Άγονη γραμμή

5 Μαΐου 2008

Έστερ Λαβτζόε. Ο «άνθρωπος» που αγκάλιασε τους πρόσφυγες.

Filed under: Εκκεκάκης Γεώργιος — Άγονη Γραμμή @ 8:57 μμ
Tags:

Πότε η σημαία των ΗΠΑ κυμάτιζε στη Σχολή Αστυφυλάκων του Ρεθύμνου;

Ένα ακόμα «κουΐζ» για τους αναγνώστες

Το παλιό κτίριο της σημερινής Σχολής Αστυφυλάκων είναι αναγνωρίσιμο. Στη μεγάλη πινακίδα που βλέπομε αναγράφεται (από πάνω): «American Women’s Hospital». (Ήταν μια οργάνωση με ανθρωπιστικούς σκοπούς). Η αγγλική λεζάντα αναφέρει επίσης: Η πύλη του Νοσοκομείου Αμερικανίδων στην οδό Έστερ Λαβτζόε του Ρεθύμνου, 1923.

Η φωτογραφία προέρχεται από ένα εκπληκτικό εύρημα του δικηγόρου και ιστοριοδίφη Χάρη Παπαδάκη και δείχνει πράγματι ολοκάθαρα την αμερικάνικη σημαία να κυματίζει περήφανα στην κεντρική εξωτερική πύλη της σημερινής Σχολής Αστυφυλάκων. Σκέφτηκα λοιπόν αρχικά, μιμούμενος τον φίλο ερευνητή Γιάννη Σπανδάγο, να ζητήσω από τους αναγνώστες να εξηγήσουν αυτό το παράδοξο, λέγοντας εξαρχής ότι δεν πρόκειται για μοντάζ…Το εύρημα – που το χαρακτήρισα εκπληκτικό – είναι ένα κείμενο 20 σελίδων, πλουτισμένο με 16 φωτογραφίες τραβηγμένες στην Κρήτη πριν από 85 χρόνια … Ας πάρομε όμως τα πράγματα από μια άλλη αρχή:

Υπάρχει από χρόνια στο συρτάρι μου ένα τετράδιο που απέξω γράφει: «Ρεθεμνιώτικα θέματα για περαιτέρω διερεύνηση». Περιττό να πω ότι τα αδιερεύνητα θέματα που αφορούν στο παρελθόν του τόπου μας είναι, ατυχώς, πολύ περισσότερα απ’ όσα νομίζει κανείς. Κατά σύμπτωση, στην πρώτη σελίδα αυτού του τετραδίου υπάρχει μια σημείωση που τη μεταφέρω κατά λέξη:

«Εσθήρ Λαβτζόε: Αμερικανίδα εκπρόσωπος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού κλπ., πιθανότατα εβραϊκής καταγωγής. Μεγάλη η ανθρωπιστική δράση της στο Ρέθυμνο από το 1922-23, και μάλιστα στον τομέα της αποκατάστασης των προσφύγων. Γι’ αυτό και στο όνομά της ήταν αφιερωμένη η προς το παλιό Νοσοκομείο άγουσα οδός».

Για να είναι στην πρώτη σελίδα του τετραδίου η συγκεκριμένη σημείωση, πρέπει να γράφτηκε πριν από δεκαετίες. Να λοιπόν που, πριν από μερικές μέρες, το θέμα που παρέμενε χρόνια αδιερεύνητο ξεκαθαρίστηκε απρόσμενα και απόλυτα με ένα ενθουσιώδες μήνυμα στην ηλεκτρονική μου διεύθυνση, μαζί με ένα εκπληκτικού ενδιαφέροντος «συνημμένο». Αποστολέας τους ο Χάρης Παπαδάκης. Οφείλω λοιπόν να τον ευχαριστήσω και από τη θέση αυτή και να πω ότι για μένα πλέον οι εκπλήξεις που προέρχονται απ’ αυτόν τείνουν να χάσουν το νόημα που έχει η λέξη. Για παράδειγμα, τα ταξίδια του σε Ασία και Αφρική προκειμένου να βρει απόγονους των Χαλικούτηδων της Κρήτης είναι κάτι που, πάντως, ξεφεύγει από το συνηθισμένο μέτρο, την επιμονή δηλαδή που συνήθως χαρακτηρίζει τους σύγχρονους ερευνητές.

Στο μήνυμα, εκτός από το πολύτιμο «συνημμένο», υπήρχε και η έμμεση ανάθεση της ευθύνης στον αποδέκτη για αξιοποίηση των πληροφοριών που εμπεριέχονται σ’ αυτό. Έτσι, το σημερινό σημείωμα ας πούμε ότι αποτελεί μια πρώτη παρουσίαση του ευρήματος. Διευκρινίζομε λοιπόν ότι πρόκειται για ένα απόσπασμα (για την ακρίβεια είναι δύο κεφάλαια) από το βιβλίο με τα Απομνημονεύματα της Αμερικανίδας Λαβτζόε, αυτά ακριβώς που αναφέρονται στην Κρήτη. Το κείμενο είναι γλαφυρότατο, παρά τη δραματικότητα ορισμένων καταστάσεων και εικόνων που περιγράφονται. Όσο για τις φωτογραφίες, ο χαρακτηρισμός «εκπληκτικές» είναι ο μετριοπαθέστερος που θα μπορούσε να δοθεί. Μόνο που αυτός αφορά στα θέματα και όχι στην ποιότητα των φωτογραφιών.

Όπως είπαμε, αυτή είναι μια πρώτη παρουσίαση του ευρήματος. Το κείμενο έχει ήδη μεταφραστεί από τα αγγλικά, ενώ ζητείται τρόπος να βελτιωθεί και η ποιότητα των φωτογραφιών, ώστε η αξιοποίηση να είναι πλήρης.

Ο Δήμαρχος Ρεθύμνης (1923-25) Μενέλαος Μιχ. Παπαδάκης παραδίδει στην Αμερικανίδα Έστερ Λαβτζόε το κλειδί της πόλης. Προφανώς το κλειδί δεν είναι χρυσό (όπως συνηθίζεται σήμερα) και, όπως βλέπομε, δεν προσφέρεται σε πολυτελή θήκη. Τα σχόλια περιττεύουν.

Εκείνο που για την ώρα λέμε είναι τούτο. Ο κάθε αναγνώστης θα πρέπει να επιστρατεύσει τις ιστορικές του γνώσεις. Λίγο-πολύ όλοι ξέρομε και όλοι μπορούμε να καταλάβομε την κατάσταση που δημιούργησε στον τόπο μας η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και η ανταλλαγή των πληθυσμών που ακολούθησε. Όμως οι κοινοί άνθρωποι καταλαβαίνομε καλύτερα τη δραματικότητα τέτοιων ιστορικών γεγονότων από τις επί μέρους εικόνες και τις ανθρώπινες καταστάσεις που δημιουργούνται απ’ αυτά. Και είναι γεγονός ότι τόσο οι εικόνες όσο και οι ιστορίες προσφέρονται γι’ αυτούς που έχουν το τάλαντο της τέχνης. Λένε, για παράδειγμα, ότι το κομμάτι από το Χρονικό μιας πολιτείας του Παντελή Πρεβελάκη, εκείνο που αναφέρεται στην αναχώρηση των Τουρκορεθεμνιωτών είναι από τα δυνατότερα κομμάτια της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Έχω υπόψη μου και κείμενα από λιγότερο προικισμένους (όπως αυτό του Τουρκο-Ηρακλειώτη Εκμέλ Μολλά, ο οποίος έζησε τα γεγονότα), που με την αυθεντικότητα και την αμεσότητά τους μιλούν στην ψυχή. Το κείμενο της Λαβτζόε, πέρα από την αμεσότητά του, περιέχει όμως και πληροφορίες που έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον για τους ειδικούς ερευνητές της περιόδου. Εκτιμώ μάλιστα ότι δεν πρέπει να υπάρχουν αλλού. Προπάντων οι φωτογραφίες, για μένα τουλάχιστον, ήταν πέρα από κάθε προσδοκία. Γνώριζα για την οδό Έστερ Λαβτζόε (ήταν άλλωστε στη γειτονιά που μεγάλωσα), αλλά αγνοούσα, για παράδειγμα, ότι η Αμερικανίδα αυτή είχε τιμηθεί με το κλειδί της πόλης (και τι κλειδί)! Ποια περιγραφή με λόγια θα μπορούσε να υποκαταστήσει την αναδημοσιευόμενη εδώ φωτογραφία, ας είναι και μέτρια ως προς την ποιότητά της;

Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη στο Ρέθυμνο πριν από 85 χρόνια και προσφέρεται σαν ένα δεύτερο «κουΐζ»: Ποιος είναι ο δρόμος; Σύμφωνα με την πρωτότυπη λεζάντα της, δείχνει την κηδεία ενός «ελληνόφωνου Τούρκου». Υποθέτομε πως πρέπει να είναι μια από τις τελευταίες τέτοιες κηδείες στο Ρέθυμνο. Να σημειωθεί ότι η Λαβτζόε – στην οποία πολλά πρέπει να οφείλει η πόλη μας – έβλεπε αυτού του είδους τις εικόνες με μάτι περιηγήτριας. Το γεγονός αυτό δίνει μια πρόσθετη αξία στο κείμενό της.

Πριν κλείσομε την παρουσίαση, να διευκρινίσομε ότι η οδός Έστερ Λαβτζόε ξεκινούσε από κει που λίγο αργότερα διαμορφώθηκε η Πλατεία του Άγνωστου Στρατιώτη, και έφθανε μέχρι τη βόρεια πύλη του τότε Νοσοκομείου, τη σημερινή Σχολή Αστυφυλάκων. Περιλάμβανε δηλαδή τόσο την οδό Εθνάρχου Μακαρίου όσο και εκείνη που σήμερα λέγεται Νίκου και Μαρίας Καστρινάκη. Φυσικά, εκείνη την εποχή η μορφή που είχε ο δρόμος ήταν διαφορετική, προπάντων από την ανατολική πλευρά του.

Τελειώνοντας, σπεύδω να πω ότι η απόφαση του τότε Δημοτικού Συμβουλίου και του Δημάρχου Μενέλαου Παπαδάκη να τιμήσει μια Αμερικανίδα, θα πρέπει να κριθεί ως απολύτως δικαιολογημένη, στις συγκεκριμένες ιστορικές συγκυρίες. Εκεί που θα μπορούσε να έχει κανείς επιφύλαξη είναι οι κατά καιρούς σκοπιμότητες που σε πολλές περιπτώσεις φαίνεται πως επικράτησαν στις ονοματοθεσίες των οδών της πόλης μας.-

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. Ευχαριστώ για την αξιοποίηση. Αν όλοι καταλάβουμε ότι το ιστορικό υλικό δεν πρέπει να κρύβεται αλλά να δίνεται στους κατάλληλους για αξιοποίηση θα πάμε μπροστά.
    Βασική αρχή μου να τιμώ τις πηγές μου.
    Πηγές για την Έσθερ Λαβτζόε
    α) Το εκπληκτικό βιβλίο του Clark Bruce, Δυό φορές ξένος. Εκδόσεις Ποταμός.Αθήνα 2007.
    β) Διαδίκτυο με λέξεις κλειδιά.
    γ) Επαλήθευση από Πετρακάκη Αθηνά και Τόκταμη Μαρία.
    Εύχομαι Ο Δήμος μας να την ξανατιμήσει.

    Σχόλιο από Παπαδάκης Χαρίδημος Α. — 5 Μαΐου 2008 @ 9:12 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: