Άγονη γραμμή

22 Φεβρουαρίου 2009

Οι Έλληνες από την Μικρά Ασία έφεραν τον πολιτισμό

Filed under: Ξεξάκης Κώστας — Άγονη Γραμμή @ 5:37 μμ
Tags:

1_236_skgxiqmet0Η φωτογραφία είναι από την ιστοσελίδα http://www.mpoumpounes.gr

Ήταν σε υψηλή στάθμη ο πολιτισμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από πριν το 1920.

Εζούσαν εκεί αιώνες, μέσα στην καρδιά της Τουρκίας και του Ισλαμισμού, και όμως διέσωσαν και διαφύλαξαν ακέραια την Ελληνική των συνείδηση, τη Βυζαντινή παράδοση και τη χριστιανική πίστη των. Ήσαν και παρέμειναν φανατικοί και υπερήφανοι Έλληνες.

Στις παραλιακές πόλεις, και ιδίως στη Σμύρνη, η οικονομική ζωή, εμπόριο, ναυτιλία και βιοτεχνία ήταν στα χέρια των Ελλήνων. Και περισσότερο η πνευματική ζωή: Σχολεία, μορφωτικά ιδρύματα και αξιόλογη καλλιτεχνική κίνηση ήταν σε μεγάλη άνθιση. Yπήρχαν και σχολεία ξένων γλωσσών, κυρίως Γαλλικά, στα οποία εφοιτούσαν περισσότερο Ελληνόπουλα. Η Σμύρνη έμοιαζε περισσότερο Ελληνική παρά Τουρκική πόλη.

Οι Τούρκοι έβλεπαν με φθόνο αυτή τη διαφορά και αποκαλούσαν με πικρία τη Σμύρνη: Γιουνάν Ισμίρ (ελληνική Σμύρνη). Ανάλογη άνθιση είχε ο ελληνισμός σε όλη τη Μ. Ασία.

Ακούσαμε τόσα πολλά γι’ αυτούς τους πολιτισμένους Έλληνες από τους στρατιώτες μας, που υπηρέτησαν εκεί (1920-22), όταν εγύρισαν (όσοι εγύρισαν… ).

Το πρώτο πρώτο που εζήτησαν από το Ελληνικό Κράτος οι Έλληνες της Σμύρνης ήταν: Να ιδρυθεί εκεί Πανεπιστήμιο. Γι’ αυτό εκλήθη από τη Γερμανία ο διάσημος μαθηματικός και καθηγητής σε Πολυτεχνεία και Πανεπιστήμια  Κων. Στεφ. Καραθεοδωρής για να οργανώσει αυτό το Πανεπιστήμιο που αισθανόταν την έλλειψή του αυτή οι Έλληνες. Αυτό δείχνει τη στάθμη του πολιτισμού των.

-Και ξαφνικά,.. ήρθε η καταστροφή…

Μέσα σε λίγες μέρες -όχι εβδομάδες- τα πάντα παρεδόθησαν στη φωτιά και στο μαχαίρι του Τούρκου!!!

Και άρχισαν να καταφθάνουν στη μητέρα Ελλάδα όσοι εγλίτωσαν…Και ήλθαν και στο Ρέθυμνο, άλλοι το 1923 και άλλοι το 1924.

Κατά σύμπτωση με είχε φέρει στο Ρέθυμνο ο πατέρας μου μια μέρα που ένα πλοίο αποβίβαζε, με βάρκες, πρόσφυγες. Ήταν παρέα με τον συγγενή μας Δημήτρη Κ. Νικολουδάκη από την Ελεύθερνα και είπαν ­»ας πάμε κι εμείς στο λιμάνι να τους δούμε». Μαζί τους κι εγώ -12 χρονών.

Θυμάμαι πολύ καλά, εκεί στην αποβάθρα στην είσοδο του παλιού λιμανιού, σωρούς από μπόγους, δέματα, βαλίτσες και μαζί άνδρες, γυναίκες και παιδάκια που εκάθοντο κρατώντας το κεφάλι των, σκυφτοί και αμίλητοι.

Κανένας δεν έκλαιγε. Είχαν μια σφιγμένη έκφραση και αδιάφορο βλέμμα. Πολλοί Ρεθεμνιώτες ήταν γύρω τους, τους μιλούσαν κι εκείνοι απαντούσαν κουνώντας το κεφάλι των κι αφήνοντας ένα αναστεναγμό. Πολλοί Ρεθεμνιώτες και ο πατέρας μας, άπλωναν το χέρι των να τους δώσουν κάποια βοήθεια. Οι Δημόσιες Υπηρεσίες είχαν κινητοποιηθεί και γρήγορα μετεφέρθησαν σε πρόχειρα καταλύματα. Στη βενετσιάνικη Λότζια, στα τούρκικα σχολεία, στο χώρο του τότε Γυμναστηρίου και του διπλανού του Δ. Νοσοκομείου, όπου σήμερα η Σχολή Χωροφυλακής.

Μου διηγείται ο Γιάννης Αναστ. Μαγιάφας πριν λίγες μέρες που τον επισκέφτηκα στο σπίτι του:

«Με το πλοίο Αλκμήνη εφτάσαμε στο Ρέθυμνο, ο πατέρας μου και εμείς μικρά παιδιά. Εμείναμε λίγες μέρες στο Δ. Νοσοκομείο δίπλα στο Γυμναστήριο και μετά πήγαμε στο Ρουσοσπίτι. Ο παπα-Μανόλης μας φιλοξένησε και μας βοήθησε. Η μητέρα μου ήταν έγκυος και ο παπα-Μανόλης είπε ότι εκείνος θα φροντίσει για τη βάπτιση του νεογέννητου.

Μετά από λίγο καιρό διαπιστώσαμε ότι στο Ρουσοσπίτι δεν είχαμε μέλλον. Πάλι με οδηγίες του παπα-Μανόλη εμετακομίσαμε στο Ρέθυμνο, όπου με τη συμπαράσταση καλών ανθρώπων αποκατασταθήκαμε πολύ καλά. Σήμερα καμαρώνω τα παιδιά μου».

Αυτή η περίπτωση του Μαγιάφα υπήρξε γενική για όλους που ήλθαν από τη Μ. Ασία. Ήταν άξιοι, είχαν ικανότητες και βρήκαν αμέσως δουλειά.

-«Πόσοι ήλθατε περίπου στο Ρέθυμνο;»

-«Απ’ ότι έχω ακούσει γύρω στις δυόμισι χιλιάδες».

Όταν ήμουν φοιτητής (1930) είχα φίλο και συμφοιτητή μου τον Γεώργιο Αρώνη (ο Γ. Αρ. μετεκπαιδεύτηκε στη Γερμανία Γεωλόγος και αργότερα έγινε Διευθυντής του Ινστιτούτου Γεωλογίας και Μεταλλευτικών ερευνών (ΙΓΜΕ), ήλθε στο Ρέθυμνο κατά το 1955 για έρευνα υπόγειων υδάτων και τον εφιλοξένησα) και μου διηγήθηκε πώς εσώθηκε η οικογένειά του από τη σφαγή στη Σμύρνη το 1922.

Ο πατέρας του ήταν μεγαλοεπιχειρηματίας. Και στο σπίτι τους είχαν και μια Γαλλίδα δασκάλα. Όλοι μιλούσαν αρκετά καλά τα Γαλλικά. Με τη βοήθεια της δασκάλας και με τα Γαλλικά των παριστάνοντας τους Γάλλους κατόρθωσαν να επιβιβαστούν σε Γαλλικό πλοίο και να σωθούν.

Με τη χαρά πως τώρα ζουν χωρίς τη σκιά, το φόβο του Τούρκου, με τη χαρά πως βρίσκονται ελεύθεροι πολίτες σε μια πατρίδα δική των, ανάμεσα σε ανθρώπους αδέλφια των, τους επλημμύρισε αγαλλίαση και εθνική υπερηφάνεια και ρίχτηκαν με όρεξη, με ενθουσιασμό στη δουλειά που ο καθένας των εδιάλεξε. Και γρήγορα εφάνηκε πόσο ήταν άξιοι και σωστοί άνθρωποι. Σε πολλούς τομείς αποδείχτηκαν πρωτοπόροι και εζωογόνησαν την τοπική οικονομία και μαζί των, και από αυτούς υψώθηκε η πολιτιστική στάθμη όλων μας σε πολλά σημεία.

Λίγα περιστατικά, ενώ είναι πολλά που έχω από προσωπική μου αντίληψη, βεβαιώνουν του λόγου το αληθές.

Δύο μεγάλα καταστήματα για πρώτη φορά στην πόλη μας έκαναν εντύπωση για τις καινοτομίες των και για το μέγεθος και τον πλούτο των εμπορευμάτων.

Τα καταστήματα εγχώριων και αποικιακών προϊόντων στο τέρμα της οδού Αρκαδίου και το άλλο του Φεσσά απέναντι από τη Λότζια, του Συμσίρη, του Σιμιτζή. Και εκείνος ο φούρνος του Κωτάκη, απέναντι στην Κρήνη Ριμόντι, που το παξιμάδι του ήταν περιζήτητο ακόμη και στη Θεσσαλονίκη και ένα κατάστημα που είχε ιδιαίτερη διαφημιστική ταμπέλα που έγραφε: «Παξιμάδι Κρήτης Κωτάκη».

Γνωστές φίρμες σήμερα στο Ρέθυμνο είναι οι Αδελφοί Μιχάλα, Συριανόγλου, Αραμπατζόγλου, Τσαούλης κ.α.

Περισσότερο γνωστό από παλαιότερα το υφασματοπωλείο του Βουρλάκη – του Ψάλτη – έλεγαν στα χωριά:

«Στου Ψάλτη να πας να βρεις καλό πράμα».

Ο Ρεθεμνιώτης Γιάννης Σκευάκης πήγε στη Σμύρνη, εργάστηκε στην Ηλεκτρική Εταιρεία και εξελίχθηκε σε ικανότατο στέλεχος. Ήλθε στο Ρέθυμνο μετά το 1922. Εδώ τότε εθυμήθηκε τον Αλκαίο Μυσιρλίδη, που ήταν γνωστός του σαν άριστος αρχιτεχνίτης στην επιχείρηση ηλεκτρο­παραγωγής του Κορδελιού..

Όπως μου διηγήθηκε πριν από λίγες μέρες ο γιός του Κώστας Αλκαίου Μυσιρλίδης: «Ο πατέρας του είχε Γαλλικό διαβατήριο, δεν τον άφηναν οι Τούρκοι να φύγει από το εργοστάσιο, αλλά εκείνος έφυγε κρυφά. Μια μέρα που είδε ένα γαλλικό πλοίο στο λιμάνι, μπήκε σε αυτό, αποβιβάστηκε στη Κωνσταντινούπολη και μετά στην Αθήνα. Τότε τον κάλεσε ο Γιάννης Σκευάκης και ήρθε στο Ρέθυμνο. Αμέσως σκέφτηκαν να ηλεκτροφωτίσουν το Ρέθυμνο. Εχρειάζοντο χρήματα. Κεφάλαια που δεν είχαν. Αποτάθηκαν στους Κούνουπα, Τίτο Ζακάκη, Σταυρουλάκη και σε λίγο 25 Ρεθεμνιώτες ίδρυσαν την Ηλεκτρική Εταιρεία Ρεθύμνου.

Έτσι το Ρέθυμνο ηλεκτροφωτίστηκε το 1925 ή 26, δεν θυμάμαι, χάρη στους Μικρασιάτες. Αλλά η μεγάλη και σημαντικότατη συμβολή των Μικρασιατών στην πρόοδο ήταν αυτό που έγινε στην ύπαιθρο.

Η καπνοκαλλιέργεια ουσιαστικά ήταν ανύπαρκτη στην Κρήτη, κάτι ψιλοπράματα σε κάποιο σώχωρο. Με τους Μικρασιάτες έγινε μια έκρηξη.

Εγκαταστάθηκαν πολλοί στο χωριό Πίκρης, Αμνάτος, Κυριάννα κλπ. Αναστάσιος Κουτρουλής, Γιώργης Κούντης, ο Χόμπης στην Αμνάτο κλπ. Εγνωρίστηκαν με τον πατέρα μου, είδαν τα χωράφια μας ανοιχτοχώραφα και του είπαν: «Εδώ να καλλιεργήσουμε καπνά. Θα έχουν μεγάλη απόδοση και κέρδος». Και έγινε. Κάμποσα χωράφια μας έγιναν καταπράσινα από καπνά.

Έκανε σε όλους εντύπωση η προσεκτική περιποίηση και η τεχνική της καλλιέργειας που ήξεραν.

Οι ντόπιοι παρακολουθούσαν έκπληκτοι την καινούρια επιχείρηση.

Θυμάμαι καλά: Δύο μουλάρια που είχαμε, εκουβάλησαν περί τις 600 οκάδες δέματα ξεραμένο καπνό. Και όλος ο κάμπος του Ρεθέμνου, από τα Περιβόλια μέχρι τη Σκαλέτα, εσκεπάστηκε από καπνοφυτείες. Καινούριο, ανέλπιστο εισόδημα, μεγάλος πλούτος για το Ρέθυμνο, τον έφεραν οι πρόσφυγες.

Το ίδιο έγινε και με τ’ αμπέλια. Οι Μικρασιάτες ήξεραν πολύ περισσότερα για την αμπελοκαλλιέργεια. Μου επροξένησε εντύπωση όταν ο Γιάννης Μιχάλας ήλθε σε ένα αμπέλι μας και πριν πλησιάσει κάθε κουρμούλα από μακριά, από τα φύλλα εγνώριζε και μας έλεγε τι ποικιλία ήταν αυτό το κλήμα.

Αλλά υπήρξε μια ακόμη μεγάλη προσφορά από τους Μικρασιάτες. Επλημμύρισε η Κρήτη από εργατικά χέρια με σχετικά φτηνό μεροκάματο. Χωράφια μας που δεν τα είχαμε ποτέ καλλιεργήσει, γιατί ήταν δασωμένα, τα εκχερσώσαμε και έγιναν αποδοτικά. Αυτό έγινε σε όλη την Κρήτη. Τεράστιες εκτάσεις εκαλλιεργήθηκαν για πρώτη φορά, έγιναν αποδοτικότερες και έδιναν πλούτο χάρη στα χέρια των Μικρα­σιατών.

Η γεωργική απόδοση του χωριού Κυριάννα, εξετινάχθηκε κυριολεκτικά στα ύψη από τη βοήθεια 30 περίπου οικογενειών προσφύγων, που εγκαταστάθηκαν εκεί.

Αυτό έγινε σ’ όλη την Κρήτη, σ’ όλη την Ελλάδα.

Αυτή είναι με λίγα λόγια η συμβολή των Μικρασιατών στην ανάπτυξη της πατρίδας μας.

Τελειώνοντας θ’ αναφέρω δύο περιστατικά πραγματικά συγκινητικά:

1. Όταν η εταιρεία ΒΙΟ, αναζητούσε το οικόπεδο στο Ρέθυμνο για να εγκαταστήσει το εργοστάσιο ελαιουργίας, ο γέρο Μαγιάφας επρόσφερε δωρεάν μια δική του έκταση, που εσυμπληρώθηκε με την αγορά παρακείμενων οικοπέδων και εκεί, στήθηκε το πυρηνελαιουργείο της ΒΙΟ. απομεινάρι της στέκει ακόμα εκεί, το πανύψηλο φουγάρο της.

2. Θα ήταν πιθανότατα το 1924, όταν εγώ μαθητής του Γυμνασίου, διέμενα στην οδό Β. Καλλέργη, στο σπίτι του θείου μου Μάρκου Λαγκουβάρδου, που είχε τότε στην οδό Αρκαδίου, κοντά στο Καμαράκι, και μια μέρα, τότε, μια παρέα προσφύγων, από την Αρκαδίου, ετράβηξε προς τα πάνω στην οδό Β. Καλλέργη. Ήταν στα κέφια των. Μερικοί ήταν αγκαλιασμένοι από τους ώμους των και άρχισαν να τραγουδούν. Οι περαστικοί σταμάτησαν και μερικοί καταστηματάρχες πετάχτηκαν για να κάνουν χάζι, μαζί κι εγώ. Θυμάμαι τα λόγια και το σκοπό του τραγουδιού:

– «Τι σε μέλλει εσένα από πού είμαι εγώ. Από τη Σμύρνη γι’ απ’ το Κορδελλιό».

Οι άνθρωποι τους εκοίταζαν και σε μια στιγμή τους άκουσα να λένε: – «Επιτέλους … Οι καημένοι άρχισαν να ξεχνούν όσα έχουν υποφέρει». «Τραγουδήξτε μωρέ, τραγουδήξτε», τους εφώναξαν.

Τους εκαμάρωναν με ανακούφιση και συμπάθεια.

Αυτόί ήταν οι Έλληνες που μας ήρθαν από τη Μ. Ασία.

Υπερήφανοι άνθρωποι, μορφωμένοι, αγνοί, πατριώτες, φανατικοί Έλληνες με εθνική υπερηφάνεια. Αμόλυντοι από τα κομματικά πάθη και το διχασμό που έσπερνε και καλλιεργούσε το σκυλολόι των Ανακτόρων και οι ντόπιοι σαγανογλύφτες των.

Έλληνες, Έλληνες και όχι όψιμοι.

Πηγή: Κώστας Α. Ξεξάκης, Επιλογή Δημοσιευμάτων 1937-1997, Ρέθυμνο 1998, Έκδοση Συνδέσμου φιλολόγων Ρεθύμνου, σελ.77-81.

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. Αν δεν είχαν γίνει τα λάθη που έγιναν, οι Ρωμιοί της Ανατολής θα ήταν στις θέσεις τους συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της περιοχής τους και όχι να βρεθούν σε τόπο που τους θεωρούσαν άντε να μην πω τι. Βέβαια δεν μιλώ για την Κρήτη, εκεί φαντάζομαι είχαν άλλη αντιμετώπιση, σίγουρα. Αλλά για την Αθήνα Πειραιά που ξέρω.

    Πάντως καλό είναι να δημοσιεύονται τέτοια άρθρα να μαθαίνουμε για την συμβολή των Μικρασιατών.

    Σχόλιο από Σωτήρης — 22 Φεβρουαρίου 2009 @ 8:43 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: