Άγονη γραμμή

7 Δεκεμβρίου 2008

Τεκές,Ορφανοτροφείο,Νοσοκομείο,Μουσικό σχολείο

Filed under: Παπαδάκης Κωστής — Άγονη Γραμμή @ 11:41 μμ
Tags:

Τα σχετικά με την ίδρυση του Ορφανοτροφείου Ρεθύμνου και σήμερα Μουσικού Σχολείου- Η κατά καιρούς χρήση του οικοδομήματος

Με την ευκαιρία δημοσίευσης του παρόντος άρθρου μου επιθυμώ να εκφράσω και δημοσία την προσωπική μου αγανάκτηση για τις τελευταίες όλως ακατανόητες εξελίξεις[1], να προχωρήσει το Υπουργείο Παιδείας με εξώδικο- δια του «Κέντρου Αποκατάστασης Παιδιών Κρήτης», που εδρεύει στα Χανιά και από τον Οκτώβριο, όπως πληρο­φορηθήκαμε, υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας- σε έξωση και μάλιστα εντός μηνός (!)- σαν να επρόκειτο για κανένα συνηθισμένο νοικοκυριό- του Μουσικού Σχολείου από το κτίριο που αυτό στεγάζεται τα τελευ­ταία 14 χρόνια, χωρίς καμιά σκέψη για το πώς ένα Σχολείο προσφοράς, με 125 μαθητές και σωρεία σοβα­ρών λειτουργικών προβλημάτων, θα μπορέσει να συνεχίσει τη λειτουργία του.

Μόνη λύση η προώθηση του θέματος της ανέγερσης του νέου Μουσικού Σχολείου στο Σφακάκι, το οποίο κακώς έχει περιέλθει σε στασιμότητα.

ΤΟ ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟ (1922-1983)

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-13), ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-18), αλλά και η Μικρασιατική Καταστροφή (1922), άφησαν και στην πόλη μας δεκάδες ορφανά αλλά και άφθονες δυσπραγούσες και άπορες οικογένειες. Ο τόπος, όσο τίποτε άλλο, τη στιγμή εκείνη χρειαζόταν ένα Ορφανοτροφείο. Ο τότε (1922) Νομάρχης Ρεθύμνου  Γ. Γαλάνης καλεί Επιτροπή, προκειμένου να Βρουν το μέρος όπου αυτό θα ανεγειρόταν. Κατέληξαν ότι το ορφανοτροφείο έπρεπε να λειτουργήσει στον ΤεκέΜπαμπά.. Η πλήρης ονομασία του χώρου ήταν Τεκές Μπεκτασίδων «ΧασάνΜπαμπάς». Πρόκειται για οθωμανικό μοναστήρι- στη θέση του σημερινού Μουσικού Σχολείου και πρώην Ορφανοτροφείου και Δημοτικού Νοσοκομείου- που είχε ιδρυθεί στη δεκαετία του 1870- 80, σε μια έκταση όπου σε αφθονία φύονταν οι αθάνατοι- και κατεδαφίστηκε το 1923, για να αναγερθεί το εν λόγω Ορφανοτροφείο. Μόνος ο τότε Δήμαρχος[2] πρότεινε ως καταλληλότερο χώρο τα Οθωμανικά σχολεία με το επιχείρημα ότι ήταν πιο δαπανηρή η εγκατάσταση στα οικήματα του Τεκέ Μπαμπά. Για την επισκευή των Οθωμανικών σχολείων θα απαιτούνταν μόνο 50.000 δραχμές, ενώ για τον Τεκέ 100.000. Όμως, οι υπόλοιποι της Επιτροπής υποστήριζαν επίμονα ότι τα Μουσουλμανικά σχολεία ήταν ακατάλληλα για την εγκατάσταση του Ορφανοτροφείου, λόγω της μικρής τους έκτασης, ενώ τα οικήματα του Τεκέ έχουν γύρω-γύρω κτήματα, που, αν καλλιεργούνταν από τα ορφανά, θα μπορούσαν να τους παρέχουν όλα τα απαραίτητα λαχανικά (πατάτες, κρεμμυδάκια, ντομάτες κ.α.), χωρίς να αναγκάζονται να καταφεύγουν στην αγορά.

Εκτός από τον Τεκέ, όμως, έλεγαν ότι για το Ορφανοτροφείο θα μπορούσε να διατεθεί και το σπίτι του Τζιτζαράπη [3], όπου ήταν εγκατεστημένη, άλλοτε, η Νομαρχία, όπως και το σημερινό Τζαμί της Νερατζέ[4], γύρω από το οποίο υπήρχε και αρκετή έκταση με κήπο.

Η Επιτροπή καταλήγοντας πρότεινε στον Υπουργό Πρόνοιας ότι, τελικά, τα Οθωμανικά σχολεία θα έπρεπε να αποδοθούν για την εγκατάσταση των χριστιανικών εκπαιδευτηρίων[5], ενώ το Ορφανοτροφείο αποφασίστηκε να λειτουργήσει στον Τεκέ Μπαμπά, όπου και οικοδομήθηκε (εικ.1) και λειτουργούσε μέχρι πριν λίγες δεκαετίες (1983), για να αποδοθεί στις μέρες μας (1994) στο Μουσικό Σχολείο του νομού μας (εικ.. 2). Η ίδρυση του Ορφανοτροφείου έγινε με Βασιλικό Διάταγμα του Γεωργίου του Β΄, της 17ης Οκτωβρίου 1923 και δημοσιεύθηκε στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως του Βασιλείου της Ελλάδος», στις 31 Οκτωβρίου 1923 (τ. 1°, αρ. Φ. 313)[6]. Η πλήρης επωνυμία του ιδρύματος, κατά το ως άνω Βασιλικό Διάταγμα, ήταν:«Εθνικόν Ορφανοτροφείον Αρρένων Ρεθύμνης».

Στην πρώτη, κιόλας, δεκαετία λειτουργίας του Ιδρύματος, το έτος 1931, βρίσκουμε την εφημερίδα «Κρητική Επιθεώρηση» να διαμαρτύρεται εντόνως, γιατί στο Ορφανοτροφείο, λέγει, ένα έτος και πλέον, δεν υπάρχει παιδαγωγός και η θέση του παραμένει κενή. Ούτε, συνεχίζει χαρακτηριστικά η ίδια εφημερίδα, στο ίδρυμα υπάρχει ένα «συνεργείον εις το οποίον οι τρόφιμοι να εξασκώνται και να μανθάνουν μίαν τέχνην, δια της οποίας αύριον φεύγοντες εξ αυτού θα είναι ικανοί να ζήσουν εν τη κοινωνία. Οπότε, καταλήγει το δημοσίευμα, δεν βλέπομεν άλλον λόγον διαμονής των τροφίμων του εν αυτώ παρά μόνον δια να τρέφωνται και δια να έχουν μίαν στέγην προσωρινήν εις Βάρος της μορφώσεως και διαπαδαγωγήσεως των. Σήμερον, λοιπόν, το Ορφανοτροφείον μας μόνον αλητόπαιδας μπορεί να δημιουργή και ουδέν πλέον» [7].

Στο εν λόγω κτίριο του το Ορφανοτροφείο Ρεθύμνου λειτουργούσε τόσο ως οικοτροφείο όσο και ως Δημοτικό Σχολείο, με πρώτο Διευθυντή του τον Εμμ. Χαρκιανάκη, και Πρόεδρο της Δ. Επιτροπής τον τότε Νομάρχη Εμμ. Σειραδάκη. Διευθυντές, πάλι, τα τελευταία χρόνια λειτουργίας του (1950 και εξής), που πολλοί τους διατηρούμε ακόμα στη μνήμη μας, το Ορφανοτροφείο είχε τον λόγιο δάσκαλο Θεοχάρη Σαριδάκη, και τον αείμνηστο ιεροδιδάσκαλο Γεώργιο Θωμαδάκη. Στη δεκαετία, πάντως, του πενήντα οι μαθητές του Ορφανοτροφείου, στα πλαίσια μιας γενικότερης πολιτικής της εποχής, διασπείρονται- μάλλον ένα μέρος αυτών- στα πολυθεσία σχολεία της πόλης [8]. Ίσως, πιστεύω, γιατί δεν θα επαρκούσε να καλύψει τις διδακτικές ανάγκες των τροφίμων του το 1τάξιο Δημοτικό Σχολείο του Ιδρύματος, όπως το βρήκαμε στα αρχεία να λειτουργεί στα 1950.

Όλοι οι παλιότεροι διατηρούμε ακόμα στη μνήμη μας την εικόνα των ορφανών, ντυμένων όλων ομοιόμορφα, με το χαρακτηριστικό εκείνο χακί γκρίζο κουστουμάκι, να παρελαύνουν στις εθνικές επετείους ή να οδηγούνται ομαδικά στον Μητροπολιτικό ναό των Εισοδίων για τον συνήθη κυριακάτικο εκκλησιασμό -μαζί και με τα άλλα σχολεία της πόλης- και με μόνιμη θέση του Ιδρύματος επί της σολέας, στη βορινή πλευρά του ναού.

Τα αρχεία του Ορφανοτροφείου Ρεθύμνης, φυλάσσονται σήμερα στα Γ.Α.Κ.-Αρχεία Νομού Ρεθύμνης.

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

(1944-1953)

Στις 7 Ιουνίου 1941, λόγω της καταστροφής του τότε Δημοτικού Νοσοκομείου (γνωστού και ως Ρωσικού ή Τσάρειου Νοσοκομείου) (εικ.1), ο γερμανός Διοικητής Ρεθύμνου λοχαγός Callers έδωσε διαταγή στον γερμανομαθή γιατρό Δημήτριο Χαλκιαδάκη να δημιουργηθεί Κρατικό Νοσοκομείο για τις ανάγκες των τραυματιών της μάχης στο Ρέθυμνο αλλά και των κατοίκων της πόλεως. Έγινε αμέσως επίταξη της Κλινικής Μαρούλη για το Παθολογικό και της Κλινικής Φραγκεδάκη για το Χειρουργικό τμήμα και στις 20 Ιουνίου 1941 εκδόθηκε η πρώτη «ημερήσια διαταγή» του Κρατικού Νοσοκομείου Ρεθύμνου, που άρχισε να λειτουργεί στο τέλος του ίδιου μήνα. Τον Φεβρουάριο του 1942 τα δυο τμήματα συγχωνεύτηκαν στην Κλινική Μαρούλη.

Στις 23 Οκτωβρίου 1944, το νοσοκομείο- κατόπιν διαταγής της Στρατιωτικής Διοίκησης Ρεθύμνου (Σ.Δ.Ρ.)- μεταφέρθηκε από την Κλινική Μαρούλη στο κτίριο του Ορφανοτροφείου (σημερινού Μουσικού Γυμνασίου), όπου λειτουργούσε το Γερμανικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο (εικ. 2), που είχε εγκαταλειφθεί κατά την αποχώρηση των Γερμανών με όλο σχεδόν τον εξοπλισμό του. Το νοσοκομείο συστεγαζόταν με τα ορφανά για τα επόμενα δέκα χρόνια. Στην διάρκεια των δέκα αυτών χρόνων προστέθηκε τμήμα Μαιευτικό- Γυναικολογικό, όπως, επίσης, ιδρύθηκε και Αντιφυματικό Ιατρείο, που, αρχικά, νοσήλευε τους φυματιώντες μέσα στο χώρο του νοσοκομείου, αργότερα, όμως, το 1952, μεταφέρθηκε στο κτίριο του παλαιού Δημοτικού Νοσοκομείου (Ρωσικού ή Τσάρειου Νοσοκομείου, στη σημερινή Αστυνομική Σχολή Ρεθύμνου), το οποίο, εν τω μεταξύ, στα χρόνια της Κατοχής, είχαν επισκευάσει οι Γερμανοί.

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ (1991- σήμερα)

Το Μουσικό Σχολείο Ρεθύμνου ιδρύθηκε το 1991. Αρχικά, και για τρία χρόνια, φιλοξενήθηκε σε αίθουσες που του παραχώρησε το 1ο Γυμνάσιο Ρεθύμνου, επί του λόφου του Τιμίου Σταυρού, όπου και το ίδιο είχε μόλις μεταφερθεί (1987) από το κτίριο του (σημερινό 1° Λύκειο – παλιό «Αρρένων»), στο οποίο επί σειρά δεκαετιών, από την ανοικοδόμηση του (1933), στεγαζόταν (εικ. 3), προκειμένου σε αυτό να στεγαστεί το Πολυκλαδικό Λύκειο Ρεθύμνου, που τότε, για πρώτη φορά, λειτούργησε στην πόλη μας. Από το έτος 1994 το Μουσικό Σχολείο μεταφέρθηκε, μετά από δυναμικές κινητοποιήσεις της σχολικής κοινότητας, στο κτίριο του πρώην Ορφανοτροφείου Ρεθύμνου όπου στεγάζεται μέχρι σήμερα.

Το κτίριο αυτό (εικ. 4) δεν έχει, φυσικά, σχεδιαστεί εξ αρχής προκειμένου να στεγάσει ένα Μουσικό Σχολείο, γι’ αυτό και δεν επαρκεί για τις ανάγκες του. Πρέπει, ως εκ τούτου, να επισπευθούν από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς οι διαδικασίες ανέγερσης του νέου Μουσικού Σχολείου στην περιοχή Σφακάκι, θέμα που, δυστυχώς, βρίσκεται σήμερα σε στασιμότητα. Είναι, όμως, ένα όμορφο νεοκλασικό κτίριο που αποπνέει τέχνη και ομορφιά και προσελκύ­ει την προσοχή λόγω της αισθητικής του. Οι κάποιες προσαρμογές που έχουν γίνει στους εσωτερικούς χώρους μπορεί να προσφέρουν μια κάπως αξιοπρεπή λειτουργία, δεν αρκούν, όμως, για να αναπτύξει ένα Μουσικό Σχολείο όλες τις δυνατότητες του. Στο Μου­σικό Σχολείο Ρεθύμνου λειτουργούν φέτος Γυμνάσιο και Λύκειο σε πέντε και τρία τμήματα αντίστοιχα και φοιτούν 125 μαθητές. Το ωρολόγιο πρόγραμμα ξεκινά στις 08.20 και λήγει στις 15.30 με ημίωρη διακοπή στις 13.30 για φαγητό, το οποίο προσφέρεται δωρε­άν από το κράτος. Δωρεάν, επίσης, γίνεται και η μεταφορά των μαθητών από και προς το σχολείο [9].

[1] Βλ. σχετική ειδησεογρα­φία στην Κρητική Επιθεώρη­ση 20/1112008.

[2] Υποθέτω ότι πρόκειται για τον Πετυχάκη Παντελή του Μ. (δήμαρχο: 1920-22). [3] Ο ΤζιτζαράπηςήτανTουρκοκρητικός μεγαλέμπορος,στον Πλάτανο, στη γωνία της σημερινής πλατείας Τίτου Πετυχάκη και οδού Παλαιολόγου.

[4] Που λειτουργεί σήμερα ως Ωδείο και αίθουσα ομιλιών.

[5] Το ζήτημα των σχολείων μας, Κρητική Επιθεώρησις 5/2/1924.

[6] Γ.Α.Κ.- Αρχεία Νομού Ρεθύμνης, Αρχείο Ορφανοτροφείου Ρεθύμνης, Διοκητικά- Οικονομικά φ.1 (1923-1926).

[7] «Το Ορφανοτροφείον μας», Κρητική Επιθεώρησις 29-9-1931.

[8] Κοντογιάννη Δίον., Όψεις της ετερότητας: διαχείριση του «Άλλου», http://cοηf2007.edu.uoi.gr/Praktika/1084-1235.pdf

[9] Από την ιστοσελίδα του Σχολείου: http://www.msr.edu.gr/index.php.sxoleio

Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Κρητική Επιθεώρηση 3-12-2008

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: