Άγονη γραμμή

12 Οκτωβρίου 2008

Ταφικά έθιμα

Filed under: Ανδρεδάκης Κώστας — Άγονη Γραμμή @ 7:35 μμ
Tags:

Καθελέτο ή καδελέτο

Τα χρόνια πριν τη γερμανοκατοχή, και λίγα χρόνια μετά, επικρατούσαν πολλά ταφικά έθιμα που έχουν αλλάξει σήμερα. Μερικά όμως από αυτά κρατούν ακόμη.

Αφού τακτοποιούσαν το νεκρό (πλύσιμο, ντύσιμο κλπ) τον έβαζαν πάνω σε μια φαρδιά τάβλα (σανίδα) που στηριζόταν στις άκριες της σε δύο καρέκλες στο μεγάλο δωμάτιο του σπιτιού. Γιατί φέρετρα τότε δεν υπήρχαν. Ούτε και με σανίδες του τοπικού μαραγκού έφτιαχναν φέρετρο τα χρόνια εκείνα της φτώχιας. Μετά την κατοχή άρχισαν να φτιάχνουν απλά φέρετρα στον χωριανό μαραγκό και αργότερα να φέρνουν έτοιμα από το Ρέθυμνο.

Οι συγγενείς, γείτονες και άλλοι χωριανοί πήγαιναν στο σπίτι να ασπαστούν το νεκρό και να συλλυπηθούν τους οικείους του. Η στερεότυπη ευχή ήταν: «ζωή σε λόγου σας». Οι περισσότεροι που έρχονταν, όλο και κάτι κρατούσαν. Ό,τι είχε καθένας και ό,τι καταλάβαινε πως δεν είχαν στο σπίτι του νεκρού: σιτάρι, κουκιά, φακές, φάβα, λάδι, ψωμί κλπ.

Τη νύχτα, με ανοιχτές τις πόρτες του σπιτιού, ξενυχτούσαν το νεκρό. Συγγενείς, γείτονες φίλοι και χωριανοί με καλές σχέσεις, κυρίως γυναίκες. Πάντως πολλοί. Για να περάσει η νύχτα, εκτός από τα μοιρολόγια και τις συζητήσεις γύρω από τη ζωή και τις χάρες του νεκρού, έκαναν και άλλες συζητήσεις με κάθε λογής θέμα, ιδίως αν ο νεκρός δεν ήταν νέος. Οι σπιτικοί προσφέρανε τηγανήτες με ανεβατό ζυμάρι και ό,τι άλλο είχε το κάθε σπίτι. Πάντως, ό,τι κι αν προσφέρανε, πρώτα το θύμιαζαν.

Οι γυναίκες ετοίμαζαν το ζεστό για την κηδεία. Ήταν ένα ψωμί με διάφορα μυρωδικά και λάδι. Το έπλαθαν σε μακρύ κυλινδρικό σχήμα και το χάραζαν για να κοπεί, αφού ψηθεί, σε ντακουλάκια (παξιμάδια). Κανονίζανε να το ξεφουρνίσουν λίγη ώρα πριν την κηδεία, και ήταν πάντα ζεστό κείνη την ώρα Γι αυτό το έλεγαν έτσι απλά: ζεστό.

Λίγα λεπτά πριν έρθουν να σηκώσουν το νεκρό, οι δικοί του (σύζυγος παιδιά, νύφες, γαμπροί) τον θύμιαζαν ένας – ένας με τη σειρά.. Δεν υπήρχαν στερεότυπες ευχές. Ό,τι ήξερε ο καθένας έλεγε: «Άγιο το χώμα που θα σε σκεπάσει», «άμε στο καλό» κλπ.

Την ορισμένη ώρα ερχόταν ο παπάς και οι συνοδοί με το καδελέτο για να πάρουν το νεκρό. Τον τοποθετούσαν στο καδελέτο, τυλιγμένον με ένα σεντόνι  Το καδελέτο (και καθελέτο σε άλλα χωριά) ήταν σαν ένα στενό ξύλινο κρεβάτι με καγγελάκια  σε όλες τις πλευρές και μακριές χειρολαβές από τις στενές μεριές. Κατά την ταφή σήκωναν το λείψανο με το σεντόνι από το καδελέτο και το έβαζαν έτσι χάμω στον τάφο. Το καδελέτο επέστρεφαν στην αποθήκη της εκκλησίας για επόμενες χρήσεις.

Καθελέτο ή καδελέτο

Στην κηδεία συμμετείχαν όλοι οι χωριανοί, που δεν πήγαιναν στις δουλειές τους εκείνη τη μέρα, ή επέστρεφαν την ώρα της κηδείας. Δεν έφευγαν από την εκκλησία με το τέλος της νεκρώσιμης ακολουθίας αλλά ακολουθούσαν όλοι το λείψανο μέχρι την τελευταία του κατοικία.

Δεν συλλυπούνταν έξω από την εκκλησία, όπως σήμερα, αλλά στο τέλος της  ταφής, στην έξοδο του νεκροταφείου. Εκεί στην έξοδο μοιράζονταν το ζεστό, που αναφέραμε πιο πάνω, και τα κόλλυβα (νεκροκόλλυβα, χωρίς ζάχαρη).

Αν ήταν νέος ο νεκρός, γύριζαν ανάποδα τα κάδρα του σπιτιού, σκέπαζαν τον καθρέπτη και έβαφαν μαύρα τα πορτοπαράθυρα.. Έκοβαν τις πλεξούδες τους οι γυναίκες και τις έβαζαν στον τάφο του πεθαμένου νέου άντρα τους.

Το βράδυ της μέρας της κηδείας οι συγγενείς κάθονταν στο σπίτι και αποσπερίζανε, γιατί έρχεται, λέει, η ψυχή του πεθαμένου και αν δεν βρει μαζεμένους τους δικούς του, παραπονάται.

Τις τρεις πρώτες μέρες πήγαιναν, λίαν πρωί, στο νεκροταφείο και θύμιαζαν όλοι του σπιτιού. Τις επόμενες μέρες, μέχρι τα σαράντα, πήγαιναν απόγευμα, ώρα εσπερινού. Αν ήταν νέος, πήγαιναν πρωί – βράδυ. Αφού θύμιαζαν, έριχναν και νερό πάνω στις πλάκες του τάφου, για να δροσιστεί, λέει, ο πεθαμένος.

Επί σαράντα μέρες μετά την κηδεία και αργότερα κάθε Πέμπτη και Σάββατο, κάθε πρωί θύμιαζαν φαγητό και μεγάλα κουλούρια και τα πήγαιναν σε γειτονικά σπίτια, για να συγχωρούν τον πεθαμένο. Τα θυμιαστικά αυτά τα δέχονταν ευχαρίστως, ιδιαίτερα οι φτωχές οικογένειες, τα δύσκολα κατοχικά και πρώτα μετακατοχικά χρόνια. Μάλιστα τα περίμεναν. Ακόμη κι αν ήταν πολλή φτωχή η οικογένεια του πεθαμένου και στερούνταν αυτοί, βρίσκανε τρόπο και θύμιαζαν οπωσδήποτε, έστω και πολύ φτωχικό φαγητό: όσπρια, πατάτες, ρύζι με χόρτα (μπουρανί), μαλαμόπιτες, αυγά.

Εδώ θα αναφέρω μια σχετική ιστορία που μου διηγήθηκε η γιαγιά μου: Μια φτωχή χήρα , ενώ τα παιδιά της πεινούσαν, θύμιαζε κάθε μέρα κάποιο φαγητό και το έστελνε με ένα παιδί της σε γειτονικά σπίτια. Μια μέρα που ένα παιδί της πεινούσε πολύ, κάθισε κάπου απόμερα κι έφαγε το φαγητό. Επέστρεψε και είπε ψέματα στη μάνα του ότι το πήγε εκεί που το έστειλε. Τη νύχτα η γυναίκα είδε όνειρο τον πεθαμένο άνδρα της και της είπε ότι μόνο κείνη τη μέρα ένοιωσε μυρωδιά φαγητού. Παραξενευμένη από το όνειρο ρώτησε το πρωί το παιδί της κι αυτό αναγκάστηκε να της ομολογήσει τι και γιατί το έκαμε. Από κείνη τη μέρα θύμιαζε φαγητό και το έδινε στα παιδιά της.

Επί σαράντα μέρες άναβαν ένα καντηλάκι πλάι στο κρεβάτι που κοιμόταν, όταν ζούσε, ο πεθαμένος. Δίπλα στο καντηλάκι, ένα ποτήρι γεμάτο νερό, γιατί πίστευαν ότι έρχεται η ψυχή και δροσίζεται.

Τα κόλλυβα. Μόλις έβραζε το σιτάρι για τα κόλλυβα, το βάζανε σε μια μεγάλη λεκάνη, χωρίς τα καρυκεύματα. Οι άνθρωποι του σπιτιού και όποιοι άλλοι παραβρίσκονταν, έπαιρναν καθένας με τη σειρά του το θυμιατό με το λιβάνι, έριχναν μέσα του και μια σταγόνα νερό, ένα σπυρί σιτάρι από το βρασμένο, μια σταγόνα καφέ και μια σταγόνα κονιάκ και θύμιαζαν, σταυρωτά τρεις φορές το βρασμένο σιτάρι λέγοντας: «ο Θεός να του/της συγχωρέσει». Οι παλιοί που ήξεραν πιο πολλά, έλεγαν, θυμιάζοντας, την παρακάτω ευχή:

«ΟΘεός να συγχωρέσει του (τάδε).

Εκειά που βρίχνεται ο Χριστός κι οι Δώδεκα Αποστόλοι,

να ρέμπεσαι, να χαίρεσαι κι η συντροφιά σου όλη.

Τη φωτεράδα του κεριού, τη μυρωδιά του λιβανιού,

τη δροσεράδα του νερού, τη φραγιάδα του σταριού,

να βρει η ψυχή σου στη δεξιά μεριά τση Παράδεισος.

Τα καρυκεύματα που έβαζαν στα κόλλυβα, ήταν: Ζάχαρη, κύμινο, κανέλλα, πιπέρι, μαϊντανό, ρόδι, σουσάμι, καρύδια, αμύγδαλα, φυστίκια, παξιμαδάλευρο και ρεβυθάλευρο ή καβουρδισμένο σταρένιο αλεύρι

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. Σπουδαία καταγραφή!

    Σχόλιο από Katerina — 26 Οκτωβρίου 2008 @ 12:34 πμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: