Άγονη γραμμή

3 Ιουλίου 2008

Σου Κουλέ, Gul Bahce- Γκιουλ Μπαξέ, Γκιουλούμπαση.

Filed under: Παπαδάκης Χαρίδημος Α. — Άγονη Γραμμή @ 7:00 μμ
Tags:

Παλαιότερα είχα ασχοληθεί με τους δημοτικούς κήπους της πόλης μας αναφέροντας, ότι ο σημερινός δημοτικός κήπος είναι ο τρίτος κατά σειρά, που έγινε στο Ρέθυμνο. Ο πρώτος ιδρύθηκε το 1894 στην περιοχή, που στεγάζεται σήμερα η σχολή της Αστυνομίας, ο δεύτερος στην περιοχή του σημερινού Τελωνείου, στο παλιό λιμάνι, το 1898 και ο τρίτος, το 1925, στην περιοχή που βρίσκεται σήμερα, στην πλατεία 4 Μαρτύρων. Παραπονέθηκα ότι καταστρέψαμε τόσο τον πρώτο όσο και τον δεύτερο δημοτικό κήπο, χωρίς να έχουν αποτυπωθεί ούτε καν σε ένα σκίτσο ή μια φωτογραφία (ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Χ. 2005, 175-180).

Τον Νοέμβρη του 2007 φίλος φωτογράφος Αντώνης Χριστοφοράκης μου έδωσε μια παλιά φωτογραφία του Ρεθύμνου, που είχε τραβηχτεί παλιά, πριν το 1931, από άγνωστο φωτογράφο, από κάποιο πλοίο, που βρισκόταν έξω από το ενετικό λιμάνι του Ρεθύμνου.

Η φωτογραφία με εντυπωσίασε, γιατί φαινόταν δύο μιναρέδες δίπλα – δίπλα και στην αρχή υπέθεσα ότι η φωτογραφία είχε κουνηθεί.

Με την βοήθεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή αντιλήφθηκα ότι οι δύο μιναρέδες δεν είχαν καμιά σχέση μεταξύ τους. Ο ένας είχε δύο μπαλκόνια και είναι ο αυτός, που σώζεται και σήμερα, του τζαμιού της Νερατζές (Ωδείο). Ο δε δεύτερος έχει ένα μπαλκόνι και αντιστοιχεί στον μιναρέ του τζαμιού του Κιουτσούκ Χαν, που στεγαζόταν επί Τουρκοκρατίας στο κτίριο της Λότζια. Ο μιναρές δεν έχει αποτυπωθεί μέχρι σήμερα ολόκληρος, εκτός μια φωτογραφία, που την τράβηξε ο περιηγητής Gerolla το 1900 με 1902 και έδειχνε την βάση του (CURUNI S.ADONNATI. L.,Creta Veneziana 1988, 271, Lastra 351).

Η έκπληξη ήταν όμως ήταν, ότι με την βοήθεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή είδα να παρουσιάζονται στην φωτογραφία, για πρώτη φορά, τα απομεινάρια του πύργου – προμαχώνα του «Σου Κουλέ» (Πύργος του Νερού) και του δεύτερου δημοτικού κήπου του Ρεθύμνου, που επίσημα ονομαζόταν «Κήπος του Πρίγκηπα Γεωργίου» και ανεπίσημα «Γκιουλ- Μπαξέ» (ωραίος κήπος), από τον οποίο η γύρω περιοχή πήρε το όνομα Γκιουλούμπασης.

Την αποτύπωση αυτή αρκετοί Ρεθεμνιώτες ψάχναμε από καιρό. Την φωτογραφία με σχετικό άρθρο δημοσίευσα στην εφημερίδα «Ρέθεμνος» τον Νοεμβρή του 2007.

Οι εκπλήξεις όμως συνεχίστηκαν Κατά την διάρκεια του φετινού κυνηγιού θησαυρού στο Ρέθυμνο τον Φεβρουάριο του 2008, η διοργανώτρια ομάδα έδωσε ως γρίφο μια φωτογραφία τραβηγμένη πιθανόν από το κτίριο του σημερινού αρχαιολογικού μουσείου και παρουσιάζει μέρος από τους Τούρκικους στρατώνες, στο παλιό λιμάνι και τον πύργο του Σουκουλέ από ψηλά. Πιθανόν πριν γίνει κήπος.

Με την ευκαιρία της παρουσίας των φωτογραφιών θα αναφέρω την ιστορία του δεύτερου χρονολογικά δημοτικού κήπου, που δημιουργήθηκε πάνω στον πύργο – προμαχώνα του Σου Κουλέ.

Σε όλους τους Ενετικούς χάρτες, που αποτυπώνεται το Ρέθυμνο, αποτυπώνεται και η περιοχή του παλαιού κάστρου. Το Παλαιό Κάστρο ή Castel Vecchio είναι το πρώτο κάστρο στο Ρέθυμνο, που κτίζεται από τους Ενετούς πριν από την Φορτέτζα και καταστράφηκε το 1571 κατά την επιδρομή του Τούρκου πειρατή Ουλούτζ Αλή. Περικλείει τη σημερινή περιοχή του ενετικού λιμανιού και των γύρω δρόμων. Στη γειτονιά αυτή, ο Πύργος του Ρολογιού διακρίνεται σε πρώτο πλάνο απ’ όλα τα κτίρια. (ΣΤΕΡΙΩΤΟΥ 1992,419)

Στην ίδια περιοχή κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας συναντούμε ένα άλλο πύργο-προμαχώνα, , που είναι υπόλοιπο του τείχους του Castel Vecchio, τον πύργο του Σου Κουλέ ή το Πύργο του Νερού. Σου=Νερό, Κουλές= Πύργος. Ο Πύργος αυτός, βρέχεται από τη θάλασσα σε τρεις πλευρές, εξ ου και το όνομα, έχει υπόγεια και πύλη προς τη πλατεία Σου Κουλέ. Οι Ενετοί όσο και οι Τούρκοι χρησιμοποίησαν τα υπόγεια του πύργου του Σου- Κουλέ ως αποθήκες και ως επί το πλείστον ως φυλακές (ΝΟΥΜΑΝΑΚΗΣ 29-5-1955) Ο Πύργος έχει φρουρά και ο διοικητής της επί τουρκοκρατίας φέρει το βαθμό του Τσαούση – Τσαβούς = Λοχία, όπως προκύπτει από την επιτύμβια στήλη του Πασαλί Ομπραϊμ Αγά Τσαβούς του Σου Κουλέ, που πέθανε στο Ρέθυμνο το έτος Εγίρας 1200 (1785-1786) (ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ αδημοσίευτο)

Οι Ρώσοι με το που αποφασίζουν να κτίσουν το Νοσοκομείο στο παλιό δημοτικό κήπο δημιουργούν ένα νέο δημοτικό κήπο στο Ρέθυμνο. Ο διοικητής Ρεθύμνου Θεόδωρος Δεχιοστάκ την 23-11-1898 δίνει εντολή «…προς εξωράϊσιν της πόλεως να φυτευθεί κήπος επί των προχωμάτων της οχυρώσεως του λιμένος…», και την επίβλεψη του έργου να αναλάβει ο μηχανικός Μιχαήλ Σαββάκης (ΔΕΧΙΟΣΤΑΚ 23-11-1898). Υπεύθυνο διαχείρισης των χρημάτων του έργου ορίζει τον Ρώσο υπολοχαγό Δολγκώβ. Την 10-3-1899 παίρνει 648 γρόσια για δένδρα, που αγοράστηκαν από την Αθήνα, και 160,25 γρόσια για την αγορά σπόρων. (ΔΕΧΙΟΣΤΑΚ 23-11-1899)

Στο χάρτη μελέτης για κατασκευή ενός νέου λιμανιού στο Ρέθυμνο, χρονολογίας Σεπετέμβριος- Οκτώβριος 1904 του μηχανικού Alferd Diemer υπό τη διεύθυνση του αρχιμηχανικού γεφυριών και δρόμων Eduard Quellennec, Ο κήπος αυτός απεικονίζεται με τη λέξη Jardin du Prince George = Κήπος του Πρίγκιπα Γεωργίου (ΣΠΑΝΔΑΓΟΣ 1999,14).

Ο κήπος ονομαζόταν δημοτικός κήπος, είχε δένδρα, έρποντα φυτά, δεξαμενή με σιντριβάνι και την 1η Οκτωβρίου 1899 τον επισκέφθηκε ο Αρμοστής Πρίγκιπας Γεώργιος και φύτεψε ένα φοίνικα, που για πολλά χρόνια στόλιζε το τοπίο (ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Μ. 1984,51-58 )

Αυτός ο γκιουλ = τριαντάφυλλο και κατ΄ επέκταση ωραίος (Τουρκικά), μπαξέ = κήπος είναι ο Γκιούλ Μπαξές, ο Γκιουλούμπασης των Ρεθεμνιωτών, από τον οποίο πήρε την ονομασία της η γύρω περιοχή, που βρίσκεται δυτικά από το Ενετικό λιμάνι της σημερινής πλατείας Πλαστήρα, που σήμερα βρίσκονται πολλές καφετέριες και η νεολαία την αποκαλεί «πασαρέλα».

«…Επί υπουργείας Ασκούτση, ο κήπος και ο πύργος του χαλάστηκαν, γύρω στο 1930, για να κτιστεί το σημερινό Τελωνείο από το μηχανικό Τσίχλη Ο κήπος ήταν ψηλά, είχαν μείνει μερικά δένδρα, με θέα το πέλαγος, το λιμάνι, τη Φορτέτζα και τη πόλη. Στο κήπο ανέβαινες από τις θολωτές σκάλες του πύργου, δεξιά και αριστερά ήταν θολωτά δωμάτια σαν μικρά κελιά, που τα χρησιμοποιούσαν, οι άνθρωποι του λιμανιού σαν αποθήκες- ψυγεία, έβαζαν τυριά και μπακαλιάρους. Όλοι οι Ρεθεμνιώτες έκαναν εκεί τις Κυριακάτικες οικογενειακές βόλτες τους , στο καφενείο του «Κόκκινου», που είχε και μπιλιάρδο.. Έπιναν μια λεμονάδα στα τέσσερα, φτώχεια τότε που λεφτά. Τα βράδια σύχναζε εκεί η ελίτ νεολαία… Το όνομα του Κόκκινου ήταν Εμμανουήλ Χαμαράκης μα τον παρανόμιαζαν Κόκκινο γιατί ήταν κοκκινωπός. Ήταν από την Πηγή και μεγάλος ψευταράς, τερατολόγος…Κρίμα που χάλασαν το κήπο όπως και το ηλιακό ρολόϊ και τα χασαπιά. Συμφέροντα παιδί μου συμφέροντα, φαντάσου να υπήρχαν σήμερα…». (ΚΑΛΑΊΤΖΑΚΗΣ Μ. 10-6-2004) Για τον «Κόκκινο» έγραψε ο Γεώργιος Καλομενόπουλος το ποίημα του « Ο Κόκκινος, ένας Μυγχάουζεν του παλιού Ρεθέμνου » (ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ 1964,79-83) και ο Μιχαήλ Παπαδάκης, Κόκκινος ο αρχηγός της τερατολογίας στο Ρέθυμνο (ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Μ 1984, 55).

Τον καταστραμμένο αυτό δημοτικό κήπο περιγράφει ο Παντελής Πρεβελάκης στο «Χρονικό μιας πολιτείας».

«…Κι΄ οι χαμάνθρωποι … ανηφόριζαν κατά το Κήπο- κήπο μονάχα στ΄ όνομα,- που τον είχαν μια φορά συγυρισμένο οι Ρούσοι της Κατοχής σ΄ ένα πλάτωμα του κάστρου και τώρα μαδούσε κ΄ έσβηνε από την ανυδριά, γυρεύοντας κι΄ αυτός παρηγοριά απ΄ τους ανέμους …..τηρούσαν τα χάλια του και τα απιδιά έμπαιναν μέσα στις άδειες χαβούζες του με τα στεγνά σιντριβάνια και παίζαν το κρυφτό. Μόνο αν ερχόταν κανένα μεγάλο τριεστίνικο και φουντάριζε εκεί αποκάτω κι ο κυριακάτικος λαός ανέβαινε να το σεριανίσει, ο Κήπος ξαναζωντάνευε για ένα απομεσήμερο και τα κατσιασμένα πευκάκια του αναφουφούδιαζαν σαν κλώσσες να ρίξουν τη σκόνη από πάνω τους να πρεπιστούν…» (ΠΡΕΒΕΛΑΚΗΣ 1976, 58, 60-61)

Ο πύργος του Σουκουλέ και ότι είχε απομείνει από τον ωραίο κήπο τον Γκιούλ Μπαξέ των Τούρκων ή το κήπο του Πρίγκιπα Γεωργίου των Ρώσων κατεδαφίστηκαν το 1931 και στη περιοχή τους κτίστηκε το σημερινό Τελωνείο Ρεθύμνου (ΣΠΑΝΔΑΓΟΣ 1999,39)

Δυστυχώς και ο κήπος αυτός καταστράφηκε από εμάς, αφού πρώτα τον αφήσαμε και ρήμαξε.

Βιβλιογραφία

Curuni Spiridone Alexandro-Donnati Lucilla, Creta Veneziana, Venezia 1988.

Αναστασόπουλος Αντώνης, «Καταγραφή και διάσωση επιτύμβιων στηλών του Ρεθύμνου», εν εξελίξει αδημοσίευτο ερευνητικό πρόγράμμα του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών.

Ημερήσιαι διατάξεις, Πολιτική Διοίκησις και Οικονομική Δικαιοδοσία του τμήματος Ρεθύμνης, Τύποις Στυλ. Καλαϊτζάκη 1898. Ημερήσια διάταξις Θεοδώρου Δεχιοστάκ με αρ. 32/ 23-11-1898.

Ημερήσιαι διατάξεις, Πολιτική Διοίκησις και Οικονομική Δικαιοδοσία του τμήματος Ρεθύμνης, Τύποις Στυλ. Καλαϊτζάκη 1899. Ημερήσια διάταξις Θεοδώρου Δεχιοστάκ με αρ. 10/ 23-11-1899.

Καλαιτζάκης Μιχάλης (Μπομπόλας) μαγνητοφωνημένη συνέντευξη την 10-6-2004.

Καλομενόπουλος Γεώργιος, Τα Ψηλορείτικα. Αθήνα 1964.

Νουμανάκης Μουχαρέμ, Άλλα τινά Ιστορικά σημεία της πόλεως Ρεθύμνης, εφ. Βήμα 3180/29-5-1955.

Παπαδάκης Μιχαήλ, Κόκκινος ο αρχηγός της τερατολογίας στο Ρέθυμνο. Προμηθέας Πυρφόρος τ. 37, 1984.

Παπαδάκης Χαρίδημος, Τα χασαπιά του Ρεθύμου και όχι μόνο. Ρέθυμνο 2005 σελ.175-180

Πρεβελάκης Παντελής Το Χρονικό μιας πολιτείας. Ρέθυμνο 1976.

Σπανδάγος Γιάννης, Ρέθυμνο Λιμάνι και Προκυμαία. Ρέθυμνο 1999.

Στεριώτου Ιωάννα, Οι Βενετικές Οχυρώσεις του Ρεθέμνου 1540-1646. Αθήνα 1992.

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. Ευχαριστώ.Διαφωτιστικότατο.Να ‘σαι καλα

    Σχόλιο από ακροβάτης — 8 Οκτωβρίου 2010 @ 12:38 πμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: