Άγονη γραμμή

30 Απριλίου 2009

Louis Tikas ή Λίο ο Κρητικός ή ο Ηλίας Σπαντιδακης από την Λούτρα

Filed under: Λαδιά Εύα — Άγονη Γραμμή @ 9:27 πμ
Tags:

0-the_masses_june1914

Ο ήρωας της ξενητιάς, που θυσιάστηκε για τα δικαιώματα των εργατών, έγινε θρύλος στο Κολοράντο από τις αρχές του περασμένου αιώνα. Γράφτηκαν τραγούδια γι΄ αυτόν από του Αμερικανούς που του έστησαν μνημείο. Αλλά εδώ στον τόπο του τον ανακαλύψαμε εντελώς τυχαία πριν μερικά χρόνια

Άξια κάθε επαίνου η πρωτοβουλία της παγκρήτιας Αμερικής

Στην Αμερική τον τιμούν σαν ήρωα από τις αρχές του περασμένου αιώνα. Στο   Ρέθυμνο τη γενέτειρα του αργήσαμε πολύ να τον γνωρίσουμε. Ο Γιώργος Σταυρουλάκης, που αργότερα έγραψε και βιβλίο σχετικό με τον μεγάλο συνδικαλιστή Λούης Τίκας ήταν ο πρώτος που μας   τον γνώρισε στη δεκαε  τία του 90.

1-tikas-prosopo Ο Λούι Τίκας

Έτσι κοντά στην Καλλιρρόη Πάρέν Σιγανού και στο Σταύρο Καλλέργη ήρθε ακόμα  ένας σημαντικός   συνδικαλιστής ηγέτης ηγέτης να προστεθεί.  Μόνο που αυτός ανήκει και στη χορεία των μαρτύρων του εργατικού κινήματος, αφού βρήκε τραγικό θάνατο το 1 91 4, σε μια μεγάλη εξέγερση των ανθρακορύχων στο Λάντλοου, περιοχή που βρίσκεται στο νότιο Κολοράντο.

Οι περιπέτειες του θρυλικού Τίκας έγιναν τραγούδι και δεν είναι λίγοι στην Αμερική,  ιδιαίτερα στην Εργατική Ομοσπονδία ανθρακωρύχων, που μιλούν γι αυτόν και  τιμούν τη μνήμη του ακόμα  και σήμερα.

Ο Ηλίας Σπαντιδάκης γεννήθηκε στις 13 Μαρτίου  1886 στη Λόυτρα Ρεθύμνου.Οι εποχές δύσκολες και το ψωμί έβγαινε με κόπο. Ήταν στα τέλη του 19ου – αρχές του 20ου αιώνα που οι νέοι  από διάφορες  χώρες έβλεπαν στην Αμερική τη δική τους γη της Επαγγελίας κι άφησαν το  κύμα της μετανάστευσης να τους παρασύρει. Για τις συνθήκες της εποχής μια τέτοια απόφαση ισοδυναμούσε με ταξίδι  σε  άλλο Γαλαξία.

Αλλά ο Ηλίας Σπαντιδάκης δεν ήταν από τους ανθρώπους που τρόμαζε η απόσταση προκειμένου να εξασφαλίσει καλύτερη ζωή για τον ίδιο και την οικογένεια του.

Το 1906 έχοντας πάρει την απόφαση του, έβγαλε μια αναμνηστική φωτογραφία ντυμέ

2-tikas-graveΟ τάφος του

νος  με   την  τοπική   του ενδυμασία, το φέσι, τη βράκα, τις μπότες, το κουμπωμένο ως απάνω πουκάμισο και την μπιστόλα του ζωσμένη στη μέση και την άφησε σε συγγενείς και φίλους για να τον θυμούνται.

Το ταξίδι στην Αμερική ξεπερνούσε  το  μήνα. Κάποτε έφθασε. Αν και για κείνον όλα έμοιαζαν τόσο ξένα με τις συνήθειες του, φρόντισε να προσαρμοστεί.   Ξεκίνησε   να δουλεύει στα χαλυβουργία του Πουέμπλο, με ημερομίσθιο $1,75, για δώδεκα ώρες την ημέρα.  Το 1910 ορκίστηκε Αμερικανός πολίτης και άνοιξε καφενείο στην οδό Μάρκετ του Ντένβερ, μια εργατική γειτονιά ‘που έγινε η τοπική Greek town.

Στο Ζήση  Παπανικόλα ένα ιδιόρρυθμο Ελληνοαμερικανό οφείλουμε τις λεπτομέρειες αυτές από τη ζωή του Ρεθεμνιώτη ήρωα της ξενιτιάς αλλά και σε άπειρες πηγές που εντοπίσαμε στο διαδίκτυο κυρίως της ομογένειας.

Ο  Περικλής  Λουλουδάκης από  το Σπήλι του Ρεθύμνου που ζούσε πια στο Σικάγο θυμόταν έντονα τον Ηλία Σπαντιδάκη:  «Ο Λούις Τίκας  είχε καφενείο τότε. Μάρκετ Στριτ δεκαεφτά. Στο Ντένβερ του Κολοράντο  ήμασταν   τότε  ίσως διακόσιοι Κρητικοί, δουλεύαμε στα ανθρακωρυχεία της περιοχής -στο Λαφαγέτ, στο Φρέντερικ,   στη  Λούισβιλ,   στην Ντελάγκουα, στο Λάντλοου. Και κάθε βράδυ σχεδόν αυτοί οι Κρητικοί έρχονταν μπουλούκια στο καφενίο. Με ξελάσπωσε μια φορά όταν είχα μείνει Μου δωσε μια ευκαιρία. Ήταν πολύ καλός άνθρωπος. Ήταν εκατό τα εκατό Κρητικός».

Συμπτωματικά, απέναντι απ’ το καφενείο βρίσκονταν τα γραφεία της τοπικής οργάνωσης των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου (Wooblies). ΟΤίκας, είτε έγινε από την αρχή μέλος των Wooblies είτε  όχι, ήταν αποφασισμένος να αφομοιωθεί στην καινούρια χώρα. Αρχικά, προσπάθησε να μπει στο αστυνομικό σώμα αλλά απερρίφθη εξαιτίας της εμπλοκής του με τους Wooblies. Υπάρχουν πληροφορίες ότι ήταν επικεφαλής ενός συνδικάτου λούστρων που το 1910 έκαναν απεργία  ζητώντας  αύξηση 100% (από  πέντε  σε δέκα σεντς!). Άλλοι λένε πως δούλευε για μια ασφαλιστική εταιρία.3-tikas-3

Ο Ηλίας Σπαντιδάκης νεκρός

Έτσι κι αλλιώς, ο ΛούηςΤίκας αναδείχτηκε σε ηγετική μορφή ανάμεσα στους συμπατριώτες του: μιλούσε καλύτερα αγγλικά απ’ οποιονδήποτε άλλον, και έστελνε τα εμβάσματα στην Ελλάδα για λογαριασμό των συμπατριωτών του που δεν ήξεραν πώς να φερθούν στο ταχυδρομείο και στην τράπεζα.

Ήταν τζέντλεμαν: οι φωτογραφίες της συλλογής Ντολντ,που  υπάρχουν στην πολιτει ακή βιβλιοθήκη του Ντένβερ, δείχνουν έναν Αμερικανό πολίτη χωρίς μουστάκι -κάτι ασυνήθιστο  για  την  κρητική κοινότητα- που δεν θα ξεχώριζε από έναν ντόπιο.

Οι   κρητικές ; παραδόσεις ωστόσο δεν  έπαψαν  ούτε στιγμή να τον ακολουθούν.

Αναζητώντας την καλύτερη ευκαιρία για δουλειά πήρε και πάλι το δρόμο για ένα επίσης μακρινό ταξίδι. Είχε πληροφορηθεί ότι στο Κολοράντο, θα εύρισκε εύκολα δουλειά στα ανθρακωρυχεία.   Εκεί, με το αίμα τους οι μετανάστες, στις  υπόγειες στοές, «έχτιζαν» τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ούτε και ο ίδιος φανταζόταν ότι η ζωή και η δράση του στην Αμερική  θα γινόταν  ένας μύθος, αν και η μοίρα υπήρξε σκληρή μαζί του.

Οι συνθήκες εργασίας των ανθρακωρύχων ήταν άθλιες. Η εργασία στα  ορυχεία ήταν σκληρή, αλλά η εκμετάλλευση των εταιρειών σε βάρος των εργαζομένων  ήταν αβάσταχτη. Ουσιαστικά οι εταιρείες είχαν οργανώσει τη ζωή των ανθρακορύχων, κατά τρόπο φεουδαρχικό και τους εκμεταλλεύοντο ληστρικότατα. Σπίτια, καταστήματα, ταβέρνες, εκκλησίες, νερό φως τα πάντα ανήκαν  στην εταιρεία που τα  κοστολογούσε κατά 25% ακριβότερα, σε σύγκριση με την ελεύθερη αγορά. Και δεν είχαν άλλη επιλογή, καθώς τους επέβαλαν να είναι πελάτες των διευκολύνσεων που παρείχε η εταιρεία για να επιστρέφουν σ’ αυτήν το πενιχρό εισόδημα τους. Κάθε εργαζόμενος πλήρωνε για τροφή και ύπνο 30 δολάρια όταν το ημερομίσθιο δεν ξεπερνούσε τα 2 δολάρια.

4-ludlow-massacre-monumentΤο μνημείο προς τιμή των ανθρακορυχών

Ο Τίκας αποφάσισε να οργανώσει όσο γίνεται καλύτερα το συνδικαλιστικό τους κίνημα έχοντας τη συμπαράσταση ενός μεγάλου μέρους των Ελλήνων εργατών του Κολοράντο.   Άρχισε να περιοδεύει με δικά του έξοδα, στις ανθρακοφόρες περιοχές της βόρειας και νότιας περιφέρειας του Κολοράντο στενά συνδεδεμένος με την Ένωση Ανθρακωρύχων Αμερικής την οποία και ενημέρωνε για την επιτόπια ερευνά του. Έτσι κατάφερε να αποκτήσει την εμπιστοσύνη των εργαζομένων και να εξελιχθεί σε ηγετική  μορφή.   Ήταν  για όλους ο «Λούης ο Έλληνας» ή ο «Λίο ο Κρητικός», όπως  τον αποκαλούσαν. Έγινε θρύλος.

Στο Ντένβερ και στο Πουέμπλο  συγκέντρωσε μερικά στατιστικά στοιχεία για τους Έλληνες ανθρακωρύχους  στη νότια    περιφέρεια.   Όπως έγραψε  σε μια έκθεση  του υπήρχαν 350 Έλληνες στα ορυχεία της νότιας περιφέρειας. Από  την  Πρωτοχρονιά  του 1912  ως τον Αύγουστο  του 1913  είχαν σκοτωθεί 13  και είχαν τραυματιστεί πολλοί περισσότεροι.

Ένας τραυματίας εργάτης, ο Μάικλ Σταματάκης, που  είχε τραυματιστεί σ’ ένα δυστύχημα  στο ορυχείο του Πουέμπλο, διηγήθηκε στον Τίκας την περιφρονητική συμπεριφορά και τις απειλές του  γιατρού που επί 14 μέρες τον είχε αφήσει αβοήθητο στο νοσοκομείο και τον προειδοποίησε ότι αν μιλούσε για την περίπτωση του σε οποιονδήποτε θα τον έδιωχνε από το νοσοκομείο.

5-320px-ludlow_teny_colony_group_shotΟι ανθρακωρύχοι εμπρος από τον καταυλισμό τους

Ο Νικ Σαρρής και ο Τζέιμς Γκάνος,  ο  επίσημος  διερμηνέας των Ελλήνων του Πουέμπλο, μίλησαν στον Τίκας για τις υπέρογκες τιμές που αναγκάζονταν να πληρώνουν οι εργάτες στα καταστήματα των εταιρειών.

Ο Τίκας σε σκληρή γλώσσα απευθύνθηκε προς το συνδικάτο των ανθρακωρύχων, γράφοντας  στο γράμμα του, ότι μεταξύ των 350 συμπατριωτών  του  επικρατούσε  μια ατμόσφαιρα εξέγερσης:

«Αν δεν βελτιωθούν οι συνθήκες ανέφερε χαρακτηριστικά είναι έτοιμοι οποιαδήποτε στιγμή να εμπλακούν σε βιομηχανικό πόλεμο και να αγωνιστούν όπως ακριβώς οι πατεράδες και τα αδέλφια τους στη μητέρα πατρίδα πολέμησαν  ενάντια  στους Τούρκους  για να κερδίσουντην ελευθερία τους».

Η  τεταμένη  ατμόσφαιρα  έδειχνε ότι είχε ωριμάσει ο καιρός για  μια μεγάλη απεργία στην περιοχή των  ανθρακωρυχείων του Κολοράντο, που διαφέντευε ο μεγαλοεπιχειρηματίες Τζον Ντ. Ροκφέλερ. Η απεργία  άρχισε επίσημα στις 23 Σεπτεμβρίου 1913 στο Λάντλοου,  για να  καταλήξει στα τραγικά γεγονότα και τη σφαγή του  Απριλίου 1914.   Τα κυριότερα αιτήματα των απεργών ήταν:

6-tikas-1

– Να ψωνίζουν από όποιο κατάστημα προτιμούσαν οι ίδιοι.

– Να πηγαίνουν σε όποιον γιατρό  επιθυμούσαν και  όχι στους γιατρούς της εταιρίας.

– Να αναγνωριστεί το συνδικάτο τους.

– Να καθιερωθεί η οκτάωρη εργασία.

– Να εφαρμοστούν αυστηρά οι νόμοι της Πολιτείας του Κολοράντο  όσον  αφορά  την ασφάλεια των ορυχείων, να καταργηθεί το script, όπως και το σύστημα φρουρών της εταιρείας που έκανε τους εργατικούς  καταυλισμούς  να  μη διαφέρουν  από τα  στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Στις αρχές της απεργίας, η εταιρεία προκειμένου να  την καταπνίξει άρχισε να  κάνει εξώσεις των απεργών από τα καταλύματα στα οποία τους στέγαζε και προσέλαβε απεργοσπάστες. Οι  απεργοί  δεν πτοήθηκαν. Έστησαν σκηνές στην περιοχή  σε στρατηγικό σημείο, ώστε  να εμποδίζουν τους απεργοσπάστες να μπουν στα ορυχεία. Τον Οκτώβριο, ο καταυλισμός των απεργών λειτουργούσε σαν  πόλη: πεντακόσιοι  άνδρες,  τριακόσιες πενήντα γυναίκες, τετρακόσια πενήντα  παιδιά,  ελληνικός φούρνος, ελληνικό καφενείο.  Η εταιρεία ζήτησε  την  παρέμβαση  της εθνοφρουράς και ο κυβερνήτης του Κολοράντο συμφώνησε. Οι συγκρούσεις ήταν βιαιότατες. Τότε η οικογένεια Ροκφέλερ  υπέβαλε το αίτημα να ντυθούν με στολές της εθνοφρουράς δικά της, έμπιστα πρόσωπα, αποφασισμένα αν χρειαστεί να ρίξουν στο ψαχνό. Ο κυβερνήτης το αποδέχθηκε και αυτό. Αλλά οι απεργοί δεν  υποχώρησαν ακόμη και όταν  οι Ροκφέλερ έστειλαν ένα θωρακισμένο αυτοκίνητο το οποίο έφερε πολυβόλο και οι εθνοφρουροί το αποκαλούσαν Death Special.

7-tikas-2

Τον Οκτώβριο  ο Τίκας μετακόμισε κι εκείνος στον καταυλισμό των απεργών. Ο μύθος του άρχισε ν’ απλώνεται στο Κολοράντο σύμφωνα με τα γραφόμενα στον Τύπο.   Η κινητοποίηση των εργατών και η έναρξη της απεργίας είχαν προκαλέσει την κινητοποίηση των ιδιωτικών πιστολάδων των εταιρειών, ενώ δεν άργησε  να  εμφανιστεί  και ισχυρή δύναμη της εθνοφρουράς αποτελούμενη από περίπου 700 άνδρες.  Είχαν έλθει για να επιβάλουν  την τάξη  χωρίς  φασαρίες.«Αλλά αν χρειαστεί να πυροβολήσετε -είπε ο λοχαγός Βαν Σάις μη ρίχνετε στον αέρα, ρίξτε στο ψαχνό».

Ο Τίκας με τη γενναιότητα που τον διέκρινε, ζήτησε να  δει  τον επικεφαλής  της

εθνοφρουράς, λοχαγό ΚαρλΛίντερφελντ κρατώντας λευκή σημαία. Οι δυο τους συναντήθηκαν στο λόφο και μίλησαν για λίγο. Έπειτα οι αυτόπτες μάρτυρες είπαν ότι ο αξιωματούχος χτύπησε  με πρωτοφανή  αγριότητα   τον Τίκα στο κεφάλι  με την καραμπίνα   του.   Η   καραμπίνα έσπασε στα δύο όπως και το κρανίο του Τίκα.

Οι εθνοφρουροί βάλθηκαν να πυροβολούν εισέβαλαν στον καταυλισμό, πυροβολώντας αδιακρίτως σε ότι κι αν έβλεπαν να κινείται.Έδιωξαν τους απεργούς, σκότωσαν  18 άτομα, 10 εκ των οποίων ήταν παιδιά από τριών μηνών ως 11 ετών, και έκαψαν τις σκηνές τους.   Όταν οι απεργοί ξαναμπήκαν μερικές ημέρες αργότερα στον καταυλισμό βρήκαν το πτώμα του Τίκα. Η κηδεία του μετεβλήθη σε λαϊκό προσκύνημα και διαμαρτυρία κατά της βίας και εκμετάλλευσης.

Όσοι  επισκέπτονται  σήμερον το Τρινινταντ -Κολοράντο αντικρίζουν το μεγαλόπρεπες μνημείο των δολοφονηθεντων εργατών, μαζί με τον Κρητικό ηγέτη τους Λούη Τίκα.   Τα τελευταία χρόνια και μετά τις  αναφορές του  Γιώργου

Σταυρουλάκη, έγιναν από το Εργατικό Κέντρο Ρεθύμνου, εκδηλώσεις προς τιμήν του

ήρωα της ξενιτιάς Λούη Τίκας με την ευκαιρία της Πρωτομαγιάς και στο χωριό του τη Λουτρά.

Η  πρωτοβουλία  όμως της Παγκρητίου Αμερικής να στηθεί η προτομή του ήρωα στη

γενέτειρα του έρχεται να καλύψει  ένα μεγάλο  κενό.  Επιτέλους κι ένας προφήτης  θα

δοξάζεται εσαεί  στον τόπο του. Ηταν καιρός.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: