Άγονη γραμμή

26 Φεβρουαρίου 2009

Αυτοί που έφυγαν αυτοί που ήλθαν

Filed under: Τσιριμονάκη Μαρία — Άγονη Γραμμή @ 9:45 πμ
Tags: ,

tsir2

-Η Ανταλλαγή-

Από τα προλεγόμενα του διαχρονικού βιβλίου της Μαρίας Τσιριμονάκη για τους πρόσφυγες του Ρεθύμνου «Αυτοί που έφυγαν αυτοί που ήλθαν»

» Μια συλλογή καταγραφών και αφηγήσεων δεν είναι ιστορικό δοκίμιο. Όταν όμως η ιστορία σφραγίζει, ανατρέπει καί διαμορφώνει υποχρεωτικά τη ζωή δικών μας ανθρώπων που δεν έφταιξαν σε τίποτα, χρέος μας να προσκομίσαμε όσα στοιχεία, όσες μαρτυρίες μπορούμε και να προσπαθήσαμε ν’ απαντήσαμε στα ερωτήματα των ανθρώπων που στέκουν απέναντι μας και ρωτούν:

–  Γιατί μας διώξατε; ρωτά η Ηatice απ’ τον Τσεσμέ.

–  Γιατί μας σφάξανε; ρωτά η Φώτω απ’ τις Φώκιες.

–  «Ας όψονται οι αίτιοι.» – Ποιοί αίτιοι;

Έτσι η ιστορία καλείται ν’ απαντήσει. Άλλως οι μαρτυρίες των απλών ανθρώπων, τα αισθήματα και η άφατη οδύνη τους, οι μικρές και οι μεγάλες τραγωδίες τους μένουν μετέωρες, διπλά τραγικές χωρίς κάποια απάντηση, κάποια πληροφόρηση στα «πώς» και τα «γιατί» τους. Και τότε στρέφεσαι προς τις πηγές και ζητάς βοήθεια από τη ζωντανή ιστορία…

Ο Άγγελος Βλάχος, σε μια ομιλία του στη Θεσσαλονίκη το 1973. αφιερωμένη στα 50 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή, βεβαιώνει ότι: «Από το 1910 κιόλας, ό αρχηγός της Γερμανικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Τουρκία, στρατηγός Liman Von sanders, συμβουλεύει τους Τούρκους ν’ απαλλαγούν από τίς μειονότητες για ν’ αποκτήσουν εθνική συνοχή και να πάψουν να είναι τόσο εϋτρωτοι σε εξωτερικές πιέσεις».

Το χρονικό της Ανταλλαγής -«ένα από τα πιο δραματικά κεφάλαια της ελληνικής ιστορίας»- είναι, με κάθε δυνατή συντομία το εξής:

– Στις 26 Αυγούστου 1922 άρχισε η επίθεση των Τούρκων εναντίον της Ελληνικής Στρατιάς που είχε καταλάβει τη Μικρά Ασία, ύστερα από πρόσκληση των τριών Συμμάχων -Αγγλίας, Γαλλίας. Ιταλίας- που έγινε προς την Ελλάδα τον Απρίλιο του 1919. Ακολούθησε η Συνθήκη των Σέρβων στις 10 Απριλίου 1920.

Η Ελληνική Στρατιά νικήθηκε. Οι νικητές κατεβαίνουν προς τα μικρασιατικά παράλια του Αιγαίου, μέσα σ’ ένα κύμα από φλόγες και αίμα. Η ώρα του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας έχει σημάνει. Έπρεπε ν’ αφήσει τις Εστίες του που μετρούσαν ζωή αιώνων και να καταφύγει στη μητροπολιτική Ελλάδα. Έτσι άρχισε η τραγική Έξοδος 1.400.000 Ελλήνων που άφηναν πίσω τους χιλιάδες νεκρούς, χιλιάδες ομήρους και τα αγαθά τους.

Στις 30 Ιανουαρίου 1923 υπογράφηκε στη Λωζάννη συνθήκη ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, υποχρεωτικής ανταλλαγής πληθυσμών. Η Ανταλλαγή αυτή περιλάμβανε από τη μια πλευρά τους Ορθόδοξους Χριστιανούς το θρήσκευμα, αλλά Οθωμανούς υπηκόους, τους εγκατεστημένους στην Τουρκία και από την άλλη πλευρά τους Μουσουλμάνους το θρήσκευμα, αλλά Έλληνες υπηκόους, τους εγκατεστημένους στην Ελλάδα… Με τη συνθήκη αυτή, το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να μένει στον τόπο που γεννήθηκε και να ζει ελεύθερος, είχε παραβιαστεί απάνθρωπα. Και οι άνθρωποι είχαν αρχίσει να ξεριζώνονται από τα σπίθια τους και ν’ ανταλλάσσονται κατά χιλιάδες, σαν κοπάδια ζώων…

Είναι χαρακτηριστικό ότι όλοι οι πρωταγωνιστές του δράματος που έκαμε την ανθρωπότητα να ριγήσει, αρνήθηκαν την πατρότητα της ιδέας .

Ο καθηγητής Στέλιος Σεφεριάδης που παρακολούθησε το έργο της Συνδιάσκεψης της Λωζάννης και αργότερα το ανέλυσε, αφηγείται:

«»Ολες οι αντιπροσωπείες στη Συνδιάσκεφη εκείνη εύρισκαν ότι δεν υπήρχε ούτε νομική, ούτε ηθική βάση για να υποστηρίξουν την πρόταση για υποχρεωτική ανταλλαγή ».

Η Τουρκική αντιπροσωπεία, εκείνη ακριβώς που επέμενε «ανενδότως» στην υπογραφή της σύμβασης της ανταλλαγής των ελληνοτουρκικών πληθυσμών, δεν ήθελε να παραδεχθεί ότι ήταν δική της η έμπνευση. Ο Ισμέτ Πασάς, στη συνεδρίαση της 12ης Δεκεμβρίου 1922 στη Λωζάννη, έλεγε ότι «είχε το αίσθημα ότι η ανταλλαγή των πληθυσμών που επρόκειτο να συζητηθεί, είχε προταθεί από την Ελληνική αντιπροσωπεία». Ο Ελευθέριος Βενιζέλος αντέδρασε αμέσως: – «Η υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, είπε, δεν προωθείται από την ελληνική αντιπροσωπεία. Αντιθέτως, αποστρεφόμεθα παρομοίαν ανταλλαγήν. Η Ελληνική Κυβέρνηση είναι διατεθειμένη να εγκαταλεί­ψει αυτή την ιδέα. υπό τον όρο ότι η Τουρκική Κυβέρνηση θα επιτρέψει στους εκδιωχθέντας Έλληνες της Τουρκίας να επιστρέψουν στις πατρί­δες των. Το σχέδιο της ανταλλαγής ανήκει στον δόκτορα Νάνσεν.»

–  Ποιος όμως είναι αυτός ο δόκτορας Νάνσεν;

–  «Ό Νορβηγός, Δρ. Φρίντχοφ Νάνσεν. αντιπρόσωπος της Κοινωνίας των Εθνών /ΚΤΕ/ καί απεσταλμένος των Συμμαχικών Κυβερνήσεων για να μελετήσει το ζήτημα των εθνικών μειονοτήτων καί ιδιαίτερα των Ελλήνων μέσα στο Τουρκικό Κράτος, δέχθηκε ότι ή μόνη λύση του προβλήματος ήταν ό οριστικός διαχωρισμός των Έλ’ληνικών καί Τουρκικών πληθυσμών. «Ετσι θεωρείται ότι ή πατρότητα του όρου«υποχρεωτική ανταλλαγή» των πληθυσμών ανήκει στο Νορβηγό Νάνσεν. Ή αλήθεια πάντως, για την πατρότητα της σύλληψης δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς,…»

«Δυο εβδομάδες αργότερα, στη συνεδρία της 14 Δεκεμβρίου 1922 της Συνδιάσκεψης της Λωζάννης, ο αντιπρόσωπος της Μεγάλης Βρεττανίας. απέκρουσε και αυτός με τη σειρά του, μιλώντας εξ ονόματος των τεσσάρων Μεγάλων Δυνάμεων, την πατρότητα της ιδέας της υποχρεωτικής ανταλλαγής των Ελληνικών και των Τουρκικών πληθυσμών. Είπε:

–      «»Οταν ό ελληνικός πληθυσμός εγκατέλειψε όμαδικώς τη Μ. Ασία.   οι  αντιπρόσωποι   των   Μεγάλων   Δυνάμεων   συνήλθαν   στην Κων/πολη για να μελετήσουν την κατάσταση. Στίς συσκέψεις των προσκλήθηκε καί ό δόκτωρ Νάνσεν. Ιδέα δική του ήταν ή ανταλλαγή των πληθυσμών. Εκείνος μίλησε σχετικά με τον Χαμίτ Μπέη πού του απάντησε κατηγορηματικά ότι ή ανταλλαγή ήταν δυνατόν ν’ άντιμετωπιστή μόνο με βάση την αρχή του υποχρεωτικού της ανταλλαγής.

Κανείς δεν αμφισβήτησε αυτή την εκδοχή. Προφανώς ο Δόκτωρ Νάνσεν συνέλαβε την ιδέα της ανταλλαγής των πληθυσμών. Ό Χαμίτ Μπέης διατύπωσε πρώτος τον όρο της υποχρεωτικής ανταλλαγής…».

Αυτή είναι η ιστορική μαρτυρία. Ασφαλώς θα έχουν διατυπωθεί κι άλλες εκδοχές. Μα η διερεύνηση τους είναι δουλειά των ιστορικών. Δικό μας χρέος είναι ν’ ακούσομε υπομονετικά τα πάθη, την οδύνη και τις αναμνήσεις αυτών που πλήρωσαν με την ανατροπή της ζωής τους. τον ξεριζωμό και τις απώλειες των δικών τους ανθρώπων που χάθηκαν «στο θολό ποτάμι» της προσφυγιάς. Ανάλογη, μα όχι όμοια. η οδύνη των Τουρκοκρητικών που ξεριζώθηκαν απ’ το γενέθλιο τόπο, θα ‘χει κι αυτή την ευκαιρία να εκφραστεί…»

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: