Άγονη γραμμή

4 Μαΐου 2008

Καλομενόπουλος Γιώργης

Filed under: Τρούλης Μιχάλης — Άγονη Γραμμή @ 9:59 μμ
Tags:

Επανέκδοση των ποιημάτων του Γιώργη Καλομενόπουλου από τον συνθέτη Νίκο Μαμαγκάκη με CD του Νίκου Μαμαγκάκη, που περιέχει το έργο «Τα τραγούδια της Παλιάς Πόλης»

Ο Γιώργης Καλομενόπουλος και η επανέκδοση των ποιημάτων του από τον Νίκο Μαμαγκάκη.

Εισαγωγή στο βιβλίο από τον Μιχάλη Τρούλη προέδρου ΙΛΕΡ.

Η απόφαση του συνθέτη Νίκου Μαμαγκάκη να προχωρήσει στην επανέκδοση τωντριών ποιητικών συλλογών του Γιώργη Καλομενόπουλου, Ποιήματα. Τα Ψηλορείτικα. Τα Τραγούδια του Παλιού Ρεθύμνου. Κρητικές Αύρες, Αθήνα 1964, σ.α308, έχει την αφετηρία της στο δικό του έργο: Τραγούδια της παλιάς πόλης, σε ποίηση Γιώργη Καλομενόπουλου, καθώς και στην ομώνυμη συναυλία του στο θέατρο «Ερωφίλη» της Φορτέτσας Ρεθύμνου, στο πλαίσιο του 16ου Αναγεννησιακού Φεστιβάλ της πόλης, το 2002.

Τότε, ο Νίκος Μαμαγκάκης διαπίστωσε πως η πρώτη έκδοση, με τον παραπάνω τίτλο, από τη σύντροφο του ποιητή Μαρία Γ. Καλομενόπουλου, είχε εξαντληθεί.

Περίμενε, μέχρι πρόσφατα, μήπως, τουλάχιστον, οι θεσμικοί φορείς του τόπου θα τι-μούσαν το Γιώργη Καλομενόπουλο, τον τραγουδιστή και ποιητή του Παλιού Ρεθύμνου,με μια νέα έκδοση του έργου του. Κι όταν διαπίστωσε πως «ακόμα τα ποιήματα του Γιώργη Καλομενόπουλου δεν κυκλοφορούν, επειδή κανένας φορέας δεν εδέησε να τα(επαν)εκδώσει», πήρε την τελική απόφαση και προχώρησε, μόνος του, στη φωτομηχανική επανέκδοση τους

Για Τη μορφή της έκδοσης του, ο Νίκος Μαμαγκάκης κινήθηκε, προφανώς, από τα ίδια κριτήρια που οδηγήθηκε και η σύντροφος του Γιώργη Καλομενόπουλου στην πρώτη έκδοση των ποιημάτων του, χωρίς προσθήκη σχολίων. Και οι δύο εκδότες σεβάστηκαν την επιλογή και επιθυμία του δημιουργού, «να δει το φως της δημοσιότητας, όση από την ποιητική προσφορά του… με περίσσια φροντίδα και επιμέλεια άφησε» ο ίδιος στη σύντροφο του. Η επιλογή να παρουσιαστούν τα ποιήματα «όπως ακριβώς τα είχε συγκεντρώσει» ο ποιητής, «συνοδευόμενα με λίγα μόνο λόγια δικά του» για τη συγκεκριμένη στιγμή ήταν ορθή, γιατί ο Γιώργης Καλομενόπουλος δεν τραγουδούσε την Κρήτη και ειδικότερα το Ρέθεμνος, μόνο με τη δική του καρδιά, αλλά και με τις καρδιές όλων των συμπατριωτών του. Όλοι οι Κρητικοί τον γνώριζαν, τον αγαπούσαν και τον κατανοούσαν όσο και τον τόπο τους, την ιστορία και τον πολιτισμό τους. Δεν χρειάζονταν, λοιπόν, τα σχόλια. Στην πραγματικότητα αυτή δεν χωρούσε καμιά αμφισβήτηση.

Γι’ αυτό, ίσως, δεν έχει ασχοληθεί ακόμα κανείς συστηματικά με τη ζωή, τη δράση και το έργο του ρεθεμνιώτη ποιητή Γιώργη Καλομενόπουλου. Μόνο στα άρθρα δύο ρεθεμνιωτών, του αείμνηστου Σπύρου Απ. Μαρνιέρου, «Γιώργης Μιχ. Καλομενόπουλος,1897-1963», Προμηθεύς ο Πυρφόρος 39 (1984), 197-204 και του Δρ Παναγιώτη Παρασκευά, «Το Ρέθυμνο πριν και μετά την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα μέσα από την ποίηση του Γιώργη Καλομενόπουλου», Πρακτικά Συμποσίου (Ρέθυμνο, 5-7 Δεκεμβρίου2003) επιμέλεια: Μιχάλης Τρούλης, 90 χρόνια από την Ένωση της Κρήτης με την ελεύθερη Ελλάδα, Συνέκδοση ΙΛΕΡ και Ε.Ι.Ε.Μ. Ελευθέριος Βενιζέλος, Ρέθυμνο 2007, 193-221, έχουν δημοσιευθεί σημαντικές πληροφορίες για τον άνθρωπο και τον ποιητή Γιώργη Καλομενόπουλο. Οι γονείς του ποιητή Μιχάλης Καλομενόπουλος και η μητέρα του Μαρία, το γένος Αποστολάκη, είχαν την καταγωγή από το Νευς Αμάρι και το Άδελε Ρεθύμνου αντίστοιχα. Ο Γιώργης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1897, ανήκε στο Στρατολογικό Γραφείο Ρεθύμνου υπηρέτησε ως έφεδρος με τον βαθμό του Δεκανέα και ασκούσε τα πο-λιτικά δικαιώματα του στο Ρέθυμνο, όπως προκύπτει από το Φύλλον Μητρώου του(25.3.1932). Η οικογένεια του δεν διέμενε μόνιμα στον Πειραιά. Είχε καταφύγει εκεί κατά την τελευταία επανάσταση εναντίον των Τούρκων (1897-1898), κι όταν έφυγαν εκείνοι επέστρεψε στην Κρήτη και εγκαταστάθηκε στο Ρέθυμνο, στη συνοικία «Καμαράκι», όπου ο πατέρας άνοιξε μαγειρείο. Εκεί γεννήθηκαν και τα αδέλφια του, ο Χάριτος και η Ευαγγελία. Ο Γιώργης παρακολούθησε τα μαθήματα του Δημοτικού και του Γυμνασίου στο Ρέθυμνο. Έπειτα φοίτησε στη Νομική Σχολή Αθηνών. Στρατεύθηκε, ως οπλίτης, στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Έλαβε άδεια να δικηγορεί στο Πρωτοδικείο Ρεθύμνης. Διορίστηκε δημόσιος υπάλληλος στο Υπουργείο Εσωτερικών και διακρίθηκε για τις διοικητικές ικανότητες του. Πα το ήθος του, τη σεμνότητα, την αξιοπρέπεια, την ανιδιοτέλεια, την επιστημονική και υπηρεσιακή κατάρτιση, την ασυνήθιστη πρωτοβουλία και δράση, έλαβε πολλές ηθικές αμοιβές και έφθασε ως την κορυφή της διοικητικής ιεραρχίας.

Όμως, ο Γιώργης Καλομενόπουλος δεν ήταν μόνον ένας λαμπρός δημόσιος λειτουργός και υπέροχος άνθρωπος ήταν και «ο ποιητής του Ρεθύμνου». Από τα χρόνια των πανεπιστημιακών σπουδών του ως το τέλος της δημοσιοϋπαλληλικής καριέρας του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον τόπο που μεγάλωσε και βίωσε σημαντικά ιστορικά γεγονότα και μοναδικές στιγμές της καθημερινής ζωής. Αυτές οι στιγμές και οι εντυπώσεις από τα γεγονότα που έζησε στα παιδικά χρόνια και στα χρόνια της εφηβικής ηλικίας τον συνόδευαν όλη την περίοδο της αναγκαστικής παραμονής του στην Αθήνα και έκαναν εντονότερη τη νοσταλγία του για την Κρήτη και το Ρέθυμνο.

Στην καρδιά του βρισκόταν συνεχώς η Κρήτη. Ένιωθε μέσα του τους παλμούς της και είχε τη δύναμη να τους τραγουδά μ’ ένα ξεχωριστό μεγαλείο. Στα Τραγούδια του παλιού Ρεθύμνου άφηνε να φανεί περισσότερο η οικειότητα του, εξαιτίας και της στενότερης γνωριμίας με τους Ρεθεμνιώτες. Η στάση αυτή εκφραζόταν είτε με σατιρική διάθεση, είτε με ποιητικό στοχασμό. Και οι δύο τρόποι απέβλεπαν στην ανάδειξη των χαρακτήρων και στη διάσωση της πνευματικής παράδοσης του Ρεθύμνου. Με την αυθόρμητη και πη-γαία ποιητική του φλέβα κέρδισε την αναγνώριση όλων ως αυθεντικός τραγουδιστής και συνεχιστής της πλατιάς κρητικής παράδοσης, των πνευματικών ανθρώπων που ανέδειξαν και προέβαλαν την Κρήτη και καθιέρωσαν το Ρέθυμνο «ως πόλη των γραμμάτων».Τα περισσότερα από τα ποιήματα του Γιώργη Καλομενόπουλου αναφέρονται στο παλιό Ρέθυμνο, την πόλη, τα σοκάκια και τους ανθρώπους που αγάπησε… και του έλειψαν. Το αποκαλύπτουν οι ολοζώντανες εικόνες τους, που τις κάνουν πιο λαμπρές η παρατηρητικότητα, η ευαισθησία και ο λυρισμός του ποιητή, ιδιότητες που επιβεβαιώνουν και την ειλικρίνεια των αισθημάτων του. Η ποιητική αποτύπωση του ύφους της κοινωνίας του Ρεθύμνου σχεδόν σε όλο το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, καθώς και των σχέσεων Ελλήνων και Τούρκων μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών (1923-1924), παρά τη σκληρότητα των ιστορικών συγκυριών, διασώζει ανθρώπινες συμπεριφορές μοναδικές, που μόνο η ρεθεμνιώτικη αρχοντιά μπορούσε να καλλιεργήσει.

Ένας από τους ρεθεμνιώτες δημιουργικούς συνεχιστές αυτής της αρχοντιάς, ο Γιώργης Καλομενόπουλος, έβρισκε στην ποίηση του το ξέσπασμα για όλους τους καημούς που τον τυράννησαν στη ζωή του. Τα Ψηλορείτικα, 30 ποιήματα της πρώτης συλλογής του, αναφέρονται σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα, παλαιότερα, νεότερα και σύγχρονα, που συνέβησαν στην Κρήτη. Τα περισσότερα τα εμπνεύστηκε ο ποιητής από τις εκτελέσεις πατριωτών την περίοδο της Μάχης της Κρήτης και της Κατοχής. Το ποίημα με τον τίτλο Η Μάχη στα Μισίρια, στη Μνήμη εκείνων που έπεσαν και εκείνων που εκτελέστηκαν, το εμπνεύστηκε από τον χαμό του αδελφού του Χαρίτου, τον οποίο εκτέλεσαν οι αλεξιπτωτιστές στην ακτή των Μισιρίων Ρεθύμνου (24.5.1941). Αντί για μνημόσυνο στον αδελφό του έγραψε την Κατοχή και το ποίημα με τίτλο Ο Στύλος της Αγυιάς, το τραγικό ξύλο του μαρτυρίου, όπου εκτελέστηκαν περίπου 1200 Κρητικοί πατριώτες… Τα Τραγούδια του παλιού Ρεθύμνου, 122 ποιήματα της δεύτερης συλλογής, αναφέρονται σχεδόν αποκλειστικά στο παλιό Ρέθυμνο, την πόλη και τους ανθρώπους της. Οι Μνήμες, το Καμαράκι, το Γυμνάσιο, ο Πλάτανος, ο Μιναρές της Νερατζές, στου Κιουλούμπαση με φεγγάρι, η Παλιά Παρέα, η Ανάσταση στο Ρέθεμνος, οι Σαουνάτσοι, ο Παντ. Γαγάνης, Οι Τέσσερις «Μεγάλες Κούπες» του παλιού Ρεθύμνου, ο Νικήστρατος, η Νουριγιέ, το Πανελλήνιον, του Καμπούρη η Ταβέρνα, ο Πετροπόλεμος, τα Τελαλίσματα του παλιού καιρού, ο Γιωργάκης Γαληνός, το Ηλιόγερμα στο Ρέθεμνος… κρατούν σε «ανοικτή γραμμή»τον ποιητή και τον ανατροφοδωτούν συνεχώς με νοσταλγία… κι εκείνος τραγουδεί

Οι Κρητικές Αύρες, 47 ποιήματα της τρίτης συλλογής, είναι σχεδόν όλα πιο προσωπικά, αφιερωμένα, με την ίδια νοσταλγική διάθεση, στο Ρέθυμνο, στον Ηρακλειώτη ποιητή των «Δίφορων» Κωστή Φραγκούλη, στον Παντελή Πρεβελάκη, στο φίλο του Γιάννη Δαλέτζα, στον ποιητή Σπύρο Λίτινα, στο νεαρό ποιητή Δημήτρη Στέργιου κ.ά. Είμαι πολύ ευχαριστημένος που μου δόθηκε η ευκαιρία να καταθέσω την άποψη μου για τον Γιώργη Καλομενόπουλο, τον ποιητή του Ρεθύμνου, ακριβώς 45 χρόνια από τον θάνατο του. Αυτή τη χαρά την οφείλω στον εκδότη του παρόντος τόμου, τον συνθέτη Νίκο Μαμαγκάκη, ο οποίος μου ανέθεσε να γράψω την εισαγωγή του. Τώρα η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου μπορεί να προχωρήσει στη συστηματικότερη προσέγγιση των Ποιημάτων του Γιώργη Καλομενόπουλου.

Ρέθυμνο, 27 Φεβρουαρίου 2008

Μιχάλης Τρούλης Πρόεδρος ΙΛΕΡ

Advertisements

2 Σχόλια »

  1. Καλή κίνηση! Γνωρίζουμε αν υπάρχει διάθεση τους στην πόλη μας και που;

    Σχόλιο από Κώστας — 6 Μαΐου 2008 @ 10:02 πμ | Απάντηση

  2. Εντός των ημερών κυκλοφορεί στο Ρέθυμνο

    Σχόλιο από Άγονη Γραμμή — 6 Μαΐου 2008 @ 11:28 πμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: