Άγονη γραμμή

22 Απριλίου 2008

Παγκόσμια ημέρα βιβλίου

Filed under: Φρυγανάκης Γεώργιος — Άγονη Γραμμή @ 10:25 μμ
Tags:

Μητρόπουλος από την εφημερίδα «Βήμα»

Η 23 Απριλίου, ημέρα θανάτου του Άγγλου δραματουργού Γουίλιαμ Σαίξπηρ και του Iσπανού συγγραφέα του «Δον Κιχώτη» Μιχαήλ Θερβάντες, έχει οριστεί από την Unesco ως Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου.

Δεν γνωρίζω, βέβαια, το σκεπτικό της σύνδεσης της εορτής με μια ημέρα θανάτου (23.4.1616), και μάλιστα διπλού, σε αντίθεση με τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Παιδικού Βιβλίου, όπως καθιερώθηκε από τη Διεθνή Οργάνωση Βιβλίων για τη Νεότητα (ΙΒΒΥ) η 2 Απριλίου, ημέρα των γενεθλίων του μεγάλου Δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Άντερσεν (2.4.1805).

Εκείνο που γνωρίζω είναι ότιτα βιβλία υμνήθηκαν όσο λίγα δημιουργήματα του ανθρώπου. Για τον Πλάτωνα «Τα βιβλία είναι αθάνατα τέκνα που θεοποιούν τους πατέρες τους». Για τον Κικέρωνα «Τα βιβλία είναι κοσμήματα της ευδαιμονίας» και «οδηγοί στα νιάτα και ευχαρίστηση στα γηρατειά». Για το Γιώργο Σεφέρη «Τα βιβλία είναι πράγματα της φύσης μας./Είναι εμείς/ όσοι κι αν είμαστε./Είναι μια ανθρώπινη φύση/ που μας προεκτείνει προς τις ρίζες μας/ με την πείρα και τη σοφία των περασμένων γενεών/ και που/ με τα οράματά μας/ την προεκτείνουμε προς το μέλλον»….

Παρόλο, όμως, που σήμερα υπάρχει ποσοτική και ποιοτική αύξηση των βιβλίων και η εκδοτική δραστηριότητα έχει επεκταθεί σε κάθε τομέα του επιστητού, το βιβλίο δε βρίσκει την ανάλογη ανταπόκριση από το κοινό και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που πολλοί κάνουν λόγο για «κρίση του πολιτισμού του βιβλίου».

Σε μια έρευνα της Metron Analysis για την πολιτιστική συμπεριφορά των Ελλήνων ηλικίας 18 ετών και άνω, που διενεργήθηκε το 2005 και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό highlights, τα ποσοστά εκείνων που διαβάζουν βιβλία άσχετα με το επάγγελμά τους είναι: τουλάχιστον μια φορά το μήνα: 14%, το τρίμηνο: 9%, το εξάμηνο: 7%, το χρόνο: 6%, σπάνια: 17% και ποτέ: 30% (!). Τα αντίστοιχα ποσοστά για βιβλία που σχετίζονται με το επάγγελμά τους είναι: 9%, 4%, 4%, 4%, 11% και 52% (!!). Τα ποσοστά εκείνων που επισκέπτονται κάποια βιβλιοθήκη είναι: τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα: 2%, το μήνα: 3%, το τρίμηνο: 3%, το εξάμηνο: 3%, το χρόνο: 4%, σπάνια: 15% και ποτέ: 68% (!!!).

Ως κύρια αιτία προβάλλεται συνήθως η κυριαρχία της τηλεόρασης λόγω της τεράστιας εμβέλειας των μηνυμάτων της και της προβολής τους μέσω της ασυναγώνιστης εικόνας, χάρη στην οποία ο θεατής βιώνει τα γεγονότα ως «εμπειρίες».

Ο Ιταλός πολιτειολόγος Τζοβάνι Σαρτόρι στο βιβλίο του Homo videns τονίζει(κινδυνολογεί, υπερβάλλει) ότι, «όταν η αλλαγή από το homo sapiens (άνθρωπος που γνωρίζει) στο homo videns (άνθρωπος που βλέπει) ολοκληρωθεί, τα βιβλία και η σκέψη με ιδέες και έννοιες θα αχρηστευτούν και η κυριαρχία των εκόνων θα οδηγήσει το ανθρώπινο είδος στην πνευματική ατροφία της «ηλεκρονικής μοναξιάς»» και ότι οι «τηλεάνθρωποι θα είναι αιώνια τηλεμωρά»…

Παρόμοια πολεμική αναπτύσσεται και κατά των ηλεκρονικών υπολογιστών. Τα αίτια όμως αυτά είναι απλώς «αναγκαία» αλλά όχι» επαρκή» για την εξήγηση της αναγνωστικής… ανορεξίας. Η τηλεόραση και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές δεν εκτοπίζουν από μόνα τους το βιβλίο. Τους συνενόχους πρέπει να τους αναζητήσουμε στην «σύγχρονη» οικογένεια και στο «σύγχρονο» σχολείο, που δεν προβάλλουν βιβλιοφιλικά πρότυπα στα παιδιά και τους νεους, προοικονομώντας έτσι την αρνητική τους στάση και ως μεγάλων· στην πολιτεία, που δε χαράσσει μια αποτελεσματική πολιτική για το βιβλίο· στον ταχύ ρυθμό ζωής, που δεν αφήνει περιθώρια για την ένταξη του ατόμου στην κοινωνία των αναγνωστών· στην εξειδίκευση και στην πνευματική μονομέρεια, που εμποδίζουν την ανάπτυξη γενικότερων ενδιαφερόντων· στον αγώνα για επιβίωση, που απορροφά το ενδιαφέρον του μέσου ανθρώπου και κάτω· στον υπερκαταναλωτισμό, που μονοδρομεί την ανθρώπινη δράση σε υλιστικούς στόχους και ανούσιες μορφές ψυχαγωγίας· στον καθένα μας που «αφήνεται και ενδίδει»…

Μη φορτώνουμε, λοιπόν, όλη την «κρίση του πολιτισμού του βιβλίου» στην πρόκριση του «πολιτισμού της εικόνας». Οι «εικονομάχοι» είναι εξίσου ακραίοι με τους «εικονολάτρες». Μη ξεχνούμε, άλλωστε, και την προσφορά της τηλεόρασης στο βιβλίο, όπως οι ενημερωτικές εκπομπές για νέες εκδόσεις ή οι τηλεοπτικές μεταφορές ιστορικών ή λογοτεχνικών βιβλίων.

Πολύ περισσότερο, μην τα φορτώνουμε ασυλλόγιστα στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Ο Ουλμπέρτο Έκο επισημαίνει: «Σίγουρα ο Η/Υ είναι ένα εργαλείο με το οποίο μπορούν να παραχθούν εικόνες (…), όμως σηματοδοτεί την επιστροφή στο Γαλαξία του Γουτεμβέργιου…Η οθόνη του είναι ένα ιδεατό βιβλίο, στο οποίο μπορεί κανείς να διαβάσει τα πράγματα του κόσμου με τη μορφή λέξεων και σελίδων, είναι ένα ευκολοδιάβαστο βιβλίο…».

Βέβαια, όπως και αν το κάνουμε, ένα βιβλίο από χαρτί είναι «άλλο πράμα»!

Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο ποσοτικό αλλά και ποιοτικό και έχει να κάνει με την αναγνωστική αγωγή μας. Με ποια κριτήρια, για παράδειγμα, επιλέγουμε ένα βιβλίο ή το αξιολογούμε κατά την ανάγνωσή του, με βάση το όνομα του συγγραφέα ή την πραγματική του αξία; Πόσα από τα βιβλία που διαβάζουμε είναι του πραγματικού γούστου μας και όχι κάποιας επιβολής ή υποβολής; Πόσα από τα βιβλία της βιβλιοθήκης μας δεν έχουν απλώς διακοσμητικό ρόλο ή πόσο η βιβλιοφιλία μας δεν είναι το προκάλυμμα της επιδεικτικής ματαιοδοξίας μας;

Ας συμφιλιωθούμε με την ιδέα της πολυπολιτισμικότητας των Μέσων και ας επιλέξουμε τη «μεσότητα» μεταξύ κατάχρησης της εικόνας και αχρησίας του βιβλίου, που είναι η λογική χρήση. Σε τελική ανάλυση τι τα ‘χουμε τα τηλεκοντρόλ και τα «ποντίκια»;

Εδώ, όμως, πρέπει να κλείσω, γιατί…αρχίζει στην τηλεόραση το «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»!…

YΓ. 1ο Αυτές τις Άγιες Μέρες, μαζί με τις λαμπάδες και τα σοκολατένια αυγά, ας προσφέρουμε στα παιδιά και το φως ενός βιβλίου. Ας εκμεταλλευτούμε και τη μετάθεση της εορτής του Αγίου Γεωργίου και ας ξανασκεφτούμε τα δώρα μας στους Γιώργηδες…

ΥΓ.2ο Είναι άξια πολλών συγχαρητηρίων η Ρεθυμνιώτισσα συγγραφέας Μαρία Τσιριμονάκη, που διέθεσε εντελώς δωρεάν, μέσω του Συνδέσμου Φιλολόγων Ρεθύμνου, περισσότερα από 500 βιβλία από τις τόσο αξιόλογες εκδόσεις της στα σχολεία του Νομού μας. Όσοι πιστοί …μιμηθείτε την.

ΥΓ.3ο Το νεογέννητο μπλογκ Άγονη Γραμμή, το πρώτο Ρεθυμνιώτικο ηλεκτρονικό περιοδικό, «ανθεί και λουλουδίζει» (Σε δύο μήνες: 55 συγγραφείς και επισκεψιμότητα 9000), φρεσκάροντας με την απρόβλεπτη…γονιμότητά του τον τίτλο της πόλης μας «Πόλη των Γραμμάτων». Αξιοσημείωτη η προβολή των ρεθυμνιώτικων εκδόσεων. Ολόψυχες ευχές για Καλή Συνέχεια…

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: