Άγονη γραμμή

6 Μαρτίου 2009

Οι πρόσφυγ(γ)ες

Filed under: Στυλιανουδάκη Στέλλα — Άγονη Γραμμή @ 2:08 μμ
Tags: ,

Όταν με την ανταλλαγή των πληθυσμών, μετά τη συνθήκη της Λωζάννης, έφθασαν οι πρώτοι ξεριζωμένοι Μικρασιάτες στην Κρήτη, οι ντόπιοι τους υποδέχτηκαν με ανάμικτα συναισθήματα. Από τη μια ένιωθαν οίκτο γι αυτούς τους ανθρώπους που ξαφνικά βρέθηκαν χωρίς πατρίδα, μακριά από τα σπίτια και τις περιουσίες τους και έφτασαν στο νησί τους κατατρεγμένοι και πένητες, από την άλλη, όμως, τους έβλεπαν και σαν σφετεριστές της γης τους, αφού δικαιωματικά έγιναν κάτοχοι των περιουσιών των μουσουλμάνων Κρητικών, που και αυτοί ακολουθώντας ανάλογη μοίρα μεταφέρθηκαν στη Μικρά Ασία. Αν λάβουμε μάλιστα υπόψη μας πως οι Τουρκοκρητικοί κατείχαν μερικές από τις ευφορότερες εκτάσεις, ήταν φυσικό οι ντόπιοι να ζηλεύουν ή και να φθονούν τους  πρόσφυγγες, όπως  χαρακτηριστικά τους αποκαλούσαν.

Ορισμένοι υποστήριξαν πως η παραφθορά της λέξης πρόσφυγες σε πρόσφυγγες έγινε σκόπιμα από τους ντόπιους και παρέπεμπε στις σφίγγες, τα δηκτικά και επικίνδυνα έντομα, γιατί, τάχα, έτσι έβλεπαν τους Μικρασιάτες οι Κρητικοί. Αυτό, βέβαια, είναι πέρα για πέρα αναληθές. Απλά, ήταν αποτέλεσμα της ετυμολογικής άγνοιας και γενικά της αγραμματοσύνης των  πληθυσμών, αφού και οι ίδιοι οι πρόσφυγες χαρακτήριζαν έτσι τους εαυτούς τους: «Είμαστε πρόσφυγγες» έλεγαν. Κανείς νοήμων και φυσικά καλόπιστος δεν μπορεί να φανταστεί μορφωμένους Κρητικούς να χρησιμοποιούν αυτό το φραστικό εξάμβλωμα για να απαξιώνουν ανθρώπους βασανισμένους, οι οποίοι στο κάτω- κάτω υπήρξαν θύματα της ευρωπαïκής διπλωματικής σκοπιμότητας. Το ότι, όμως, γενικά οι Κρητικοί αντιμετώπιζαν ρατσιστικά τους πρόσφυγες, ιδιαίτερα τον πρώτο καιρό, αποδεικνύεται από τους υβριστικούς χαρακτηρισμούς «νιζάμηδες» και «τουρκόσποροι», που τους απέδιδαν στους καυγάδες και σε στιγμές έντασης.

Προσωπική άποψη για τους πρόσφυγες απέκτησα στη δεκαετία του ’50. Στα Περιβόλια και κυρίως στα Μισίρια είχαν εγκατασταθεί αρκετές οικογένειες Μικρασιατών, με τις οποίες είχαμε άριστες σχέσεις. Στο σχολείο παίζαμε και μαλώναμε φυσιολογικά με τα παιδιά, ενώ ο πατέρας μου παραχωρούσε το μισιριανό μας περιβόλι σε οικογένειες Μικρασιατών της περιοχής, για να το καλλιεργούν συμμισακό. Είχε να λέει για την εργατικότητα και την τιμιότητά τους.

Εκεί, όμως, που γνώρισα καλά τους πρόσφυγες, ήταν στον Πλατανέ, που έζησα τα πρώτα παιδικά μου χρόνια κοντά στη γιαγιά μου. Τότε συνειδητοποίησα πως ο άντρας της πρώτης μου θείας, της αδερφής της μητέρας μου, ήταν «πρόσφυγγας». Ο αγαπημένος μου θείος, που με κανάκευε και με αγαπούσε σαν παιδί του, μιας που με τη θεία μου δεν απέκτησαν παιδιά. Γεννημένος το 1917 στη Φώκαια, στις Φώκιες όπως έλεγε, ήρθε μικρό παιδί στην Κρήτη με τη μητέρα του, γιατί ο πατέρας του χάθηκε στη λαίλαπα του πολέμου, και μαζί με άλλους συγγενείς και συντοπίτες εγκαταστάθηκε στον Πλατανέ. Πήραν κλήρο ένα μεγάλο λιόφυτο στη Μέσα- Καμάρα κι ένα χωράφι στον Καρβουνόλακκο, που το ξεχέρσωσαν και το έκαμαν γόνιμο ποτιστικό περιβόλι. Με τη θεία μου αγαπήθηκαν και τη ζήτησε σε γάμο, αλλά δεν έγινε εύκολα αποδεκτός σαν γαμπρός από το οικογενειακό της περιβάλλον (ο ρατσισμός που ανέφερα παραπάνω).Στο τέλος, όμως, νίκησε ο έρωτας…

Με το χρόνο τα στεγανά έπεσαν και άρχισαν οι επιγαμίες ανάμεσα στους πρόσφυγες και τους ντόπιους. Τέσσερις πρωτοξαδέρφες της μητέρας μου από τα χωριά του δυτικού Ρεθύμνου παντρεύτηκαν πρόσφυγες, εγκαταστάθηκαν στον Πλατανέ και δημιούργησαν θαυμάσιες οικογένειες. Αργότερα, και ο αδερφός της μητέρα μου παντρεύτηκε μιαν άξια προσφυγοπούλα.

Εξαιτίας, λοιπόν, αυτών των σχέσεων έκανα πολλή παρέα με πρόσφυγες και είχα την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά τα χαρακτηριστικά αυτής της υπέροχης ράτσας: ειλικρίνεια, τιμιότητα, νοικοκυροσύνη, αρχοντιά και κυρίως εργατικότητα. Τα ταπεινά σπιτάκια του προσφυγικού συνοικισμού του Τσεσμέ μεταμορφώθηκαν σε μικρά παλατάκια από την αξιοσύνη των γυναικών, ενώ τα περιβόλια, με τη σκληρή και συστηματική δουλειά αντρών και γυναικών, είχαν καταπληκτική απόδοση. Όταν μάλιστα, περίπου στη δεκαετία του’60, τα μαγγανοπήγαδα αντικαταστάθηκαν από τις υδραντλίες (μοτέρ), ο Πλατανές και τα Μισίρια είχαν τόσο μεγάλη παραγωγή, που σχεδόν κάθε απόγευμα δύο φορτηγά με ολόφρεσκα λαχανικά ξεκινούσαν για το γειτονικό πολυάνθρωπο Ηράκλειο, γιατί η αγορά του Ρεθύμνου δεν μπορούσε να απορροφήσει τόσο μεγάλη παραγωγή.

Με αυτόν τον τρόπο οι άνθρωποι απέκτησαν χρήματα, έφτιαξαν σπίτια και μαγαζιά, μόρφωσαν τα παιδιά τους και οι όποιες διαφορές με τους ντόπιους αμβλύνθηκαν, σιγά-σιγά  μέχρι  που εξαφανίστηκαν και επήλθε τέλεια αρμονία ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Σήμερα οι Μικρασιάτες μπορούν να υπερηφανεύονται ότι έδωσαν νέα πνοή στην οικονομία της Κρήτης, και της  Ελλάδος γενικότερα, και αποδείχτηκαν ένα δυναμικό κομμάτι του ελληνικού πληθυσμού, που ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία και δημιουργικότητα, χωρίς όμως να ξεχνά τα ήθη και τις παραδόσεις του, τα οποία τηρεί και διατηρεί με θρησκευτική ευλάβεια.

Υ.Γ. Στην προσπάθειά μας να εκφράσομε τη συμπάθειά μας στους Μικρασιάτες αδελφούς μας, που βίαια αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να ξεκινήσουν πάλι από την αρχή να μαζεύουν τα κομμάτια τους, ξεχνούμιε την άλλη πλευρά. Τους Τουρκοκρητικούς, συγκεκριμένα, που κι αυτοί ξεριζώθηκαν από την Κρήτη, την οποία αγαπούσαν και τη θεωρούσαν πατρίδα τους, και αναγκάστηκαν να ζήσουν σε μια χώρα (Τουρκία), χωρίς να γνωρίζουν καλά- καλά τη γλώσσα της, αφού η γλώσσα τους ήταν το κρητικό ιδίωμα της ελληνικής. Επιπλέον, είχαν πολλές κοινές αντιλήψεις με τους χριστιανούς της Κρήτης.

Τα τελευταία επεισοδιακά χρόνια της μουσουλμανικής παρουσίας στην Κρήτη, μέσα από τα μάτια του Τουρκοκρητικού παππού της, καταγράφει μυθιστορηματικά  η Τουρκάλα συγγραφέας Σαμπά Αλτίνσαϊ (Saba Altinsay), στο συναρπαστικό έργο της, Κρήτη μου, (Εκδ. Κέδρος, 2008), το οποίο συνιστώ ανεπιφύλακτα σε όσους από τους επιβάτες της Άγονης Γραμμής δεν το έχουν διαβάσει.

Στέλλα Στυλιανουδάκη- Δερεδάκη

Ρέθυμνο, 4 Μαρτίου 2009

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. Η καταγωγή από τον πατέρα μου ήταν προσφυγική. Εγώ γεννήθηκα το 1959 και έζησα έντονα το ρατσισμό στο κεφαλοχώρι έξω από το Ηράκλειο όπου μεγάλωσα. Η κόρη του τουρκόσπορου έλεγαν και υπήρχε ένας έντονος αποκλεισμός από παιχνίδια και άλλες δραστηριότητες στο σχολείο. Η μητέρα μου παντρεύτηκε με το ζόρι τον πατέρα μου και ύστερα από μεγάλη επιμονή και των δυό τους αφού επί 7 χρόνια ήτην «λογοδοσμένοι» μήπως και αλλάξει γνώμη η μητέρα μου.
    Η οικογένεια του πατέρα μου ήρθαν πρ΄σφυγες και τους πέταξαν κυριολεκτικά στην παραλία του «Αρμυρού» έξω από το Ηράκλειο όπου ακόμα και τα πηγάδια υφάρμυρο νερό έβγαζαν. Πολύ ρατσιστική αντιμετώπιση. Γιά να πάνε εργάτες έπρεπε να πάει όλη η οικογένεια μαζί ακόμα και τα μικρά παιδιά από 3 ετών και πάνω. Αργότερα τους δώθηκε κλήρος σε χωράφια – πετροχώραφα – όπου έλυωσαν κυριολεκτικά να βγάζουν τις πέτρες και να ψάχνουν να βρούν νερό για να τα ποτίσουν. Στο χωριό που τους έστειλαν να ζήσουν είχαν μείνει αρκετοί τουρκοκρητικοί που γιά να μείνουν έγιναν Χριστιανοί μεν, αλλά όλοι είχαν το χαλάκι προσευχής των μουσουλμάνω μεσα στα σπίτια τους….. Ηταν οι καλύτεροι άνθρωποι που έχω γνωρίσει στη ζωή μου. Οι πιό αγνοί οι πιό γελαστοί. Επειδή ο παππούς μου μιλούσε σπαστά τα Ελληνικά ο παπάς του είχε απαγορέψει να πηγαίνει στην εκκλησία αν δεν μάθαινε φαρσί μιά προσευχή. Νομίζω Το Πιστεύω.
    Δεν ξαναπήγε ποτέ και μίλαγε σπάνια από ντροπή γιά τα ελληνικά του.
    Το βιβλίο της Σάμπα Αλτσινάϊ είναι καταπληκτικό και σαν γραφή και σαν ιστορικό δοκίμιο και σαν λαογραφικό στοιχείο. Πάντως «πολύ κομψά» περιγράφει τις σφαγές αγνών Τουρκοκρητικών που ζούσαν τόσα χρόνια στο νησί και το μόνο κρίμα του ήταν ότι έχασε η Τουρκία τον Α΄Μεγάλο Πόλεμο……

    Σχόλιο από αννα — 13 Μαρτίου 2009 @ 6:28 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: