Άγονη γραμμή

12 Φεβρουαρίου 2009

4ο Το Βενετσιάνικο Ρολόϊ του Ρεθύμνου

Filed under: Λουλούδης Ηλίας — Άγονη Γραμμή @ 8:56 μμ
Tags:

apofasi-roloi-1

Η απόφαση, που υπέγραψαν  Ρεθεμνιώτες για την κατεδάφιση  του πύργου του Ρολογιού

Σήμερα παραθέτω παρακάτω δύο σημαντικές επιστημονικές ανακοινώσεις ,οι οποίες είναι αρκετά διαφωτιστικές ,για τις τεχνολογικές ,κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν την συγκεκριμένη εποχή.

<<…..Το πρώτο μηχανικό ρολόι στις βενετοκρατούμενες ελληνικές περιοχές μαρτυρείται στην πρωτεύουσα της Κρήτης τον Χάνδακα , με την απόφαση της Βενετικής Γερουσίας στις 20 Δεκεμβρίου 1463 .Εκτός από το πρώιμο αυτό ρολόι του Χάνδακα , οι πηγές μαρτυρούν την ύπαρξη ρολογιών στο Β μισό του 16ου αιώνα και σε άλλες πόλεις της ελληνοβενετικής Ανατολής , στο Ρέθυμνο ,στα Χανιά ,στην Κέρκυρα. Οι πενιχρές διαθέσιμες πηγές δεν αναφέρονται ρητώς στη μορφή των ρολογιών αυτών . Η εγκατάσταση τους όμως , στο κέντρο των πόλεων , καθώς και οι ενδείξεις της θέσης της πλάκας του επιτρέπουν να υποτεθεί ότι επρόκειτο για μηχανικά ρολόγια , σύμφωνα και με το ευρέως διαδεδομένο ευρωπαϊκό παράδειγμα. Η υπόθεση αυτή ενισχύεται από μαρτυρίες για την ανάθεση της επίβλεψης τους σε επιφορτισμένους ειδικά με το έργο αυτό δημοσίους υπαλλήλους. Τέλος , είναι αξιοσημείωτο ότι , τουλάχιστον στην περίπτωση του Ρεθύμνου και της Κέρκυρας , για την τοποθέτηση των ρολογιών πρέπει να είχαν ανεγερθεί ή διαμορφωθεί , κατά τα δυτικά πρότυπα ,ειδικές κατασκευές , οι γνωστοί <<Πύργοι των Ρολογιών>>, ένδειξη για την ευρεία κοινωνικοποίηση του φαινομένου……


……Τα μηχανικά ρολόγια υιοθετήθηκαν από πολύ ενωρίς και από την Βενετική Πολιτεία , και οι φημισμένοι <<Mori>> , τα δύο ανθρωπάκια από μπρούντζο ,χτυπούν έως και σήμερα τις ώρες στον <<Πύργο του Ρολογιού>> , την κομψή αναγεννησιακή κατασκευή του Mauro Codussi στο ανατολικό άκρο των Prodcuratie Vecchie , στην πλατεία του Αγίου Μάρκου στο κέντρο της πόλης. Μέσα στο κλίμα αυτό , από το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα σημειώνεται , με πρωτοβουλία της Βενετικής Πολιτείας , η εγκατάσταση μηχανικών ρολογιών και στις βενετικές κτήσεις στην Ανατολή. Χώρο υποδοχής του τεχνικού αυτού επιτεύγματος αποτέλεσαν τα κυριότερα αστικά κέντρα της περιοχής….>>

ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑ ΣΤΗΝ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΕΛΛΑΔΑ

Ημερίδα Αθήνα 8-2-1997 ΓΕΝΝΑΔΕΙΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Σε αναζήτηση του χρόνου :Μέθοδοι και όργανα χρονομετρίας στις βενετοκρατούμενες ελληνικές περιοχές

Εισηγήτρια Αναστασία Παπαδία-Λάλα

Έκδοση Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ σελ 71-76

<<…..Στα αστικά κέντρα την περίοδο που εξετάζουμε οι χρόνοι εργασίας μετρούνταν με τον ήχο της καμπάνας και αργότερα με τους χτύπους των ρολογιών. 0 ρόλος εξάλλου των εκκλησιών με τις καμπάνες τους στην οργάνωση του χρόνου, ωριαίου και εορταστικού ήταν καθοριστικός. Δεν θα υπεισέλθω σε θέματα μέτρησης του χρόνου. Ως προς τους μηχανισμούς μέτρησης του χρόνου, την περίοδο που εξετάζουμε στην πόλη του Χάνδακα συνυπάρχουν ο φυσικός χρόνος που είναι η ανατολή και η δύση του ηλίου, ο εκκλησιαστικός χρόνος του ήχου της καμπάνας αλλά και ο κοσμικός χρόνος των ρολογιών. Πάντως, στις πληροφορίες που έχουν συγκεντρωθεί για την ύπαρξη ρολογιών στην πόλη του Χάνδακα, αξίζει να προστεθεί ακόμα μία. Σε ανέκδοτο έγγραφο σώζεται η μαρτυρία για την κατασκευή ρολογιού το 1643 από χρυσοχόο στο καμπαναριό του μοναστηριού της Αγίας Αικατερίνης των Σιναϊτών οδηα να σημενη και να ρεσποντερη πάντα ητζη ορες, όπως το ρολόι της εκκλησίας του Αγίου Μάρκου. Συμπερασματικά, ο χρόνος εργασίας των επαγγελματιών και των τεχνιτών ήταν το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων και ανάλογα με το επάγγελμα αυξανόταν ή μειωνόταν κατά τη διάρκεια της ημέρας ή μίας μεγαλύτερης χρονικά περιόδου. Σημαντικές διαφορές παρατηρούνται στους ρυθμούς εργασίας των εργαζομένων σε ένα μικρό οικογενειακό εργαστήριο, όπου ο εργάσιμος χρόνος δεν είχε άμεση σχέση με το ημερομίσθιο και ο τεχνίτης αμειβόταν με την ολοκλήρωση του έργου, ad opera, και στους τεχνίτες που εργάζονταν στα κρατικά ναυπηγεία, οι οποίοι πληρώνονταν ala giornata. Οι ώρες απασχόλησης αυξάνονταν στις χαμηλότερες βαθμίδες εξέλιξης κάθε επαγγέλματος και επομένως συνιστούν δείκτη των εργασιακών συνθηκών των μαθητευομένων κατά την εξεταζόμενη περίοδο……


…... Η πολιτεία διαχειριζόταν τον ελεύθερο χρόνο των επαγγελματιών και των τεχνιτών έχοντας θεσμοθετήσει τις αργίες, κατά τη διάρκεια των οποίων απαγορευόταν η εργασία και η λειτουργία των καταστημάτων, ενώ συγχρόνως τις καθιστούσε υποχρεωτικές με σχετικά διατάγματα. Από τη συνεχή όμως επανάληψη των σχετικών διατάξεων και από τις μαρτυρίες των συμβολαιογραφικών πράξεων καταδεικνύεται ότι οι αργίες σπάνια τηρούνταν, ενώ το ίδιο το κράτος επέτρεπε σε πολλούς από τους επαγγελματίες να εργάζονται τις ημέρες των αργιών. Για να τελειώσω λοιπόν με τον τρόπο που άρχισα, σε ανέκδοτο έγγραφο του 1539,το οποίο προέρχεται από τη σειρά Bandi του Δούκα της Κρήτης αναφέρεται ότι η marangona χτυπούσε και στο Χάνδακα. Πρόκειται για διάταγμα, σύμφωνα με το οποίο οι αρχές της πόλης γνωστοποιούσαν σε όλους τους τεχνίτες και τους καταστηματάρχες, ότι με ποινή 5 υπερπύρων για τον καθένα, αυθημερόν, μόλις χτυπούσε η μεγάλη καμπάνα delà marangona, όφειλαν να κλείνουν τα εργαστήρια τους και να αφήνουν την εργασία τους προκειμένου να εργαστούν στα δημόσια έργα. Αν και δεν αποδεικνύεται ότι η marangona σήμαινε την έναρξη και τη λήξη της καθημερινής εργασίας των τεχνιτών του Χάνδακα, όπως συνέβαινε στη Βενετία, η σύνδεση της όμως με τους καταστηματάρχες και τους τεχνίτες της πόλης γενικότερα δεν αποκλείει ένα τέτοιο ενδεχόμενο….>>

ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΤΟΥ ΧΑΝΔΑΚΑ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

Ανακοίνωση στο ΙΓ’ Συμπόσιο Ιστορίας και Τέχνης: Η αντίληψη του χρόνου

(Μονεμβασία, 15-17 Ιουλίου 2000).

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

http://www.byzsym.org/index.php/bz/article/view/907/803

Από τις δύο παραπάνω επιστημονικές ανακοινώσεις προκύπτουν αρκετά σημαντικά συμπεράσματα.


Η αντίληψη του χρόνου την εποχή της Βενετοκρατίας και η πρακτική των Βενετών

Παρατηρούμε ότι την συγκεκριμένη χρονική περίοδο η εκκοσμίκευση του χρόνου είναι γεγονός. Αρχίζει να διαχωρίζεται η έννοια του χρόνου ανάλογα με τον τρόπο χρήσης του και διαχείρισης, βλέπουμε δηλαδή ότι εκτός από τον ,<<αγροτικό και εκκλησιαστικό χρόνο>> , μπαίνει στο παιχνίδι και ο <<χρόνος των κρατούντων>>. Οι λόγοι λοιπόν που οδήγησαν τους Βενετούς ,να ενσωματώσουν τον δημόσιο χρόνο ,στις λειτουργίες των αστικών κέντρων των κτήσεων τους ,είναι απόρροια των κοινωνικών και οικονομικών όρων που άρχιζαν να διαμορφώνονται την συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Η ανάγκη για ταχύτητα-συνέπεια-ακρίβεια στις εμπορικές-ναυτιλιακές συναλλαγές , η υποταγή σε ταχύτερους εργασιακούς ρυθμούς καθώς και ο προγραμματισμός για την υλοποίηση δημοσίων έργων ,είχαν ως αποτέλεσμα , ο χρόνος από κτήμα των λίγων (εκκλησία, κράτος) να μετατραπεί σε δημόσιο αγαθό. Συνοψίζοντας θέλω να τονίσω ότι δεν είχαν εξωραϊστικά κίνητρα οι Βενετοί .

Δεν σκέφτηκαν ένα πρωί να αρχίσουν να τοποθετούν διακοσμητικά ρολόγια με ζώδια , στις διάφορες πόλεις ,απλά τους ενδιέφερε να οργανώσουν καλύτερα ,διοικητικά και οικονομικά την όποια αποικία τους . Οι Βενετοί λοιπόν τοποθετούσαν τα ρολόγια , σε δημόσιους χώρους τους οποίους επέλεγαν, ώστε να ικανοποιούν τα παραπάνω κριτήρια.

Σημειολογικά , η τοποθέτηση των ρολογιών στα κεντρικότερα σημεία των πόλεων, σήμαινε ότι την τεχνογνωσία ,την κατείχαν οι κρατούντες ,την οποία ενσωμάτωναν στον διοικητικό μηχανισμό ,ενώ σε δεύτερο επίπεδο συνιστούσε την συμβολική έκφανση της πρωτεύουσας θέσης των καθολικών έναντι των ορθοδόξων


Δυο ανοικτά προβλήματα : Πύργος και Καμπάνα

Το πρώτο θέμα που παραμένει ανοικτό είναι η ύπαρξη της καμπάνας στον τρούλο του Πύργου . Δεν μπορώ να μιλήσω με βεβαιότητα προς το παρόν, αλλά οι ενδείξεις οδηγούν στην υπόθεση ότι υπήρχε.

Το δεύτερο ανοικτό θέμα είναι ο χρόνος ανέγερσης του Πύργου . Είναι ένα ερώτημα αν ο Πύργος προϋπήρχε ή ανεγέρθηκε ,την εποχή τοποθέτησης του ρολογιού.

Αν το κτίσμα προϋπήρχε (σύμφωνα με αναφορά της Ι Στεριώτου στο βιβλίο Ν Κοκονά σελ 52-53) τότε ενδεχομένως να έχει δίκιο ο νταραμανελίτης ότι το κτίσμα του πύργου μπορεί να είχε και άλλες χρήσεις (παρατηρητήριο, φάρος σηματοδοσίας κτλ)

Για αυτά τα δύο θέματα θα επανέλθω όταν ολοκληρώσω την έρευνα και διασταύρωση των στοιχείων, γιατί τώρα μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν.


Ένα Ιστορικό ντοκουμέντο

Η απόφασης κατεδάφισης του Πύργου του Ρολογιού

Παραθέτω μια παρατήρηση του Μ Τρούλη (Κρητολογικά τευχ11/1995 σελ422)

<<…δεν γνωρίζω γιατί κρατείται μυστική η απόφαση …του Δημοτικού Συμβουλίου, σύμφωνα με την οποία έγινε η κατεδάφιση του. Άποψη μου είναι ότι ο Ν.Α.Κοκονάς όφειλε να την συμπεριλάβει στο σύνολο της στο βιβλίο αυτό, για να μη δημιουργείται η εντύπωση ότι ορισμένα γεγονότα υπερτονίζονται και άλλα αποσιωπούνται. Εξάλλου οι δημοτικοί ,όπως και οι πολιτικοί άρχοντες , όχι μόνο δεν βιάζονται στην λήψη των αποφάσεων τους , αλλά στέκονται όρθιοι και δέχονται με αξιοπρέπεια την κριτική των συμπολιτών τους που τους αναδεικνύουν στα κάθε λογής αξιώματα.>>

Επειδή πραγματικά μέχρι σήμερα ,αυτή η απόφαση παρέμενε στο σκοτάδι ,την παραθέτω ολόκληρη (φωτο), καθώς και την έγκριση της Νομαρχίας

Παρακάτω το πλήρες κείμενο.

ΑΡ.ΑΠ.111

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

Συνήλθεν εις έκτακτον και επείγουσαν συνεδρίαν σήμερον την 13ην Δεκεμβρίου 1944 εν τω Δημαρχιακώ Κ/τι εν νομίμω απαρτία …………………….

ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ

Εγκρίνει όπως ο Δήμος προβεί δι αυτεπιστασίας εις την κατεδάφισην του ερειπωμένου κτιρίου του κείμενου επι της νεοανοιγείσις οδού συμφώνως τω σχέδιο πόλεως κατά προέκτασιν της οδού Αρκαδίου προς το τελωνείον Ρεθύμνης και ακριβώς επι της γωνίας των οδών Αρκαδίου και Κων. Παλαιολόγου προς ελευθέραν κυκλοφορίαν των οχημάτων και κάρρων προς το τελωνείον και καλαισθησίαν της εν λόγω οδού ούσης εις το κεντρικότερον σημείον της πόλεως. Χορηγεί προς τούτο πίστωσιν δραχ.5000(πέντε χιλιάδων) εκ του κεφαλ.31 αρθρ 2 του ………δυσδιάκριτο επί αποδόσεως λ/σμού.


Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ευαγ.Δρανδάκης

Ο ΓΡΑΜΑΤΕΥΣ

Μαντωνανακις

Τα μέλη

Μυλωνάκις

Μανουσακις

Αθανασιάδης

Δάνδολος

Μαμαλάκις

Σφηνιάς

Παλληκαράκις

…..γγελάκις δυσδιάκριτο

Αναστασάκις


Η έγκριση του Νομάρχη

Η απόφαση έχει πάνω την έγκριση του Νομάρχη Ρεθύμνου και γράφει τα παρακάτω

Αριθ.6649

Ρέθυμνον 4-1-45

Προς

Τον κ Δήμαρχον Ρεθύμνης

Επαναφέρεται ως καλώς και νομίμως ληφθείσας

Ο Νομάρχης

Μ Καλλιγιαννης

………………………δυσδιάκριτο

Δεν νομίζω ότι χρειάζεται κανένα σχόλιο η παραπάνω απόφαση το σκεπτικό που πάρθηκε και το επείγον τα λένε όλα.

Για τον Πύργο του Ρολογιού και το Αστρονομικό Μηχανικό Ρολόι που φιλοξενούσε θα επανέλθω όταν υπάρξουν νέα στοιχεία , προς το παρόν:

ΤΕΛΟΣ

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: