Άγονη γραμμή

30 Ιανουαρίου 2009

2ο Το βενετσιάνικο ρολόι του Ρεθύμνου

Filed under: Λουλούδης Ηλίας — Άγονη Γραμμή @ 7:14 μμ
Tags:

2 ΤΟ ΒΕΝΕΤΣΙΑΝΙΚΟ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ

Το Ρολόι του Πύργου ήταν Μηχανικό

Μέρος Β

foto42

Στο σημερινό άρθρο θα προσπαθήσω να στηρίξω την υπόθεση , που κατά την ταπεινή μου γνώμη είναι η σωστή , δηλαδή ότι στον Πύργο του Ρολογιού υπήρχε Μηχανικό Ρολόι

Περί Μηχανικών Ρολογιών

Για τον χρόνο εμφάνισης των μηχανικών ρολογιών και την τοποθέτηση τους σε δημόσια κτίρια ,θα στηριχτώ σε δύο επιστημονικές αναφορές ,από τις πολλές που υπάρχουν , σχετικά με την ιστορία της τεχνολογίας και ειδικότερα της μέτρησης του χρόνου.

<<…Στη Δυτική Ευρώπη μετά τον 9ο μ.Χ. αιώνα ουσιαστικά μόνον η Εκκλησία ενδιαφερόταν για την ακριβή μέτρηση του χρόνου. Έτσι δεν είναι περίεργο το γεγονός ότι η κατασκευή του πρώτου μηχανικού ρολογιού στη Δύση, περίπου το 996 μ.Χ., αποδίδεται στον Γερβέρτο του Oριγιάκ , τον μετέπειτα πάπα Σίλβεστρο B΄ (999-1003 μ.Χ.), αφού κατά την παράδοση ήταν εκείνος που εφεύρε τη διαφυγή και ανακάλυψε τα πρώτα μηχανικά ρολόγια . Τους επόμενους αιώνες κατασκευάστηκαν μεγάλα μηχανικά ρολόγια που τοποθετήθηκαν στα καμπαναριά των εκκλησιών και στα δημόσια κτίρια. Στις αρχές του 14ου αιώνα οι άνθρωποι εγκατέλειψαν το παλαιό σύστημα των άνισων ωρών, για χάρη του νεότερου συστήματος των ισόχρονων ωρών. O Βαρθολομαίος Αγγλικός, φραγκισκανός μοναχός και θεολόγος, έγραψε τον 13ο αιώνα το περίφημο έργο του De proprietate rerum (Για τις ιδιότητες των πραγμάτων). Σε αυτό σύμφωνα με τη συνήθεια της εποχής, διαιρεί την ημέρα σε 24 ώρες ίσης διάρκειας . Kάθε ώρα διαιρείται σε 4 σημεία ή 40 στιγμές. Kάθε στιγμή περιλαμβάνει 12 ουγγιές και κάθε ουγγιά 47 άτομα. Bέβαια, αυτή η διαίρεση της ώρας δεν επικράτησε, αφού ήδη ήταν αποδεκτό το εξηκονταδικό σύστημα, με την ώρα να περιέχει 60 πρώτα λεπτά και κάθε πρώτο λεπτό 60 δευτερόλεπτα.>>

Των Mάνου Δανέζη – Στράτου Θεοδοσίου

Eπικ.. Καθηγητών Αστροφυσικής Πανεπιστημίου Αθηνών

Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ – Επτά Ημέρες 7-12-1998 σελ 22

foto2

Στα τελευταία χρόνια του 13ου αιώνα πολλοί καθεδρικοί ναοί της Αγγλίας (Exeter-Canterbury) διέθεταν μηχανικά ρολόγια , το 1300 το παράδειγμα ακολούθησε ο ναός του .Beauvais .Κατά την διάρκεια του 14ου αιώνα ,τα ρολόγια αυτά διαδόθηκαν ταχύτατα :τοποθετήθηκαν στα κωδωνοστάσια ,στους πύργους ,στις πύλες των πόλεων καθορίζοντας τους ρυθμούς εργασίας και των ανταλλαγών …..

Τα πρώτα σημεία που εφοδιάστηκαν με το νέο εργαλείο ήταν βέβαια οι πόλοι της οικονομικής ανάπτυξης και έτσι , μεταξύ 1344 και 1362 , οι ιταλικές πόλεις Πάδοβα , Γένοβα ,Μπολόνια και Φεράρα εγκατέστησαν το δημόσιο ρολόι τους …..

Από τον μηχανικό Άγγελλο  του Βιγιάρ τε Οννεκούρ ,που έδειχνε την κατεύθυνση του ήλιου , ως το εκπληκτικό αστρονομικό ρολόι της Πάδοβας , που ο Τζιοβάνι ντι Ντόντι έκανε 16 χρόνια να κατασκευάσει , από το 1348 μέχρι το 1364 , τα βήματα που έγιναν είναι σημαντικά. Στο μεταξύ πλήθος καθεδρικοί ναοί απέκτησαν αστρονομικά ρολόγια , που υποδείκνυαν τις φάσεις της σελήνης και τις κινήσεις των πλανητών……>>

BRUNO JACOMY – UNE HISTORIE DES TEHNIQUES-EDITION DU SEUIL 1990

Συνοπτική Ιστορία των Τεχνικών (Μετάφραση ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΑΓΡΙΑΝΤΩΝΗ) Σελ 184-195

Έκδοση Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ

Ο χρόνος τοποθέτησης

Ως προς το πότε τοποθετήθηκε Ρολόι στον Πύργο δεν έχω λόγους να διαφωνήσω με την παρακάτω άποψη:

<<Ο χρόνος τοποθέτησης του Ρολογιού του Ρεθύμνου οριοθετείται  στα μέσα του 16ου αιώνα , χωρίς να υπάρχει κάποια νύξη μέχρι τώρα για πριν από το 1550,απεναντίας μια ή δύο φορές , γίνεται λόγος για τις αρχές του 17ου αιώνα>>. (Ν Κοκονάς σελ 47)

Στην  τραβηγμένη περίπτωση όμως που υποθέσουμε, ότι το Ρολόι του Ρεθύμνου  τοποθετήθηκε την ίδια χρονική περίοδο με το ρολόι του Χάνδακα γύρω στο 1463, θεωρώ ότι πάλι δεν υπάρχει λόγος τοποθέτησης ηλιακού ρολογιού αντί μηχανικού , αφού σύμφωνα με τις παραπάνω αναφορές ,στη αιχμή της τεχνολογίας της εποχής , επικρατούν τα μηχανικά ρολόγια.

foto3

Το Ρολόι του Χάνδακα

Να σημειώσω εδώ ότι το ρολόι του Χάνδακα , ήταν μηχανικό ,η εξήγηση είναι απλή και προφανής. Στην αναφορά του ο Gerola λέει <<…..κατόπιν της υπό ημερομηνία 20 Δεκεμβρίου 1463 απόφαση της Γερουσίας :Ο ευγενής Ιάκωβος Barbadico , εκλεγμένος Δούκας της Κρήτης , μπορεί να παραλάβει ένα ρολόι και να το μεταφέρει στην Κρήτη , να το τοποθετήσει στην πλατεία για χρήση και ωφέλεια της κοινότητας και να το εξοφλήσει με χρήματα του δημοσίου ταμείου της Κρήτης, εφόσον έτσι ο Ιάκωβος θα διαγράψει την περιττή δαπάνη που έχει προβλεφθεί για να σημαίνουν οι ώρες και να υψώνουν τα λάβαρα>>(Ν Κοκονάς σελ 79)

Οι παρατηρήσεις μου στο παραπάνω κείμενο είναι οι εξής:

Δεν είναι λογικό ,αλλά ούτε τεχνικά εφικτό , ένα ρολόι που κατασκευάστηκε για να σημαίνουν οι ώρες , να είναι ηλιακό .

Είναι προφανές ότι οι Βενετοί , τα ρολόγια τα μετέφεραν και τα τοποθετούσαν στις κτήσεις τους , με το αζημίωτο φυσικά ,για να μην νομίζουμε ότι ένα πρωί σκέφτηκαν, να αρχίσουν να  καλλωπίζουν τις πόλεις που είχαν καταλάβει. Οι λόγοι είναι καθαρά οικονομικοί όπως μαρτυρεί η παραπάνω απόφαση της Γερουσίας . Τώρα τι τους είχε πιάσει τους Βενετούς και τοποθετούσαν ρολόγια για να υψώνουν τα λάβαρα ,είναι μια άλλη ιστορία που σηκώνει πολλή κουβέντα, στην οποία θα αναφερθώ παρακάτω.

Το συμπέρασμα που προκύπτει  είναι :ότι ένα προγενέστερο  Ρολόι από το δικό μας ,που τοποθέτησαν οι Βενετοί στην Κρήτη, ήταν μηχανικό, το οποίο κατασκεύασαν και έφεραν από τη Βενετία.

foto11

Που κατασκευάστηκε το Ρολόι; Στο Ρέθυμνο ή στη Βενετία;

Όπως έγραψα και στο πρώτο μέρος , ένα ηλιακό ρολόι είναι σε κάθε μέρος μοναδικό, αφού εξαρτάται από  το γεωγραφικό πλάτος του κάθε τόπου(Σχ.2.1) .Με αυτό τον περιορισμό, οποιοδήποτε ηλιακό ρολόι δείχνει την σωστή ώρα μόνο στο σημείο που βρίσκεται, όπου αλλού και να μεταφερθεί θα δείχνει λάθος ώρα.

Παρακάτω θα κάνω κάποιες σκέψεις στο ερώτημα αν:

<< οι Βενετοί κατασκεύασαν στο Ρέθυμνο το Ρολόι ή το έφεραν από την Βενετία ; >>.

Αν δεχτούμε ότι , το Ρολόι ήρθε από την Βενετία ,δεν είναι λογικό να ήταν ηλιακό, γιατί θα έπρεπε να γνωρίζουν το γεωγραφικό πλάτος του σημείου τοποθέτησης, να το χαράξουν και να το στείλουν στο Ρέθυμνο , κάτι το οποίο προσωπικά θεωρώ δύσκολο για την εποχή , επιπλέον θα ήταν άσκοπο να κατασκευάσουν κάτι στην Βενετία και να το στείλουν στο Ρέθυμνο ,αφού μπορούσαν να κατασκευάσουν επί τόπου, με περισσότερη ακρίβεια.

Η μόνη περίπτωση ,όπου μπορεί να ήταν Ηλιακό το Ρολόι ,είναι να το κατασκεύασαν οι Βενετοί στο Ρέθυμνο .Σε αυτή όμως την περίπτωση, η υπόθεση δεν στέκει κατά την γνώμη μου για δύο λόγους.

Ο πρώτος λόγος είναι ότι έρχεται αντίθεση με τη μορφή της ωρολογόπλακας ,όπως έχω γράψει στο προηγούμενο φύλλο και ο δεύτερος λόγος είναι ότι δεν μπορεί από την μια οι Βενετοί να τοποθετούν Μηχανικό ρολόι στον Χάνδακα και έπειτα από 100  περίπου χρόνια να τοποθετούν Ηλιακό ρολόι στο Ρέθυμνο.

Τελικό Συμπέρασμα

Το Ρολόι ήταν Μηχανικό , κατασκευάστηκε στην Βενετία και τοποθετήθηκε στον Πύργο του Ρεθύμνου

Ένα Ηλιακό Ρολόι σε Εκκλησία του Ρεθύμνου

Στις διάφορες αναζητήσεις μου για το Ρολόι του Ρεθύμνου , βρήκα και ένα Ηλιακό Ρολόι σε μια ιδιωτική εκκλησία στο Ρέθυμνο , που έχει κτίσει ένα λαϊκός τεχνίτης , για τον οποίο ελπίζω ότι θα  μου δοθεί η ευκαιρία να κάνω ειδικό αφιέρωμα. Πρόκειται για τον Γεώργιο Σ Διακουμάκη ,ο οποίος έκτισε μόνος του μια ιδιόκτητη πέτρινη εκκλησία στον Ευληγιά (φωτ1) .Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο και στην Αγία Μαρίνα ,όπως φαίνεται στην κτητορική επιγραφή (Φωτ 2),βρίσκεται στον Ευληγιά , στην αυλή του σπιτιού με αριθμό 62 της οικογένειας Διακουμάκη, είναι ορατή από τον κεντρικό δρόμο ,απέχει μόλις δέκα μέτρα και είναι προσπελάσιμος ο αυλείος χώρος. η εκκλησία διαθέτει ένα θαυμάσιο σκαλιστό καμπαναριό, στην κορυφή του οποίου βρίσκεται ένα Ηλιακό Ρολόι (Νότιο Κατακόρυφο). (Φωτ3)

Σημείωση:

Λόγω του ότι ο χώρος φιλοξενίας της εφημερίδας ΡΕΘΕΜΝΟΣ είναι περιορισμένος , θα δημοσιευθεί ολόκληρη η εργασία σε όσες συνέχειες απαιτηθούν και για όποιον ενδιαφέρεται , όλα τα άρθρα θα είναι διαθέσιμα και θα βρίσκονται αναρτημένα στην Άγονη Γραμμή  (https://agonigrammi.wordpress.com.

ΛΟΥΛΟΥΔΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

Συνεχίζεται

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. πάρα, μα πάρα πολύ καλός. Εμπεριστατωμένη εργασία και τουλάχιστον για μένα αρκετά πειστική! Μπράβο!

    Σχόλιο από μιντζιρας — 31 Ιανουαρίου 2009 @ 9:38 πμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: