Άγονη γραμμή

18 Απριλίου 2008

Όρια εγώ – ανωριμότητας (Παιδαγωγικά – Ψυχολογία)

Filed under: Ψωμά Στυλιανή — Άγονη Γραμμή @ 8:31 μμ

Πρώτα απ’ όλα θα επιχειρήσω μια συσχέτιση των εννοιών «Εγώ» και «Ανωριμότητα».

Το παράδοξο είναι ότι όσο πιο ανώριμος είναι ένας άνθρωπος, τόσο πιο διογκωμένο «Εγώ» έχει.

Ας φανταστούμε το δίχρονο παιδί. Όλοι όσοι έχει τύχει να έχομε εμπειρία απ τα παιδιά αυτής της ηλικίας, έχομε σίγουρα διαπιστώσει ότι θεωρούν τον εαυτό τους ως τον άρχοντα του Σύμπαντος. Πιστεύουν ότι είναι οι πιο δυνατοί του κόσμου κι ότι το περιβάλλον είναι υποχρεωμένο να εκτελέσει αμέσως και την παραμικρή επιθυμία τους. Μάλιστα, επειδή η σκέψη τους είναι «μαγική», δηλαδή δεν έχει κατακτήσει τις λογικές αλληλουχίες, θεωρούν ότι οι άλλοι θα πρέπει να μαντεύουν τις επιθυμίες τους και να τις ικανοποιούν, πριν ακόμα μπουν στο κόπο να τις εκφράσουν. Θεωρούν ακόμα τους γονείς τους, και ιδίως τη μητέρα, πρόσωπα με υπερφυσικές ικανότητες, που μπορούν να κάνουν τα πάντα για να τα ικανοποιήσουν. Να τους κατεβάσουν ακόμα τα άστρα και το φεγγάρι, αν το επιθυμούν… Ακόμα, δεν ασκούν κανένα έλεγχο πάνω στις παρορμήσεις τους.. Θα κλάψουν, θα ουρλιάξουν, θα δαγκώσουν, θα βρίσουν, θα καταβροχθίσουν αυτό που θα βρεθεί μπροστά τους, χωρίς φυσικά να λάβουν υπόψη τις παραμέτρους, όπως το καλό της υγείας τους και τις ανάγκες των άλλων, ή την ανάγκη να αναβάλουν την άμεση ικανοποίηση της επιθυμίας τους, ώστε οι συνθήκες να γίνουν πιο ευνοϊκές στο μέλλον.. Γίνονται εύκολα μικροί δικτάτορες που καταπιέζουν το περιβάλλον τους…

Μήπως μπορούμε να δούμε ομοιότητες με την προσωπικότητα γνωστών μας ενηλίκων ή ακόμα και του εαυτού μας;

Πώς άραγε περνούμε από το στάδιο αυτό στο στάδιο που αγαπάμε, νοιαζόμαστε για τον άλλον, έτσι ώστε στο προσωπικό μας Σύμπαν να υπάρχει και ο άλλος κι όχι μόνο ο εαυτός μας; Μπορούμε έτσι να πιέσομε τον εαυτό μας, να αναστείλομε τις κατώτερες παρορμήσεις μας, να θυσιαστούμε, αν χρειαστεί, και να προσφέρομε στον άλλον;

Μια θεωρία λέει ότι, αν σεβόμαστε τις ανάγκες του παιδιού για στοργή, αγάπη ή αυτοέκφραση, τότε κι αυτό θα φερθεί αργότερα με αγάπη στο περιβάλλον του. Το θέμα είναι να καταλάβουμε τις αυθεντικές ανάγκες και όχι να το κακομαθαίνομε….

Για πολλά χρόνια στη σύγχρονη εποχή οι γονείς, επειδή φοβόταν μήπως φανεί ότι στερούν το παιδί τους απ την αγάπη, δε μπορούσαν να επιβάλλουν και τα αναγκαία για την εξέλιξή του όρια…Γιατί το ερώτημα δεν έγκειται πια στο αν θα πρέπει ή όχι να μπουν όρια στο παιδί, (Αυτά θεωρούνται πλέον αναγκαία για τη εξέλιξή του και το πέρασμά του στο επόμενο από το ατομικιστικό στάδιο που αναφέραμε παραπάνω), αλλά στο πώς θα πρέπει να μπουν αυτά.

Ο σύγχρονος, λοιπόν, προβληματισμός αφορά τον τρόπο.

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΤΡΌΠΟΙ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ

1. Με αμηχανία και ανοχή. Ο γονιός αισθάνεται σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία του να δείξει ότι αγαπάει το παιδί και στην επιθυμία του να το συμμορφώσει. Κάποτε δεν ξέρει τι πρέπει να κάνει, είναι κουρασμένος, έχει τα δικά του, προσωπικά του προβλήματα και αφήνει το κάθε πρόβλημα να περνάει, αντιδρώντας σπασμωδικά ή δίνοντας μια πρόχειρη λύση της στιγμής με την ελπίδα πως το πρόβλημα δε θα επανεμφανισθεί στο μέλλον.

2. Με επικρίσεις , φωνές ακόμα και ξύλο. Στους τρόπους αυτούς καταλήγει συνήθως ο γονιός όταν για καιρό δεν έχει κατορθώσει να θέσει με σαφήνεια τα όρια, είναι ανεκτικός στις παραβατικές συμπεριφορές του παιδιού και κάποτε ξεσπάει… Νιώθει αδυναμία μπροστά στο παιδί, νιώθει να αμφισβητείται το κύρος του, η αυθεντία του… Νιώθει ακόμα ενοχές που μέχρι εκείνη τη στιγμή δε βρήκε τον κατάλληλο τρόπο να επιβάλει τα όρια και η βία που ασκεί είναι ο τρόπος που βρίσκει για να εκτονώσει αυτά του τα συναισθήματα… Πρέπει όμως να ξέρει ότι πέρα απ’ αυτή την εγωιστική εκτόνωση δεν πετυχαίνει τίποτε άλλο. Αντίθετα, επιβαρύνει το παιδί, είτε γιατί νιώθει το γονιό του στην ουσία αδύναμο, είτε γιατί αντιλαμβάνεται ότι ο άλλος δεν ενδιαφέρεται στην ουσία για το καλό του, αλλά εκτονώνεται και επομένως δεν υπάρχει αγάπη, είτε γιατί τείνει να επαληθεύει και να επιβεβαιώνει τα αρνητικά επίθετα που του προσάπτονται. Επίσης μαθαίνει και τείνει να αναπαράγει τη βία του γονιού του. Ακόμα πιστεύει όλο και λιγότερο στον εαυτό του, γιατί νιώθει «κακό παιδί που αξίζει να τρώει ξύλο».

3.Με συνεχείς επιπλήξεις. Το παιδί υφίσταται απ’ τη μια μεριά λεκτική κακοποίηση, αλλά ταυτόχρονα του γίνονται τα χατίρια… Έτσι, αφενός βιώνει σε μεγάλο βαθμό αναξιότητα και κατωτερότητα και αφετέρου μαθαίνει να παραβαίνει τα όρια.

4. Με απειλές που δεν πραγματοποιούνται. Το παιδί χάνει την εμπιστοσύνη του στο γονιό και καταλαβαίνει ότι του είναι πολύ εύκολο να τον χειριστεί. Μελλοντικές απειλές το πιθανότερο είναι πως θα γίνουν αντικείμενο γελοιοποίησης απ’ τη πλευρά του παιδιού.

5.Με ενοχοποίηση του παιδιού για τη σωματική υγεία του γονιού, π.χ «αν δε γυρίσεις την ώρα που συμφωνήσαμε, θα πάθω εγκεφαλικό». Είναι άδικο για το παιδί να επιβαρύνεται με την ευθύνη για την κατάσταση της υγείας του γονιού. Πιθανόν πραγματικό μελλοντικό πρόβλημα υγείας να δημιουργήσει αθεράπευτες ενοχές στο παιδί.

ΕΝΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗΣ ΟΡΊΩΝ

Ας μη ξεχνάμε ποτέ το στόχο της διαπαιδαγώγησης. Δεν είναι ένα παιδί – ρομπότ που υπακούει και εκτελεί τέλεια τις επιθυμίες και το «εγώ» του γονιού του, αλλά ένα παιδί ελεύθερο, ευτυχισμένο, με αξιοπρέπεια που καταλαβαίνει τα όριά του και τα επιβάλλει τελικά μόνο του στον εαυτό του. Έτσι, σταδιακά αυτονομείται και μπορεί να ζήσει δημιουργικά και μόνο του. Τότε θεωρούμε ότι ο γονιός έχει πετύχει το στόχο του. Ένας καλός τρόπος λοιπόν είναι να διατηρεί μια θετική σχέση με το παιδί του, που τη χαρακτηρίζει η ενίσχυση και η επιβράβευση των ικανοτήτων του.

Όταν όμως υπάρξει κάποια παραβατική συμπεριφορά, το παιδί ενημερώνεται με πολύ ψύχραιμο τρόπο και χωρίς νεύρα και εντάσεις (είναι πολύ σημαντικό αυτό) για το τι πρόκειται να επακολουθήσει σαν τιμωρία όταν παραβεί τους κανόνες. Η τιμωρία αυτή θα πρέπει να θεωρείται φυσική συνέπεια της «κακής πράξης» και όταν θα εκτελείται, δε θα πρέπει σε καμιά περίπτωση αυτό να γίνεται με εμπάθεια και ατμόσφαιρα εκδίκησης του παιδιού. Ακόμα ,σε ελάχιστες ακραίες περιπτώσεις θα πρέπει να δίνεται χάρη. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να εκτελεστεί η τιμωρία με τον τρόπο που αρχικά είχε ανακοινωθεί.

Ο στόχος είναι να οργανωθεί η πραγματική προσωπικότητα στον άνθρωπο, μια δομή δηλαδή που τον βοηθάει να αυτοπειθαρχεί, να ελέγχει τις κατώτερες παρορμήσεις του, να βάζει στόχους στη ζωή του και να κάνει κάτι ξεχωριστό, να σέβεται τους συνανθρώπους του με τους οποίους συνυπάρχει και τις ανάγκες τους και τελικά να σέβεται τον εαυτό του. Είναι μια δομή πάνω απ’ τις πρωτογενείς ενορμήσεις και τα αυθόρμητα συναισθήματα, που ταυτίζεται με την ωριμότητα και που οδηγεί το άτομο να έχει τις συμπεριφορές εκείνες που πραγματικά θα οδηγήσουν στη πρόοδο και στην εξέλιξή του. Διαφορετικά, θα γίνει δούλος του ίδιου του εαυτού του και ενός κατώτερου και ευτελούς ΕΓΩ

ΛΟΓΟΙ ΥΠΑΡΞΗΣ ΕΓΩ

Τα Εγώ συνήθως είναι αμυντικός μηχανισμός ώστε να προστατευθεί το άτομο τόσο απ τους άλλους, όσο κι απ’ τον ίδιο του τον εαυτό και σκοπό έχει να ξεχωρίσει κι όχι να σμίξει το άτομο με τον κόσμο. Οι τρόποι διαμόρφωσής του είναι :

1.Οι φιλοδοξίες, οι στόχοι και οι αξίες της οικογένειας καταγωγής

2.Οι ματαιωμένες επιθυμίες και οι απογοητεύσεις του ατόμου. Η έλλειψη αγάπης απ’ το περιβάλλον του

3.Η άμετρη ικανοποίηση των επιθυμιών της παιδικής ηλικίας και η ανεπαρκής οριοθέτηση (το λεγόμενο κακομαθημένο άτομο)

4.Οι φόβοι του ατόμου για τους κινδύνους της ζωής

Δε πρέπει όμως να συγχέομε το Εγώ με την Προσωπικότητα ή τον Ανώτερο Εαυτό του ατόμου, το οποίο έχει τον έλεγχο τόσο των συναισθηματικών όσο και των βουλητικών του διαδικασιών και προσπαθεί να διαχειρισθεί με επιτυχία τα συμφέροντα του ατόμου, αλλά μέσα στα συμφέροντα αυτά περιλαμβάνεται κυρίως η καλή σχέση με τους άλλους και η αρμονική και όχι εκμεταλλευτική συνύπαρξη μαζί τους και με το υπόλοιπο φυσικό περιβάλλον….

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. Πολύ καλά τα λές Εγώ όμως θα εξέταζα την υπερ-προστατευτικότητα σαν άσκηση βίας προς το παιδί. Μια βία η οποία μπορεί να πάρει διαφορετικές μορφές.Εδώ θα μπορούσα να αναφαίρω κάποιο μηχανισμού του Φρόιντ σαν αντεστραμένη επιθετικότητα, αλλά……Δηλαδή πως αυτή η ραίουσα αγάπη και η διαθεσημότητα για τον άλλον μπορούν να κρύβουν καλά και να καλύπτουν άντίθετα συναισθήματα. Τέλος πάντων ένα άλλο κομμάτι είναι η προσωπική ζωή των γονέων. Η αδιέξοδη και μίζερη ζωή του υποταγμένου ενήλικα, που το μόνο εφόδιο στην ζωή του είναι η ζωή του παιδιού του. Που το μόνο ονειρό του έχει σχέση με το παιδί του και όχι με τον ίδιο. Ο ίδιος δεν έχει όνειρα δέν έχει ανάγκες η μόνη ανάγκη έχει σχέση με την εξέλιξη του παιδιού του. Αυτό απο μόνο του το θεωρώ βία μόνο με την σκέψη ότι ο άλλος πρέπει να ακολουθήσει την ζωή έτσι όπως την βλέπω εγώ, ο γονέας και όχι όπως την ονειρεύοντε τα ίδια τα παιδιά.

    Σχόλιο από Λαρυ — 31 Αυγούστου 2008 @ 2:31 πμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: