Άγονη γραμμή

26 Ιανουαρίου 2009

1ο Το βενετσιάνικο ρολόϊ του Ρεθύμνου

Filed under: Λουλούδης Ηλίας — Άγονη Γραμμή @ 12:07 πμ
Tags:

ΤΟ ΒΕΝΕΤΣΙΑΝΙΚΟ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

Δεν ήταν ΗΛΙΑΚΟ μήπως ήταν ΦΑΡΟΣ ?

roloi-rethymnoy-banner-11

Το δημοσίευμα αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας πενταετούς περίπου ενασχόλησης μου με το Ενετικό Ρολόι του Ρεθύμνου. Με δεδομένο ότι υπάρχει τώρα και λίγο καιρό  πρωτοβουλία συμπολιτών μας για την Ανακατασκευή του Ρολογιού στο Ρέθυμνο, θέλω να πιστεύω ότι τα στοιχεία και οι προβληματισμοί που παραθέτω θα φανούν χρήσιμα για την τελική εικόνα του κατεστραμμένου μνημείου. .

Τα στοιχεία και τους  προβληματισμούς μου τους παραθέτω με την όσο καλύτερη τεκμηρίωση και δεν διεκδικώ το αλάθητο και την  αυθεντία στο ζήτημα , απεναντίας θα χαρώ αν υπάρξουν παρατηρήσεις και επιπλέον προβληματισμοί στο θέμα.

Η απόφαση μου να ασχοληθώ με  το Βενετσιάνικο Ρολόι ήταν ένα τυχαίο γεγονός το οποίο συνέβη το φθινόπωρο του 2004 σε μια συνάντηση ρουτίνας για εκπαιδευτικά θέματα στο Ρέθυμνο με τον σχολικό σύμβουλο Μαθηματικών Χανίων Ρεθύμνου Κ Καλογεράκη , τότε ήρθα πρώτη φορά αντιμέτωπος με τον προβληματισμό

<<αν ο πύργος του ρολογιού φιλοξενούσε πράγματι ηλιακό ρολόι;>>.

roloi-1

Το ηλιακό ρολόι – ο πίνακας CIVITAS και το Μαθηματικό πρόβλημα

Ο κ Καλογεράκης  είχε στα χέρια του ένα ημερολόγιο που είχε εκδώσει εκείνη την χρονιά κάποιο σχολείο της πόλης όπου σε κάποια σελίδα απεικονίζονταν ο πίνακας του αγνώστου Ρεθεμιώτη Ζωγράφου (CIVITAS RETHYMNAE) ο οποίος κοσμεί το γραφείο του Δημάρχου σήμερα.

Στο διάλλειμα της συνάντησης μου είπε τον προβληματισμό του ότι ο συγκεκριμένος πίνακας περιέχει <<Μαθηματικό λάθος >> .

Ο κύριος Καλογεράκης λοιπόν μου είπε ότι θεωρεί τον προσανατολισμό του ρολογιού στον πίνακα λάθος υπό την προϋπόθεση ότι το ρολόι είναι ηλιακό , διότι ένα ηλιακό ρολόι θα έπρεπε να είναι προσανατολισμένο στον άξονα βορά-νότου με την ωρολογόπλακα στραμμένη να βλέπει τον νότο. Βέβαια δεν παρέλειψε να μου τονίσει ότι δεν μπορούμε σε ένα πίνακα ζωγραφικής να ψάχνουμε τέτοιες ακρίβειες , αλλά για εμένα το πρόβλημα παρέμεινε ανοικτό.

roloi-2

Μήπως ήταν Φάρος ?

Ενώ από το 2004 το πρόβλημα παραμένει ανοικτό για μένα ,έρχεται το 2008 ο φίλος Νταραμανελίτης με το θαυμάσιο βιβλίο του <<Ο αιγυπτιακός φάρος του Ρεθύμνου>> να φέρει ένα επιπλέον προβληματισμό σε σχέση με τον πύργο του Ρολογιού υποστηρίζοντας ότι μπορεί να ήταν Φάρος. Γράφει λοιπόν ο νταραμανελίτης στην σελίδα  57: <<Μπορούμε όμως να πιθανολογήσουμε ότι η σηματοδοσία με πυρσούς ή ανοιχτή φλόγα σε έκτακτες περιπτώσεις μπορεί να δινόταν και από τον πύργο του Ενετικού ρολογιού με το παρακάτω σκεπτικό : Ο πύργος του Ενετικού ρολογιού σε όλους τους χάρτες της ενετοκρατίας αποτυπώνεται ως το ψηλότερο κτίριο μέσα  στην πόλη και με επίπεδη στέγη .Ο Gerola το 1901-1902 το σχεδίασε με επίπεδη στέγη και μια καμπάνα πάνω σε αυτήν .Ο πύργος απείχε περίπου 20 μέτρα από την θάλασσα του λιμανιού και αποτελούσε μέρος του παλαιού τείχους της πόλης που περιέβαλλε το λιμάνι , δηλαδή βρισκόταν στην καταλληλότερη θέση για σηματοδοσία του λιμανιού τόσο για την ημέρα όσο και για την νύχτα>>

Εδώ λοιπόν ο Χάρης βάζει ένα θέμα σε σχέση με το κτίσμα και την χρήση του το οποίο θα σχολιάσω παρακάτω

roloi3

Οι πηγές για το ρολόι και ορισμένες παρατηρήσεις

Οι μοναδική πηγές  που έχουμε για το Ρολόι είναι η περιγραφή τα σχεδιαγράμματα και οι φωτογραφίες του Gerola , καθώς και η φωτογραφία του γερμανού Erhard Gudrigh η οποία τραβήχτηκε 1943/1944 και βρίσκεται στο βιβλίο του Ν.Κοκονά (Το Βενετσιάνικο ρολόι του Ρεθύμνου 1995)

Δυστυχώς χωρίς λόγο το ρολόι μετά το 1995 βαπτίστηκε <<Ηλιακό>> και όπως εύστοχα παρατήρησε και μου επισήμανε ο κ Καλογεράκης το 2004 στην συνάντηση μας ,ότι ο Gerola δεν αναφέρει πουθενά στην περιγραφή του την λέξη <<Ηλιακό>> αλλά αναφέρεται αποκλειστικά στον <<Πύργο του Ρολογιού>>.

Θέλω επίσης να σημειώσω ότι στις αναφορές  για το ρολόι που βρίσκονται στο βιβλίο του Ν.Κοκονά οι οποίες είναι 15 στον αριθμό μόνο στις 2 υπάρχει ο όρος <<Ηλιακό>> και σε όλες τις άλλες κυριαρχούν οι όροι <<Ρολόι>>, <<Πύργος Ρολογιού>> κτλ

.Με βάση αυτή την παρατήρηση νομίζω ότι πρέπει να αρκεστούμε στην μοναδική αναφορά του Gerola και να αποκαλούμε το μνημείο ως << Πύργο του Ρολογιού>> και όχι ηλιακό το οποίο είναι λάθος κατά την γνώμη μου, εκτός και αν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις – αποδείξεις για το αντίθετο.

Να σημειώσω επιπλέον την παρατήρηση του Μ Τρούλη (Κρητολογικά Γράμματα τευχ.11/1995 βιβλιοκρισίες σελ 422) όπου αμφισβητεί τον όρο ηλιακό και αναρωτιέται γιατί να μην είναι υδραυλικό καθώς και τον προβληματισμό του για τον ρόλο του κτίσματος ως κεντρική πύλη αστικού φρουρίου.

Περί ηλιακών ρολογιών

Θα προσπαθήσω να περιγράψω με λίγα λόγια τι είναι ένα ηλιακό ρολόι , ποια είδη υπάρχουν και στην συνέχεια θα τεκμηριώσω τις αντιρρήσεις μου.

Το ηλιακό ρολόι είναι μία κατασκευή για να μετράμε το χρόνο με τη βοήθεια της σκιάς ενός δείκτη που ονομάζεται «γνώμονας» Ο γνώμονας σε κάθε ηλιακό ρολόι είναι παράλληλος στον άξονα περιστροφής της Γης. Επομένως σχηματίζει με το οριζόντιο επίπεδο γωνία ίση με το γεωγραφικό πλάτος (φ) του τόπου που βρίσκεται το ρολόι. Αυτό κάνει το ηλιακό ρολόι ξεχωριστό για κάθε τόπο. Ο γνώμονας προσανατολίζεται έτσι ώστε να βρίσκεται στο μεσημβρινό επίπεδο του τόπου, δηλαδή στο κατακόρυφο επίπεδο που διέρχεται από τη γραμμή Βορρά-Νότου. Έτσι παρατηρώντας ένα ηλιακό ρολόι μπορούμε εύκολα να προσανατολιστούμε ως προς τα σημεία του Ορίζοντα.

Στην ωρολογόπλακα (Εικ. 1)χαράζονται ημιευθείες με κοινή αρχή στη βάση του γνώμονα (ωρικές γραμμές)που καθορίζουν τα σημεία των ενδείξεων του αληθούς ηλιακού χρόνου.Τα ηλιακά ρολόγια διακρίνονται ανάλογα με τον προσανατολισμό της ωρολογόπλακας σε: Ισημερινά ,Οριζόντια , Κατακόρυφα και Πολικά υπάρχουν όμως και άλλοι τύποι ηλιακών ρολογιών, καθώς και ένας τύπος ηλιακών ρολογιών χωρίς σταθερό γνώμονα ,τα Αναλημματικά ηλιακά ρολόγια.

Στα κατακόρυφα ηλιακά ρολόγια η ωρολογόπλακα είναι κάθετη στον ορίζοντα του τόπου. Ένα κατακόρυφο ηλιακό ρολόι είναι συνήθως Νότιο (Εικ2), δηλαδή η ωρολογόπλακα είναι κάθετη στο μεσημβρινό επίπεδο.

roloi4

Γιατί το ρολόι δεν ήταν ηλιακό

Με βάση τις ενδείξεις που έχουμε για το ρολόι , αν ήταν ηλιακό θα άνηκε στην κατηγορία των κατακόρυφων Νότιων ηλιακών ρολογιών και η ωρολογόπλακα θα ήταν όπως στην (εικ2) , όμως στο σχέδιο του Gerola η ωρολογόπλακα είναι πλήρης κύκλος ο οποίος έχει διαιρεθεί σε 24 ίσους τομείς και στον εσωτερικό ομόκεντρο κύκλο βρίσκονται 12 ίσοι τομείς στους οποίους αναπαριστάται ο ζωδιακός κύκλος ,  επίσης δεν διακρίνεται πουθενά η παρουσία γνώμονα (Εικ3) , επίσης στον πίνακα CIVITAS (Εικ4) η ωρολογόπλακα αποτυπώνεται ως πλήρης κύκλος. Το συμπέρασμα που προκύπτει λοιπόν είναι ότι η ωρολογόπλακα όπως αποτυπώνεται τουλάχιστον σε αυτές τις δύο περιπτώσεις δεν μπορεί με κανένα τρόπο να θεωρηθεί ότι είναι ηλιακή . Το μόνο στοιχείο που συμφωνεί με τους κανόνες κατασκευής ενός ηλιακού ρολογιού είναι ο προσανατολισμός του κτίσματος , ο οποίος πράγματι βρίσκεται στον άξονα Βορά – Νότου και η πλάκα έχει νότια πρόσοψη.

ΛΟΥΛΟΥΔΗΣ ΗΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

Συνεχίζεται

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: