στην οσιακή κοίμησή του.

 

Ακολουθεί χρονολόγιο ζωής του Γέροντα Νέστορος και η πλούσια βιβλιογραφία (πη-γές, ειδική βιβλιογραφία, γενική βιβλιογραφία) την οποία μελέτησε ο συγγραφέας για να παρουσιάσει με πληρότητα το περίπυστο σύγγραμμά του.

 

Μάλιστα στο τέλος κάθε κεφαλαίου παρατίθενται σημαντικότατες «σημειώσεις» και δίνονται καίριες πληροφορίες, που συμβάλλουν αποτελεσματικά στην πλατύτερη και ευρύτερη ανάλυση των διαφόρων θεμάτων.

 

Το βιβλίο πλαισιώνεται από πλήθος αξιόλογων και δεκάδων πρωτοδημοσιευμένων φωτογραφιών- ντοκουμέντων σχετικών με το θέμα που πραγματεύεται, δίνοντας έτσι μεγαλύτερη αξία στο σύγγραμμα και καθιστώντας το «συν τοις άλλοις» και συλλεκτικό στο είδος του.

 

Με τον συγγραφέα του βιβλίου Κωστή Ηλ. Παπαδάκη γνωριζόμαστε πολλά χρόνια. Έτσι γνώριζα την πυρφόρα επιθυμία του, τη γόνιμη αγωνία του και τις ανυπολόγιστες προσπάθειες που κατέβαλε, για να παρουσιάσει ένα έργο μοναδικό και ανεπανάληπτο για τη διαχρονική παρουσία στην ιστορία και στη ζωή της Ιεράς Μονής του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ Ρεθύμνου, την οποία τόσο ευλαβείται.

 

Εξάλλου είναι γνωστό το έντονο θρησκευτικό του συναίσθημα, η γνήσια αγάπη του και η πολυετής ανιδιοτελής προσφορά του στην Εκκλησία. Το έτος 2007 οδοιπορήσαμε μαζί στο Άγιον Όρος και διαπίστωσα, πέραν της ευλάβειάς του και της αγάπης του προς το Άγιον Όρος, την επιμονή, τη μεθοδικότητα και την αποτελεσματικότητα ενός δεινού και έμπειρου ιστορικού ερευνητή.

 

Εξαιτίας της δεινής του επιμονής και υπομονής εντοπίσαμε το διονυσιάτικο κελί του Αγίου Δημητρίου πλησίον των Καρυών όπου προσήλθε, ασκήθηκε και έγινε μοναχός ο Γέροντας Νέστορας Βασσάλος. Ειλικρινά «πετούσε» σαν μικρό παιδί από χαρά και ικανοποίηση, όταν φωτογράφισε το κελί στο οποίο ο Γέροντας Νέστορας είδε το όραμα με το υπέρλαμπρο θεϊκό φως, που τον οδήγησε στο Ρέθυμνο για να εντοπίσει και να ιδρύσει τη νέα Μονή του Σωτήρος Χριστού.

 

Στη συνέχεια, στη βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Διονυσίου, «χωμένος» μέσα σε χειρόγραφα, σχέδια εικόνων και άλλα κειμήλια, κατέγραφε και φωτογράφιζε με πνευματική «βουλιμία» τα πολύτιμα στοιχεία που εντόπισε με τη βοήθεια του μοναχού Συμεών, βιβλιοθηκάριου της Μονής και αφορούσαν τον Γέροντα Νέστορα. Μάλιστα θεώρησε ευλογία και θεϊκό σημάδι όλα όσα εντόπισε στο Άγιον Όρος για τον Γέροντα και τον ενίσχυσαν στη συνέχιση και στην ολοκλήρωση της συγγραφής του.

 

Τον ευχαριστώ γι’ αυτή τη συγκλονιστική συνοδοιπορία μας στο Άγιον Όρος, όπως ευχαριστώ και τον άλλο συμπροσκυνητή μας και συνάδελφο Ιωάννη Κ. Βολανάκη.

 

Δράττομαι, επίσης της ευκαιρίας να τον ευχαριστήσω δημόσια, γιατί με τιμά με την ειλικρινή, γνήσια και πολύτιμη φιλία του, αλλά και με τη «βιβλιογραφική» βοήθειά του όποτε την έχω ζητήσει.

 

Ολοκληρώνοντας αυτήν τη σύντομη παρουσίαση του βιβλίου του Κωστή Ηλ. Παπαδάκη για τη Μονή του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ, θα ήθελα να εκφράσω τον απέραντο σεβασμό μου στην Οσιοτάτη καθηγουμένη της Ιεράς Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Γερόντισσα Πανσέμνη Αυγουστάκη, με την αδιάλειπτη και συνεχή παρουσία της οποίας έχει ταυτισθεί η πνευματική άνθιση της Μονής τις τελευταίες δεκαετίες και της οποίας όνειρο και στόχος, εδώ και αρκετά χρόνια, ήταν η συγγραφή και έκδοση του παρόντος περίπυστου συγγράμματος για το οποίο συνέβαλε τα μέγιστα.

 

Αντώνης Ε. Στιβακτάκης

 

Χρυσούλας Δημητρακάκη

 

       Αγαπητέ μου κύριε Παπαδάκη,

 

Σας ευχαριστώ για τη σκέψη σας να μου στείλετε το νέο σας βιβλίο και χαίρομαι πάρα πολύ κάθε φορά που διαπιστώνω την άοκνη πνευματική σας πορεία.

 

Η πρόσφατη έκδοσή σας «Η Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ Ρεθύμνου και ο νεότερος ιδρυτής της Νέστωρ Ι. Βασσάλος ο Διονυσιάτης» έχει την αίγλη και την επιβολή μιας πολύ συγκροτημένης και φιλότεχνης έκδοσης και εκφράζει απόλυτα την προσωπική σας στάση απέναντι στη γνώση και τη μεταλαμπάδευσή της. Οι ζωντανές εικόνες υποβάλλουν, ενώ παράλληλα έλκουν και συγκινούν και οι ιστορικές πληροφορίες που πλαισιώνουν το κυρίως θέμα δίνουν εύρος και ποιότητα στο περιεχόμενο του πονήματός σας.

 

Αγαπητέ κύριε Παπαδάκη, η σταθερή σας θέση πάνω στη λεπτομερή διερεύνηση και εξάντληση κάθε θέματος που κεντρικά στοχεύετε, σε συνδυασμό με την αποκάλυψη άγνωστων λεπτομερειών και τη διαφορετική διάσταση γνωστών, αποδίδονται με τη γλαφυρότητα ενός ερευνητή που δίνει όλη του την ψυχή κάθε φορά σε αυτό που δημιουργεί.

 

Σας ευχαριστούμε για τη φωτιά του πνεύματός σας σε τέτοιες εποχές που η απογοήτευση θέλει πολύ λίγο για να παγώσει τη δημιουργικότητα των ανθρώπων.

 

Ανάμεσα σε αυτά που πρόκειται να συμβούν στο μέλλον (στα μελλοντικά σας βιβλία), έχω την πεποίθηση ότι οι «Αναμνήσεις από τα παιδικά σας χρόνια» θα φανερώσουν όλες τις πηγές της βαθιάς σας ευγένειας και  καλοσύνης.

 

Το ανεπαίσθητα μικρό πουλάκι πάνω στο κλαδάκι, ο σελιδοδείκτης στην άκρη της κάθε σελίδας, αποτελεί μιαν καταπληκτική πρωτοτυπία και ένα σημάδι για την επερχόμενη Άνοιξη «εις το διηνεκές».

 

 

 

                                                                 Με πολλή αγάπη

 

                                                          Χρυσούλα Δημητρακάκη   

 

 

Βιβλιοπαρουσίαση: ΓεώργιοςΕμμ.Μαυροτσουπάκης

 Mε το νέο του βιβλίο ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης συνεχίζει τη συγγραφική περιδιάβασή του στα χνάρια της τοπικής ιστορίας και παράδοσης. Έτσι, μετά τα πονήματά του για το Λόφο του Τιμίου Σταυρού, για τα μνημεία και τις ενεπίγραφες πλάκες του Ρεθύμνου, για τον Κεραμέ και Αγαλιανό και για το Ρέθυμνο 1900-1950, καταθέτει τώρα το αποτέλεσμα της τελευταίας του ερευνητικής προσπάθειας με θέμα: «Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ Ρεθύμνου και ο νεότερος ιδρυτής της Νέστωρ Ι. Βασσάλος ο Διονυσιάτης». Από τον τίτλο ήδη προσδιορίζεται το θρησκευτικό περιεχόμενο του βιβλίου, το οποίο εξακτινώνεται και σε ευρύτερους θεματικούς κύκλους που αναφέρονται στην τοπική ιστορία και στην κοινωνική ζωή της πόλης του Ρεθύμνου, σε θέματα της θρησκευτικής τέχνης (αγιογραφίας, ζωγραφικής, αρχιτεκτονικής), καθώς και στους όρους και τις συνθήκες της μοναστικής ζωής. Παράλληλα, στο δεύτερο μέρος βιογραφείται ο κτίτωρ της Ιεράς Μονής Νέστωρ Ι. Βασσάλος ο Διονυσιάτης.
Η παράλληλη αναφορά στην ιστορία της Μονής και η βιογράφηση του επανιδρυτή της δένονται τελικά σε ένα συνεκτικό αφηγηματικό σύνολο, όπου το ένα μέρος ολοκληρώνει και φωτίζει το άλλο. Η έρευνα η σχετική με την πορεία της Μονής στο χρόνο, τα ιστορικά και αρχαιολογικά δεδομένα, η περιγραφή των χώρων και των κτισμάτων και η μυσταγωγική θρησκευτική αύρα που αποπνέει από την ιδιαίτερα επιμελημένη παράθεση των στοιχείων, συναποτελούν με τη δεύτερη ενότητα έναν κατατοπιστικότατο περιγραφικό-εξιστορητικό συνδυασμό.
Η Μονή είναι ένας μικρόκοσμος που «ζει» από τα χρόνια της ενετοκρατίας και με τη ζωή της συνδέονται άγιοι ονομαστοί (ο Άγιος Ιωάννης ο Ερημίτης, ο Τίμιος Πρόδρομος). Είναι μια κυψέλη, που από την πρώτη περίοδο της δραστηριότητάς της (1550-1645), αλλά κυρίως από το 1935 μέχρι σήμερα, ανθεί και ακτινοβολεί πνευματικά. Στις μέρες μας, στο λόφο, στη δυτική είσοδο της πόλης του Ρεθύμνου, αποτελεί μια όαση λατρευτική, ένα καταφύγιο ψυχών, ένα χώρο ανταπόκρισης θρησκευτικών αλλά και κοινωνικών υποχρεώσεων. Το χώρο αυτό περιδιαβαίνει ο συγγραφέας, παρουσιάζοντας με ιδιαίτερη φροντίδα και σεβασμό τους ναούς, τα παρεκκλήσια, τα άλλα κτίσματα και τα κειμήλια.
Στο κεφάλαιο για τη μοναχική πνευματικότητα αναπτύσσονται γενικά οι αρχές και οι βάσεις του μοναχισμού, το ιδεολογικό έρεισμα το οποίο στηρίζει τη μεγάλη αυτή απόφαση και κατεύθυνση ζωής και γίνεται αναφορά στις βασικές υποχρεώσεις (διακονήματα) του μοναχού και συγκεκριμενοποίησή τους στην πραγματικότητα της Ιεράς Μονής του Σωτήρος.
Η εξιστόρηση της σύστασης της Μονής, το κεφάλαιο για την κοινωνική της προσφορά και τα κειμήλιά της ολοκληρώνουν την εικόνα του ιερού χώρου, δίνοντας το στίγμα της ιδιαιτερότητάς του. Η περιγραφή συμπληρώνεται με φωτογραφικό υλικό εξαιρετικής ποιότητας, έτσι ώστε κείμενο και εικόνα να αλληλοενισχύονται.
Το δεύτερο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στην παρουσίαση της προσωπικότητας του Νέστορος Βασσάλου. Ο συγγραφέας περιγράφει τη μορφή και τον πλούσιο εσωτερικό κόσμο του σεβάσμιου Γέροντα βασιζόμενος σε ντοκουμέντα και μαρτυρίες, έτσι ώστε να αναδεικνύει τελικά μια προσωπικότητα με βάθος ψυχής, ανεπιτήδευτη απλότητα και δημιουργική διάθεση, έναν άνθρωπο αφιερωμένο ολόψυχα στο καθήκον που επέλεξε να υπηρετήσει. Γίνεται λόγος για την καταγωγή του από τους Δαφνέδες Μυλοποτάμου, για την ευσεβή οικογένειά του, για τα παιδικά του χρόνια, για την από τη μικρή ηλικία έφεσή του προς τη μοναστική ζωή, για την εγκαταβίωσή του σε ιερές Μονές και ιδιαίτερα στην Ι.Μ. Διονυσίου στο Άγιο Όρος, για την επιστροφή του στο Ρέθυμνο και για τη διακονία του ως εφημέριου σε διάφορα χωριά και στην Ιερά Μονή Μυριοκεφάλων. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην επανίδρυση της Μονής της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, έργου ζωής του Νέστορος. Το χρονικό της ίδρυσης, οι πρώτες και οι μετέπειτα μοναχές και ο κανονισμός της Μονής είναι από τα πιο ενδιαφέροντα. Η αξιολόγηση του έργου του ως εξομολόγου, ως αγιογράφου και ως δασκάλου της αγιογραφίας ολοκληρώνουν τη σύνθεση της παρουσίασής του και αναδεικνύουν έναν δημιουργικό άνθρωπο που άφησε αξιομνημόνευτα ίχνη.
Το βιβλίο, πέραν του περιεχομένου του, διακρίνεται και για την επιμελημένη μορφή του, με πλούσιο εικονογραφικό υλικό, παραπομπές, υποσημειώσεις, βιβλιογραφία και γα την ιδιαίτερη προσεγμένη εκτυπωτική του ποιότητα.
Είναι μια ακόμη σημαντική συμβολή του Κωστή Παπαδάκη στην πνευματική κίνηση του Ρεθύμνου.
                                                                                                                                                 
 
    Βιβλιοπαρουσίαση:Θεόδωρος Πελαντάκης
 
    Ο τίτλος του νέου βιβλίου του πολυγραφότατου Κωστή Παπαδάκη, συμπληρώνεται με την προσθήκη της φράσης: και ο νεότερος ιδρυτής της Νέστωρ Ι. Βασσάλος ο Διονυσιάτης. Έτσι ο αναγνώστης γνωρίζει ήδη από το εξώφυλλο του βιβλίου τα δυο θέματα τα οποία το συναπαρτίζουν στις 240 σελίδες του.
Το βιβλίο έγινε με δαπάνη της Μονής του Σωτήρα Χριστού, που βρίσκεται στη δυτική είσοδο της πόλης. Ο πρόλογος του σεβασμιότατου Μητροπολίτη μας κ.κ. Ευγενίου «προσγειώνει» προκαταβολικά τον αναγνώστη, που πιθανόν να εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο της διακόσμησης, της πληθώρας των έγχρωμων φωτογραφιών του κτιρίου, των εικόνων και των κειμηλίων της Μονής, επειδή αναφέρεται κυρίως στο μοναχικό βίο, του οποίου η βασική απασχόληση είναι η προσευχή, η αφοσίωση, η ταπεινοφροσύνη, η φυγή από τα εγκόσμια και η επιδίωξη της κατά Χριστόν ζωής με απώτερο στόχο την αγιότητα.
Στο Α’ μέρος ο Κωστής Παπαδάκης, οπλισμένος με γερά θεμέλια και γνώσεις από τις δυο επιστήμες που έχει σπουδάσει, τη Θεολογία και τη Φιλολογία, καταφέρνει να αποδείξει πόσο σπουδαίο είναι αυτό το φαινομενικά μικρό και ταπεινό μοναστήρι της πόλης του Ρεθύμνου.
Με επιστημονική επιχειρηματολογία συσχετίζει τη Μονή του Σωτήρος Χριστού, η αρχή της οποίας ανάγεται στην εποχή της Βενετοκρατίας, με τη Μονή του Αγίου Ιωάννου του Ερημίτου (στο σημερινό στρατόπεδο) και με το λόφο του Τιμίου Σταυρού (Μονή Μεσαμπελίτισσας και Μονή Αγίου Αντωνίου). Με τεκμήρια αρχαιολογικά και με αναφορές στις πηγές τεκμηριώνει τις απόψεις για την εποχή που χτίστηκε και λειτούργησε η παλαιά Μονή (16ος αιώνας).
Στο Β’ μέρος ο συγγραφέας αναφέρεται στη σύγχρονη εποχή της Μονής και στον επανιδρυτή της, μοναχό Νέστορα Βασσάλο, που οι παλιοί Ρεθεμνιώτες θυμούνται τη σεβάσμια μορφή του.
Στο τμήμα αυτό υπερισχύει η θεολογική ιδιότητα του συγγραφέα, ενώ στο Α’ μέρος υπερίσχυσε η φιλολογική.
Κάτω από την καθοδήγηση του γέροντος Νέστορα Βασσάλου, συστάθηκε η γυναικεία Μονή του Σωτήρος Χριστού, στην οποία η Ηγουμένη και οι μοναχές, αφοσιωμένες στο καθήκον τους, επιτελούν το έργο που υπαγορεύει ο μοναχικός βίος, διατηρώντας μια όαση προσευχής και χώρο λατρείας και προσκυνήματος για τους Ρεθεμνιώτες και κάθε Χριστιανό.
Το νέο βιβλίο του Κωστή Παπαδάκη είναι αξιοπρόσεκτο, τόσο από την μέχρις υπερβολής καλαίσθητη μορφή του, όσο και για το περιεχόμενό του, που αναδεικνύει την ιστορία της Μονής σε όλες της φάσεις της με στοιχεία νέα και επιστημονικά τεκμηριωμένα. Ταυτόχρονα είναι ευχάριστο ανάγνωσμα σε κάθε μορφωτικού επιπέδου αναγνώστη.
 
                                                                                                                                                                               BΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Βιβλιοπαρουσίαση : του Γιώργου Φρυγανάκη

            Με τον προαναφερόμενο τίτλο, κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Γραφοτεχνικής Α.Ε.» το νέο βιβλίο του συντοπίτη μας  Κωστή Ηλ. Παπαδάκη.

Η στέρεα υποδομή του ως πολυγραφότατου συγγραφέα και ως θεολόγου- φιλολόγου αποτυπώνεται στην υπερδομή του βιβλίου του.

Το βιβλίο, μετά από ένα υποδειγματικό από κάθε άποψη πρόλογο του Σεβ. Μητροπολίτη Ρεθύμνου και Αυλοποτάμου κ.κ. Ευγένιου σχετικό το νόημα του μοναχισμού, αρθρώνεται σε δύο μέρη.

 Στα 12 κεφάλαια του Α’ Μέρους ο συγγραφέας μελετά όλα τα σχετικά με την Ι.Μ. Μεταμορφώσεως του Σωτήρα Χριστού στον Κουμπέ Ρεθύμνου. Πιο συγκεκριμένα μας ξεναγεί με αριστοτεχνικό τρόπο στις Ι. Μονές και τα ιερά προσκυνήματα που αναπτύχθηκαν στο φυσικό χώρο της Μονής (:τη λοφοσειρά, δυτικά της πόλης, από το λόφο του Τιμίου Σταυρού ως το σπηλαιόναο του Αγίου Αντωνίου στην ατσιπουλιανή καμάρα). Με την εμπεριστατωμένη αυτή μελέτη, για πρώτη φορά, αποδεικνύεται ότι στη σημερινή Μονή, επί Ενετοκρατίας υπήρχε- παράλληλα με αυτήν τού Σωτήρα Χριστού- και η λατρεία τού Άγιου Ιωάννη του Ερημίτη, του Γουβερνέτου Χανίων. Στη συνέχεια επικεντρώνεται στην ιστορία της Μονής, μελετώντας διεξοδικά τους οικιστές της στα χρόνια τής Ενετοκρατίας (σύμφωνα με την απογραφή του 1637), που- όπως και τα περισσότερα τον καιρό εκείνο μοναστήρια- ήταν ιδιωτική.   Τέλος, παρακολουθούνται στενά η νεότερη Ιστορία τής Μονής, από τότε που την επανίδρυσε ο Ιερομόναχος Νέστορας Βασσάλος μέχρι σήμερα, και η όλη κοινωνική, πολιτιστική και πνευματική προσφορά της στον τόπο.

Στο Β’ Μέρος βιογραφείται με υπευθυνότητα ο νεότερος κτήτορας της Μονής Ιερομόναχος Νέστορας Ι. Βασσάλος ο Διονυσιάτης, (1876-1957), προσωνυμία που οφείλεται στη δεκαετή παραμονή  του στη Μονή Διονυσίου του Αγίου Όρους. Πρόκειται για την πρώτη αυτοτελή βιογραφική ανάδειξη της προσωπικότητάς του, του έργου και της προσφοράς του προς την πόλη μας, που συνέβαλε ουσιαστικά στην ενίσχυση των ερεισμάτων της ως «Πόλης των Γραμμάτων». Πρόκειται κυρίως για το χρονικό διάστημα από το 1915 μέχρι το 1957, που σημαδεύτηκαν από την παρουσία του.

Η επιστημονική αρτιότητα του βιβλίου εξασφαλίζεται, εκτός των άλλων, και από τις παραπεμπτικές, ερμηνευτικές και συμπληρωματικές σημειώσεις που συνοδεύουν όλα τα κεφάλαια, αλλά και από την πλουσιότατη βιβλιογραφία., ειδική και γενική, που παρατίθεται στο τέλος.

Πέρα από το ερευνητικό-πληροφοριακό μέρος του βιβλίου, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι  ο χαρακτηρισμός του «ωραίου» αποκτά κυριολεκτική απόχρωση όταν αποδίδεται στο βιβλίο αυτό του Κωστή Παπαδάκη. Η αρμονική συνύπαρξη λόγου και εικόνας, τα κοσμήματα που εισάγουν και κλείνουν τα  κεφάλαια, τα πουλιά-σελιδοδείκτες, η τετραχρωμία των εικόνων και φωτογραφιών, η τριχρωμία των τίτλων και υποτίτλων των ενοτήτων, το απαλού χρωματισμού φόντο των σημειώσεων και των αρχειακών κειμένων, ή η ποιότητα του χαρτιού καθιστούν το βιβλίο ένα εικαστικό τέχνημα. Πρόκειται για μια σφραγίδα του «ωραίου», που προσδίδει στο βιβλίο ταυτότητα, διαφορετική υπόσταση, και κατατάσσει το συγγραφέα του στους συνεχιστές της παράδοσης των καλαίσθητων βιβλίων∙ παράδοση  που υπονομεύεται από τη τυποποιημένη βιομηχανική βιβλιοπαραγωγή.

Καταληκτικά και ανεπιφύλακτα θα έλεγα ότι πρόκειται για ένα βαρύ -κυριολεκτικά και μεταφορικά- βιβλίο. Η Μονή βρήκε στο πρόσωπο του Κωστή Παπαδάκη τον «ιστορικό της» και στην ανιδιοτελή πρόσφορά του ένα εξαίρετο και αξιομίμητο παράδειγμα  χριστιανικής πράξης.

Αλλά και ο συγγραφέας με τη γραφίδα του προδιέγραψε την καταγραφή του στην ιστορία της Μονής.

Ολόψυχες ευχές για εξίσου καλή συνέχεια στο συγγραφικό του έργο

 

Βιβλιοπαρουσίαση:Γεώργιος Εμμ. Περπιράκης, Επίτιμος Σχ. Σύμβουλος Π.Ε.

 Προσφάτως κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του πολυγραφότατου Ρεθυμνιώτη συγγραφέα Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, θεολόγου-φιλολόγου, με τον ανωτέρω τίτλο, από τις εκδόσεις «Γραφοτεχνικής Α.Ε.Ε.».

Πριν αναφερθώ στο περιεχόμενο και τη θεματολογία του βιβλίου επιθυμώ να σημειώσω, προλογικά, ότι το βιβλίο είναι ένα καλλιτεχνικό έργο υψηλής τυπογραφικής τέχνης. Μόλις ο αναγνώστης το πιάσει στα χέρια του αποκτά μια λεπτή αίσθηση του ωραίου και νιώθει μια υψηλή αισθητική απόλαυση.

Χαρτί πολυτελείας. Πλούσια εικονογράφηση. Εικόνες και φωτογραφίες σε τετραχρωμία με πολύ ζωηρά χρώματα, τοποθετημένες με άνεση. Λεζάντες σύντομες στις πληροφορίες τους. Οι σημειώσεις και τα αρχειακά κείμενα μέσα σε έγχρωμα ράστερ. Κάποιες λεπτομέρειες, όπως τα πουλάκια στους αριθμούς των σελίδων ή τα διάφορα κοσμήματα στην αρχή και στο τέλος των κεφαλαίων αυξάνουν την αισθητική απόλαυση.

Το βιβλίο προλογίζει ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ. Ευγένιος. Ο Σεβασμιότατος με ένα λόγο απλό αλλά πολύ μεστό και καλά δομημένο αναφέρεται στο νόημα του μοναχισμού και την αποστολή του στο σύγχρονο κόσμο.

Με πολύ καίριο τρόπο σημειώνει: «Ο μοναρχισμός περιμένει να αναπαύσει, κατά την ησυχαστική ορολογία, τους κουρασμένους από την χωρίς Χριστό Ζωή ανθρώπους, απευθύνοντάς του το Κυριακό «Δεύτε προς με πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι καγώ αναπαύσω ημάς».

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: στο Α’ μέρος, ως τη σελ. 140, ο συγγραφέας εξετάζει όλα όσα έχουν σχέση με την Ι.Μ. Μεταμορφώσεως του Σωτήρα Χριστού στον Κουμπέ Ρεθύμνου, ενώ στο Β’ Μέρος (141- 229) βιογραφεί τον νεότερο κτήτορα της Ι. Μονής Ιερομόναχο Νέστορα Ι. Βασσάλο, το Διονυσιάτη.

Ο συγγραφέας ξεκινά τη συγγραφή του με μια βασική παραδοχή. Θεωρεί τη λοφοσειρά, δυτικά της πόλης, που ξεκινά από το λόφο του Τιμίου Σταυρού και φτάνει ως το σπηλαιώδη ναΐσκο του Αγίου Αντωνίου στην ατσιπουλιανή καμάρα, «ενιαία περιοχή και ως το φυσικό της Ι. Μονής του Σωτήρος χώρο, με τον οποίο το Μοναστήρι, σε ορισμένες περιπτώσεις, σχετίστηκε στενά στο απώτερο αλλά και στο εγγύτερο παρελθόν», όπως σημειώνει στην Εισαγωγή του βιβλίου.

Στη βάση αυτής της κεντρικής παραδοχής ο συγγραφέας στα 12 κεφάλαια του Α’ Μέρους εξετάζει με τρόπο επιστημονικό και παρουσιάζει τις Ι. Μονές και τα ιερά προσκυνήματα που αναπτύχθησαν στην περιοχή αυτή στο διάβα των αιώνων. Έτσι πληροφορούμαστε ότι στο σημερινό λόφο του Τιμίου Σταυρού λειτούργησαν οι Ι. Μονές του Αγίου Αντωνίου και της Παναγίας της Μεσαμπελίτισσας. Στη συνέχεια, ο συγγραφέας Κωστής Ηλ. Παπαδάκης ρίχνει όλο το βάρος  στην Ι. Μονή του Σωτήρα Χριστού. Αποδεικνύει με βάση ιστορικά και αρχαιολογικά δεδομένα ότι στη θέση της σημερινής Ι. Μονής επί ενετοκρατίας (1204-1669 μ.Χ.) υπήρχε παλαιό μοναστήρι το καθολικό του οποίου ήταν αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Ιησού Χριστού και στον Άγιο Ιωάννη τον Ερημίτη. Στη σελ. 62 του βιβλίου ο αναγνώστης θα βρει το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η έρευνα του συγγραφέα.

Η πλούσια εικονογράφηση, οι φωτογραφίες, οι συναξαριακές πληροφορίες, το αρχειακό υλικό μέσα σε ράστερ, όλα αυτά κάνουν την ανάγνωση των κειμένων ευχάριστη και, το σπουδαιότερο, διευκολύνουν και ισχυροποιούν την κατανόηση.

Από το κεφ. Στ -ως το τέλος του Α’ Μέρους ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης ασχολείται με το σημερινό μοναστήρι, τη δράση του, τα κτίσματά του, τα ιερά προσκυνήματα και τα διακονήματα των μοναχών, γιατί, όπως σημειώνει στη σελ. 109 του βιβλίου του: «η πνευματική ζωή του σωστού, του αληθινού μοναχού δεν είναι μια απράγμων ούτε και αντικοινωνική ζωή, αφού εδράζεται στην αγάπη του όχι μόνο προς το Θεό, αλλά και προς τον πλησίον, για τον οποίο αδιάλειπτος είναι η προσευχή του».

Το Β’ Μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στην ιερή και σεβάσμια μορφή του ιδρυτή της σημερινής Ι. Μονής του Σωτήρα Χριστού Νέστορα Ι. Βασσάλου του Διονυσιάτη, τίτλο που απέκτησε, γιατί έζησε στο Άγιο Όρος, στην Ι. Μ. Διονυσίου (1894-1904), στον παπα-Νέστορα, όπως τον θυμόμαστε οι παλιοί Ρεθυμνιώτες.

Ο συγγραφέας τον παρακολουθεί από τη γέννησή του, το 1876, στους Δαφνέδες Μυλοποτάμου ως την «οσιακή κοίμησή του» στις 4 Ιανουαρίου 1957 στην κλινική του Γρηγόρη Δάνδολου στο Ρέθυμνο. Μας δίδει ένα πλήρες προφίλ της προσωπικότητας και της δράσης του σεβάσμιου αυτού κληρικού, όχι μόνο την εκκησιαστική αλλά και την κοινωνική. Υπήρξε άριστος δάσκαλος ζωγραφικής.

Όλα τα κεφάλαια συνοδεύονται από σημειώσεις. Άλλες ερμηνεύουν κάποια σημεία των κειμένων, άλλες παραπέμπουν σε πηγές, ενώ άλλες παρέχουν πρόσθετες πληροφορίες στον αναγνώστη που επιθυμεί να μελετήσει και άλλα σχετικά βιβλία.

Στο τέλος παρατίθεται πλουσιότατη ειδική και γενική βιβλιογραφία.

Το βιβλίο διαβάζεται άνετα και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο λόγος του Κωστή Ηλ. Παπαδάκη ρέει, είναι απλός αλλά μεστός και μικροπερίοδος. Νομίζω ότι η χρήση πολυτονικού συστήματος, 30 χρόνια αφότου καταργήθηκε η διδασκαλία του στα σχολεία μας, δεν βοηθάει σε τίποτε.

Επιλογικά επιθυμώ να σημειώσω ότι το πόνημα αυτό του Κωστή Ηλ. Παπαδάκη περιποιεί ιδιαίτερη τιμή για την Ι. Μονή του Σωτήρα Χριστού στον Κουμπέ Ρεεθύμνου.

About these ads

Γράψτε ένα σχόλιο »

Κανένα σχόλιο ακόμα.

Κανάλι RSS για τα σχόλια του άρθρου.

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Theme: Rubric. Get a free blog at WordPress.com

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 28 other followers

%d bloggers like this: