Άγονη γραμμή

8 Ιανουαρίου 2010

Η Μεσκηνιά και οι Μεσκήνιδες

Filed under: Κούνουπας Μανόλης — Άγονη Γραμμή @ 9:41 πμ
Tags:

Mια μακρινή, θλιβερή σελίδα από την ιστορία της πόλης

Πριν από πολλές δεκαετίες μάστιζε την Κρήτη μια επάρατη νόσος ανίατη και μεταδοτική. Η λέπρα υπήρξε για πολλά χρόνια ο φόβος και ο τρόμος ιδιαίτερα στους γονείς και οι λόγοι ήταν πολλοί και δικαιολογημένοι Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα της αρρώστιας ήταν η τρομερή αλλοίωση και η αποκρουστική εμφάνιση του προσώπου, η φρικτή παραμόρφωση και σε προχωρημένα στάδια ο ακρωτηριασμός αυτιών, μύτης, δακτύλων είτε όλου του άκρου με χαίνοντα έλκη. Αυτές οι ανεπούλωτες πυορρούσες πληγές προκαλούσαν αισθήματα αποκρουστικά και απεχθή, γι’αυτό και οι δυστυχισμένοι λεπροί εκάλυπταν τα κεφάλια τους με κουκούλες.

Ο επιστημονικός, ιατρικός όρος της αρρώστιας είναι «νόσος του Χάνσεν», από το όνομα του επιστήμονα που ανακάλυψε το σχετικό βάκιλο.

Στην κρητική διάλεκτο οι πάσχοντες λεγόταν μεσκήνηδες ή λουβιάρηδες. Αν τύχαινε σε χωριό, να βρεθεί κάποιος, που να ’χει προσβληθεί απ’ αύτή την αρρώστια, αυτό οδηγούσε τους κατοίκους σε πλήρη απαξίωση του συγχωριανού τους, σε απομόνωσή του και κατά κανόνα σε καταγγελία του, για να φύγει από το χωριό. Η αρρώστια ήταν μεταδοτική και ως εκ τούτου τα κρούσματα μέρα με τη μέρα πλήθαιναν. Για να μην πάρει η αρρώστια ευρύτερες, ανεξέλεγκτες διαστάσεις, οι πάσχοντες είχαν καταδικαστεί από την κοινωνία, να διαβιούν απομονωμένοι, μέσα σε χαμοκέλες, υπό άθλιες στεγαστικές συνθήκες και σε απομακρυσμένους, χωριστούς οικισμούς.

Ο οικισμός της Μεσκηνιάς, πάνω απ’ το νεκροταφείο, είχε πάρει το όνομα από τους άλλοτε κατοίκους του, τους μεσκήνηδες, όπως λεγόταν οι λεπροί στην κρητική διάλεκτο εκτός από λουβιάρηδες. Όμως η κατ’ εξοχήν αποξενωμένη, οργανωμένη κοινότητα των λεπρών ήταν το νησάκι της Σπιναλόγκας. Θυμάμαι ότι εκείνα τα χρόνια και μόνο το άκουσμα της κακόηχης αυτής ονομασίας προξενούσε ανατριχίλα.

Από τη Μεσκηνιά κατέβαιναν οι κουκουλοφόροι μεσκήνηδες, τυλιγμένοι σε βρώμικες κουβέρτες. Συνήθως την άραζαν στη λεγόμενη Μεσκηνόβρυση, μια βρύση που λειτουργούσε μέχρι την Κατοχή και βρισκόταν στη βορειοδυτική γωνιά του δημοτικού κήπου…Υπολείμματα αυτής της βρύσης σώζονται μέχρι σήμερα.

Όποιος καβαλάρης είτε αμαξηλάτης τύχαινε να περάσει από εκείνη τη βρύση, πετούσε στα πόδια των μεσκήνηδων καμιά ή δυο δραχμές, χωρίς να σιμώσει ούτε στα λίγα μέτρα. Συνέβαινε ωστόσο, καμιά φορά, να τους ρίξουν και ολόκληρο πουγγί.

Όμως οι περισσότεροι όσοι περνούσαν από αυτό το στέκι των λεπρών έστρεφαν το κεφάλι αντίθετα, επειδή .αισθάνονταν τέτοια αηδία, ώστε δεν άντεχαν ούτε για μια στιγμή, ν’αντικρύσουν εκείνα τα παραμορφωμένα, πληγιασμένα πρόσωπα.

Σαράντα περίπου εξαθλιωμένες υπάρξεις Χριστιανών και Τουρκοκρητικών ζούσαν, σαν απόκληροι της κοινωνίας, σ’ εκείνον τον άλλοτε παλιό μαχαλά της Μεσκηνιάς. Ο χώρος που τους επιτρεπόταν να κινούνται,  ήταν αυστηρά καθορισμένος.            Οι δυστυχισμένοι είχαν δικαίωμα, να κυκλοφορούν μόνο μέσα σε οριοθετημένη περιοχή με μια σειρά από ασβεστωμένες πέτρες.

Αν τυχόν τολμούσε κάποιος να περάσει αυτά τα απαραβίαστα σύνορα, η παρουσία του εθεωρείτο πρόκληση και τότε θα δεχόταν τις συνέπειες μ’ έναν ανελέητο λιθοβολισμό. Κινδύνευαν ακόμα και να τους πυροβολήσει κάποιος νταής. Εκτός από την ελεημοσύνη των περαστικών, το μόνο τους αποκούμπι ήταν η βοήθεια της Μητρόπολης. Άλλη κρατική μέριμνα δεν υπήρχε.

Ανάμεσά τους βρισκόταν κι ένας ιερέας. Ο παπά-Μανόλης ήταν ο λεπρός παπάς της Μεσκηνιάς. Ο αγαθός ιερωμένος αναπτέρωνε το ηθικό των απελπισμένων και εκτελούσε χρέη εμπειρικού, πρακτικού γιατρού. Εξ άλλου πήγαινε στο «σύνορο»,, άναβε μια φωτιά για σινιάλο, άφηνε χρήματα μέσα σ’ ένα πήλινο κανάτι κι έφευγε. Αργότερα ξαναπήγαινε μ’ ένα καρότσι και το φόρτωνε τα τρόφιμα, που άφηνε εκεί το παιδί του μπακάλη και τα μετέφερε στον οικισμό.

Σ’ ένα σπηλιάρι τοποθέτησε τις εικόνες του Αγίου Σπυρίδωνα και της Αγίας Άννας και εκεί τελούσε κάποιες ταπεινές λειτουργίες, με τα στοιχειώδη εκκλησιαστικά σκεύη που διέθετε. Το προσκυνητάρι αυτό υπάρχει και σήμερα. Το λεπροκομείο της Μεσκηνιάς διακρίθηκε για πολλά χρόνια και καταργήθηκε, όταν ιδρύθηκε το λεπροκομείο της Σπιναλόγκας στο ομώνυμο νησί και παλαιό ενετικό φρούριο. Όταν η Σπιναλόγκα έκλεισε με την ανακάλυψη των αντιβιωτικών, ζούσαν εκεί 294 κάτοικοι λεπροί. Σήμερα η Σπιναλόγκα είναι τουριστικό αξιoθέατo.

(Πολλές πτυχές είναι παρμένες από σχετική αναφορά στο βιβλίο του συμπολίτη Καθηγητή κ. Ευάγγελου Σπανδάγου «Υπό ευρεία έννοια»)

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: