Άγονη γραμμή

27 Φεβρουαρίου 2009

Οι Μικρασιάτες στο Ρέθυμνο ξεφάντωναν τις Απόκριες αναβιώνοντας έθιμα της αλησμόνητης πατρίδας

Filed under: Λαδιά Εύα — Άγονη Γραμμή @ 2:15 μμ
Tags:

Μέσα από τις αναμνήσεις της κας Βασιλείας Καζαβή

» Κι όταν δεν βρίσκαμε μουζικάντηδες,έδινε ο επιτήδειος  ρυθμό με τον ταβά και χορεύαμε…»

Η παράδοση κάποτε δεν χρειαζόταν τους σημερινούς λάτρεις της για να συντηρηθεί. Θεματοφύλακας η οικογένεια γαλουχούσε τα παιδιά με τα νάματά της. Και οι μεγάλες γιορτές του χρόνου μέσα από την εστία αποκτούσαν την αίγλη που εμείς απλά θέλουμε να φανταστούμε ότι τους δίνουμε.

Στο μικρασιάτικο σπίτι που μεγάλωσα δεν χρειαζόταν να θυμίσει το ημερολόγιο μια μεγάλη γιορτή. Η όσφρηση πρώτα έδινε το μήνυμα της ημέρας. Οι μυρωδιές από την κουζίνα που μαρτυρούσαν το μόχθο της νοικοκυράς να σταθεί αντάξια των προσδοκιών της οικογένειας.

Αρχή Τριωδίου ,πριν ακόμα ξεκινήσουμε για την εκκλησία και ν’ ακούσουμε το Ευαγγέλιο του Τελώνη και Φαρισαίου, στο τραπέζι είχαν πάρει τη θέση τους επιμελώς σκεπασμένα τα «κουρκουμπίνια» .Μικρές μπουκίτσες από αφράτο φύλλο που «κολυμπούσαν» στο σιρόπι. Και στην Εκκλησία-Θεέ μου συχώρα με- ο δαίμονας που προκαλούσε  την παιδική μας σκέψη ν’ αμαρτήσει μας έβαζε συνέχεια στο νου  πρώτα εκείνο το πιάτο που περίμενε την επιστροφή μας αλλά και το μεγάλο καπέλο του «κουδουνάτου» (αρλεκίνου) στο ψιλικατζίδικο της γωνιάς που μας είχαν τάξει από τα Χριστούγεννα.

Ολα αυτά ήρθαν στη μνήμη, όπως ψάχνοντας στο αρχείο του Πολιτιστικού Οργανισμού, έπεσα πάνω στις αναμνήσεις της κας Βασιλείας Καζαβή, που διηγείται στην κα Αναστασία Σακκελαρίδη- Μονιάκη με πικάντικες λεπτομέρειες και στην ξεχασμένη πια μικρασιάτικη διάλεκτο τις Απόκριες που ζούσαν οι ξερριζωμένοι στο Ρέθυμνο.

Όποιος βιαστεί να αμφισβητήσει τη δίψα για ξεφάντωμα των ανθρώπων που ακόμα μύριζαν αποκαίδια από τη φωτιά και η μνήμη τους έσταζε από το αίμα της αναίτιας σφαγής ,σίγουρα δεν θα ξέρει πως αρχή ζωής για  κάθε Μικρασιάτη είναι πως «οκτώ φορές κι αν πέσεις , εννιά να σηκωθείς…» Ο κόσμος να γκρεμίζεται αυτοί θα τον κτίσουν από την αρχή. Οπως έκαναν και οι ντόπιοι ξαναζωντανεύοντας τα χωριά του Κέντρους που τα είχαν κάνει τρόχαλο οι Ναζί.

ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΑ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΑ ΣΠΙΤΙΑ ΤΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ.

Η κα Βασιλεία έμενε στο Μασταμπά. Οσο κι αν φαίνεται παράξενο το Ρέθυμνο εκείνη την εποχή, ας ήταν και μια χούφτα γης, είχε τα δικά του …κρατίδια. Ηταν του Μασταμπά, της Σοχώρας, του Κιουλούμπαση και φυσικά το κέντρο που ζούσαν οι μεγαλοαστοί.

Οι Απόκριες για την υψηλή τάξη ήταν επίσης μεγάλο γεγονός χάρις στους χορούς που οργάνωναν σωματεία όπως ο Σύλλογος των Κυριών και το Λύκειο Ελληνίδων. Οι «Κυρίες της Τιμής» όπως αποκαλούσαν από σεβασμό οι Μικρασιάτες τις αρχόντισσες ετοίμαζαν από καιρό την τουαλέττα τους. Κάποιες στο Παρίσι , άλλες στο Ρέθυμνο καθώς είχαν αρχίσει να κερδίζουν την εκτίμηση των κομψών κυριών οι πρώτες ταλαντούχες μοδίστρες. Μικρασιάτισσες επί το πλείστον. Για τις διασκεδάσεις στους χορούς έχουμε γράψει κατά καιρούς. Είναι και οι στίχοι του Καλομενόπουλου που καταγράφουν τα ξέφρενα γλέντια όταν οι καντρίλλιες έκαναν το γύρο της πόλης πριν καταλήξουν και πάλι στο Ωδείο.

Οι Μικρασιάτες μπορεί να περνούσαν μεγάλη στέρηση αλλά εύρισκαν τον τρόπο να χαίρονται με την καρδιά τους την Αποκριά.

ΕΤΟΙΜΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΞΕΝΟΥΣ

Με την έναρξη του Τριωδίου, όπως μας λέει η κα Καζαβή, οι νοικοκυρές ετοίμαζαν τα σπίτια με περισσότερη επιμέλεια. Ευώδιαζαν ασβέστη οι αυλές και τα δωμάτια.Γιατί περίμεναν κόσμο. Κέντρα δεν υπήρχαν για διασκέδαση , αλλά και να υπήρχαν που να βρεθούν τα χρήματα για τέτοιες πολυτέλειες. Έτσι ήταν συνήθειο οι οικογενειακές συγκεντρώσεις, πότε εδώ και πότε εκεί.

Ηταν πάντως θέμα φιλοτίμου οι πολυφαμελίτες να περιμένουν τους άλλους.

» Εμείς για παράδειγμα , μας λέει η κα Βασιλεία,είμασταν οκτώ  νομάτοι. Σε ποιο σπίτι να πάμε χωρίς να παραβαρύνουμε; Ετσι είχαμε συνέχεια καλεσμένους. Μαζί με τα σχετικά της προετοιμασίας ήταν και οι ορμήνειες σε μας τα παιδιά. Δεν έπρεπε να μιλάμε όταν συζητούσαν οι μεγάλοι,να μην είμαστε προπέτες,  οι σκανταλιές έπρεπε να ξεχαστούν και βέβαια να καθίσουμε αδιαμαρτύρητα στο δικό μας τραπέζι που μας ετοίμαζαν για να μην ενοχλούμε τους μεγάλους. Ηταν μαζί μας και τα παιδιά των μουσαφιρέων ,περνούσαμε καλά.

Από το Σάββατο της Κρέτινης ,της βδομάδας δηλαδή που τρώνε κρέας ξέραμε και ποιούς θα περιμέναμε.

Μέχρι να ετοιμαστεί το κρέας οι γυναίκες σερβίρανε χορταρόπιτες, τυρόπιτες, κεφτεδάκια (που είχαν ετοιμάσει από βραδύς)Εκτός που τους καλεσμένους ήταν αυτονόητο ότι η πόρτα πάντα ανοιχτή περίμενε τον καθένα. Ενα πανηγύρι είχε η γειτονιά στο Μασταμπά που έμενα. Μα φτωχοί μα πλούσιοι γλεντούσαν όλοι. Και μπορεί όλο το χρόνο να πεινούσες αλλά τέτοιες μέρες έπρεπε να κάνεις και «τα μαλλιά σου φροκαλιά» που λέει ο λόγος για να καλοπεράσει ο καλεσμένος μας. Αν είμαστε τυχεροί και δεν είχαν προλάβει άλλοι, είχαμε και το βιολάτορα ή το σαντουριέρη στο γλέντι. Αλλά ήταν λίγοι. Όποιος προλάβαινε δηλαδή…Αν τώρα μέναμε χωρις όργανα δεν μας άφηνε η όρεξη. Έπαιρνε ο κάθε πιτήδειος ,άντρας ή γυναίκα έναν ταβά (ταψί) έδινε το ρυθμό κι άρχιζε το τραγούδι κι ο χορός.

Και μη φανταστείς ότι τραγουδούσαμε μόνο τα μικρασιάτικα που ξέραμε. Όσο φούντωνε το κέφι πιάναμε και τις μαντινάδες. Και ενώ οι άλλοι γλεντούσαν το μάτι της νοικοκυράς ήταν συνέχεια στο τραπέζι για να μην αδειάσει από μεζέ και κρασί. Αν δεν έφτανε και το κρέας πάλι εύρισκε λύση.

‘Εβαζε στο τηγάνι ελίτσες τις έσβηνε με κρασί και να δεις τι ωραίος μεζές γινότανε.Το τραπέζι δεν  το σηκώναμε για κανένα λόγο . Μπορεί μόνο να πλέναμε τα άδεια πιάτα για να έχουμε καθαρά όταν έρθουν κι άλλοι και το γλέντι συνεχιζότανε μέχρι αργά το βράδυ…

Όταν κουράζονταν από το χορό ,μαζεύανε τα πράγματα στην άκρη ,χωρίς να αδειάσει από τα πιάτα το τραπέζι, για να υπάρχει μεζές και κρασί, κι άρχιζαν τα παιχνίδια.

Από τα πιο αγαπημένα παιγνίδια ήτανε η «σαλάτα» κάναμε ένα κύκλο  γονατιστοί απάνω στο χαλί. Γιατί πάντα οι απόκριες είναι χειμώνα κι ήταν τα χαλιά στρωμένα.Κάναμε λοιπόν  ένα κύκλο και λέγαμε » εσύ είσαι το μαρούλι, η ντομάτα, ο κάρδαμος, το σκόρδο, η αγκινάρα» ό,τι μπαίνει με δυο λόγια σε μια σαλάτα. Κάποιος μεγάλος έδενε ένα κόμπο σε μία πετσέτα κι έλεγε  ο πρώτος  καθώς ήτανε έτσι σκυμμένος » Να σηκωθεί το μαρούλι να πέσει ηηηηηηη ηηη ντομάτα». Αλλά το ηηηη αργούσε να το πει και ο άλλος του ‘δινε με την πετσέτα στην πλάτη.

Έπειτα παίζαμε την «Κουρελού» Εκεί να δεις γέλια…Έπρεπε βέβαια να παίζουν εκείνοι που σήκωναν τα πειράγματα.Γιατί τις Απόκριες γινότανε κι ένα καλαμπούρι παραπάνω  Παιζαμε φυσικά και το «Πως το τρίβουν το πιπέρι…»Κάποια στιγμή αποφάσιζαν να το διαλύσουν γιατί το πρωί τους περίμενε δουλειά Να σας διευκρινίσω ότι αυτά γινότανε την Κυριακή της Κρεοφάγου. Τώρα όσοι θέλανε ντύνονταν και μασκαράδες. Εξαφανίζονταν κάποιοι και μετά γύριζαν μασκαρεμένοι.

Ενδιαφέροντα είναι όσα θυμάται η κα Βασιλεία για την εβδομάδα της Τυρινής όπου κυριαρχούσαν τα γαλακτοκομικά στο τραπέζι με πρωταγωνιστές τα «τουτουμάκια»

Μας εξηγεί η ίδια

«Τα τουτουμάκια» ήταν ένα ωραίο ζυμάρι, ζυμωμένο με διάφορα μέσα. Ηταν από προζύμι με αυγά και γάλα που τα στρίβανε με το δάκτυλο κι άφηναν στη μέση μια τρυπούλα ,που της έβαζαν ένα κομματάκι τυρί. Την Κυριακή της Τυρινης κάναμε και τη ριζόπιτα.

Αν δεν ήταν Σαρακοστή βαζανε και κιμά Αυτά τα ψήνανε στο τσικάλι. Ηταν τύπου ζυμαρικό.Κάναμε και πολλά άλλα φαγητά τέτοιου τύπου.

ΤΟ ΞΕΦΑΝΤΩΜΑ ΤΗΣ ΤΣΙΚΝΟΠΕΜΠΤΗΣ

«Της Τσικνοπέμπτης το φαί και της Μεγάλης Πέμπτης και την ημέρα της Λαμπρής στους ουρανούς ευρέθη»συνεχίζει την αφήγησή της η κα Βασιλεία αναφερόμενη στην ημέρα του Αποκριάτικου ξεφαντώματος. Έθιμο που συνεχίζεται μέχρι τώρα είναι να δώσεις οπωσδήποτε  την Τσικνοπέμπτη  ένα πιάτο φαί, σε κείνον που έχει ανάγκη.Τα γλυκά της μέρας αυτής ήταν το γαλακτομπούρεκο και η γιαουρτόπιτα.

Το φαί αυτό δεν το θυμιάζαμε γιατί ήταν για όλους. Θυμιάζαμε όμως της Παρασκευής ,το «Ψυχοπάρασχο» που λέγαμε. Το γλέντι  της Τσικνοπέμπτης δεν περιγράφεται.

Αλλά και μέσα στην παραζάλη του γλεντιού δεν ξεχνούσε η νοικοκυρά το καθήκον στους νεκρούς. Το βράδυ της Τσικνοπέμπτης λοιπόν έβαζε το σταράκι στο νερό για να κάνει  τα κόλλυβα του Ψυχοσάββατου. Φύλαγε από το ζουμάκι σε μια κανάτα για να το συμπληρώσει  στο βράσιμο του κόλυβου αν λειβόταν έτσι ώστε να μη χαλάσει η γεύση.

Το πρωί του τελευταίου Σαββάτου φτειάχναμε ένα πιατάκι κόλυβα,το πηγαίναμε στην εκκλησία με το συγχωροχάρτι κι ύστερα γυρίζαμε ,μοιράζαμε κόλλυβα στη γειτονιά και φυλάγαμε για τη μάζωξη τη βραδινή. Βγάζαμε στους επισκέπτες μια κουταλιά, σερβίραμε και  το χυλό ζεστό.

Μπορεί παιδί μου να γλεντούσαμε αλλά κάποια στιγμή που θα θυμόταν οι γονέοι μας τις Απόκριες στην πατρίδα εκεί να δεις τα μάτια πως τρέχανε.

ΚΑΘΑΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ

Το αποκορύφωμα ήταν η Καθαρά Δευτέρα συνεχίζει η κα Βασιλεία.Και προσθέτει:

» Ήθελα σηκωθούμε νύχτα να πλύνουμε πάλι όλα τα πράγματα με το αλουσόνερο,που μοσχομύριζε ο κόσμος  και μετά  να πάμε στη θάλασσα. Εκεί που είναι ο Αγιος Νικόλαος μέχρι πέρα στο Κουμπέ ήταν όλο βράχια. Εκεί μαζευότανε αυτή τη μέρα όλο το Ρέθυμνο .Κι από τους λυράρηδες δεν έλειπε κανένας. Γύριζαν από παρέα σε παρέα χωρίς να πάρει κανένας λεφτά

Είχαμε  ετοιμάσει, παπούλες, λουμπίνους, ελιές,και θαλασσινά που έβγαζε από την άγρια νύχτα ο πατέρας μου. Στρώναμε όλοι κουρελουδες στα βράχια και τρώγαμε  αγαπημένοι. Όσοι  έτρωγαν λάδι κρατούσαν μαζί τους και  ντολμαδάκια. Εμάς η μαμά μου αφού είχε αναμμένο το φούρνο έβανε πατάτες , κρεμμύδια, μελιτζάνες και τα ‘κανε όλα αυτά ψητά.

Στην ανάπαυλα του Σαρακοστιανού γλεντιού παίζανε διάφορα παιχνίδια και απαραίτητα το «γάιδαρο»

Έτσι παιδί μου,καταλήγει δακρισμένη η κα Βασιλεία  περνούσαμε τις Απόκριες με γλέντια και τραγούδι. Έστω κι αν πολλές φορές θα βούρκωναν τα μάτια μας όσο θα θυμόμαστε την πατρίδα που χάσαμε τόσο αναίτια….

ΕΥΑ ΛΑΔΙΑ

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: