Άγονη γραμμή

12 Φεβρουαρίου 2010

Καθαρή Δευτέρα στα Σελλιά

Filed under: Ανδρεδάκης Κώστας — Άγονη Γραμμή @ 12:23 μμ
Tags:

Το πρωί της Καθαρής Δευτέρας, η πρώτη δουλειά όλων των οικοκυράδων ήταν η καθαριότητα των σκευών που είχαν «λερωθεί» τις προηγούμενες μέρες με πασχαλινά φαγητά. Φτιάχνανε «αλουσιά» (βραστό νερό περασμένο από στάχτη), και πλένανε κατσαρόλες, πιάτα, πειρουνοκούταλα, μαχαίρια, το σανίδι του τραπεζιού, τα πάντα.

Όσα φαγητά είχανε μείνει τα δίνανε να τα φάνε οι κότες για να «κλωσσιάσουνε». Μόνο τα πιταράκια φυλάγανε για να κεράσουνε την παρέα του «Χότζα».

Το μεσημεράκι συγκεντρώνονταν οι άνδρες για να κάμουν την παρέα του «Χότζα»: Επιτάσσανε ένα γάιδαρο, με σαμάρι ή χωρίς, βάζανε καβάλα ένα χωριανό που αγαπούσε το κρασί, με ένα κόκκινο φέσι, με μια πατανία στους ώμους σα μπέρτα, και παίρνανε σβάρνα το χωριό. Μπαίνανε στις αυλές των σπιτιών, ακόμα και στις πετρόσκαλες τον ανεβάζανε σχεδόν σηκωτό. Τραγουδούσανε, φωνάζανε, σφυρίζανε, λέγανε τολμηρά αστεία και πειράγματα, κάνανε πολύ κέφι.

Σε κάθε σπίτι που πηγαίνανε τους κερνούσαν κρασί, μα το πιο πολύ το έπινε ο «Χότζας».

ΤΟ τραγούδι της μέρας ήταν:

«Τσι μεγάλες Αποκρές στένουντ’ οι ψωλές ορθές.

Και τη γ-Καθαρή Δευτέρα παίρνουν τα μουνιά αέρα».

Κι ακόμη συνθέσεις της στιγμής για κάποιους χωριανούς  της παρέας:

Χόρευε Τζουρμποκωστή

και μπήκε-ν-η Σαρακοστή.

Χόρευε Κουρμουλαντώνη

και το βράδυ τα πλερώνεις.

Μη ν-το πίνεις το κρασί

γιατί μανίζ’ η Σταυρωτή.

Μη ν-το πίνεις, μπαρμπα-Νίκο.

Γιατί κουτουλάς το ν-τοίχο.

Κι ακόμη δυο τραγούδια, του κλίματος της χαράς και του κεφιού της μέρας αυτής, που τραγουδούσαν στους δρόμους του χωριού.

Με τη θεια μου τη Θοδώρα επηγαίναμε στη χώρα.

Και στου Σωματά τη βρύση μου ‘πενε να με  γ…σει.

Πέρα-πέρα σ’ ένα ρυάκι έστρωσ’ ένα κιλιμάκι.

«Ε, ρε, τόπος και γυράλι και συ θεια μου να ‘σουν άλλη».

«Κάμε, γιε μου, τη δουλειά σου κι ύστερά ‘μαι πάλι θεια σου».

Έρχεται κι ο μπάρμπας μου, όφου ίντα θα πάθομε.

«Ίντα κάνεις, μπρε, τση θεια σου κι είν’ τα πόδια τση στ’ αυτιά σου;»

«Πονοκοίλακας την πιάνει και πλακώνω τη να γιάνει».

«Πλάκωνέ τηνε, παιδί μου, απού να ‘χεις την ευκή μου».

Και το δεύτερο:

Τον καιρό της Βενετιάς, είχα και εγώ μια θεια.

Παίρνω πάω να τη βρω, καλά δώρα τση βαστώ.

Βάνω στο καλάθι γάλα και στον αραγό κουτάλα.

Βάνω το μέλι στο τουπί, τον αθότυρο στ’ ασκί.

Παίρνω πάω βρίχνω τη, και καλημερίζω τη.

«Η κουτάλα που βαστάς είν’ από βρωμοξυλιά

και βρωμεί κι αθότυρός σου και βρωμείς και απατός σου.

Από ‘δω όμως κι από ‘κει, ξώμεινα εγώ εκεί.

Το πρωί σηκώνεται και καλημερίζει με:

«Η κουτάλα που βαστάς είν’ από γλυκομηλιά

και μυρίζ’ αθότυρός σου και μυρίζεις κι απατός σου».

Όταν τέλειωνε η γύρα του χωριού, μαζεύονταν στον πέριαυλο (αυλή) της εκκλησιάς και παίζανε διάφορα παιγνίδια. Εκεί συγκεντρωνόταν όλο το χωριό «για να κάνουνε σεϊρι». Όλοι, μικροί (προπάντων δα αυτοί), μεγάλοι.

Βάζανε έναν πάνω σε μια πόρτα κι έκανε τον πεθαμένο. Τον σηκώνανε, ακολουθούσε όλη η παρέα κι οξαποπίσω αυτοί που κάνανε χάζι και η μαρίδα του χωριού, τον πηγαίνανε στον Κάστελο (όπου το νεκροταφείο του χωριού), να τον θάψουνε τάχα. Μοιρολόγια, κλάματα, φωνές, μαλλιοτραβήγματα σαν σε πραγματική κηδεία. Τον αφήνανε στο νεκροταφείο και γυρίζανε πίσω με φωνές και γέλια. Πίσω τους έτρεχε κι ο «πεθαμένος», τάχα μου πως εκαταχάνεψε (βρικολάκιασε) και τους κυνηγούσε.

Έπειτα παίζανε το «πιπέρι».

Πιάνανε σε κύκλο, όπως στο χορό, και τραγουδούσαν όλοι μαζί:

«Πώς το τρίβου ν-το πιπέρι του διόλου οι καλογέροι». Ο επικεφαλής του κύκλου έλεγε π.χ.

«Με το γόνατο το τρίβου γ-και το ξεροκοπανίζου». Και το επαναλαμβάνανε οι λοιποί, τρίβοντας συγχρόνως τα γόνατά τους στο χώμα.

Και ξανάρχιζαν: «Πώς το τρίβου ν-το πιπέρι κ.λ.π.» και κάθε φορά ο επικεφαλής άλλαζε τον τρόπο του τριψίματος: με τη χέρα, με τον κώλο, την πλάτη, τη γλώσσα κι όλοι εκτελούσανε τις εντολές του. Αλίμονο σ’ όποιον δεν το «έτριβε» σωστά. Έτρωγε ραβδιές από τον επικεφαλής με μια ζώνη ή με μια πετσέτα δεμένη σε κόμπο. Το κέφι, τα παιγνίδια, τα αστεία κράταγαν ως το βράδυ.

Έτσι γιορταζόταν η Καθαρή Δευτέρα  μέχρι πριν την κατοχή. Μετά το 1945 αναβίωσε το έθιμο του γιορτασμού με κάποιες παραλλαγές.

Η παρέα του Χότζα έγινε παρέα του Χασάνη. Ένας χωριανός μας, ο Λευτέρης Δρυμάκης, που του έμεινε ο «τίτλος» του Χασάνη σχεδόν σαν όνομα, που αγαπούσε πολύ το κρασί, πρωταγωνίστησε με την παρέα του για πολλά χρόνια στο γιορτασμό της Καθαρής Δευτέρας.

Αυτό που άλλαξαν ήταν  ο γάϊδαρος. Δεν περιέφεραν τώρα το Χότζα καβάλα στο γάϊδαρο, αλλά ο Χασάνης γύρναγε το χωριό με την παρέα του πεζός. Μαυρισμένο εντελώς με κάπνα τηγανιού ή και βερνίκι παπουτσιών το πρόσωπο,  κέρατα τράγου στερεωμένα στο κεφάλι, κάποια προβιά (δέρμα) τράγου στην πλάτη, ένα κρεμμύδι ή μια σπορομελιτζάνα που κρεμόταν ανάμεσα στα πόδια του παριστάνοντας το φαλλό, αυτή ήταν η εμφάνισή του. Όταν συναντούσαν γυναίκες στους δρόμους, τους ορμούσε τάχα με κινήσεις και κραυγές όμοιες με τράγου που πλησιάζει την κατσίκα σε περίοδο ζευγαρώματος. Δε φαντάζεται κανείς τι γινόταν με τις γυναίκες να στριγγλίζουν.

Η παρέα του, όλοι στο τσακίρ κέφι, με λιγότερο μαυρισμένα τα πρόσωπα, δημιουργούσε μια γνήσια Διονυσιακή ατμόσφαιρα. Με το βερνίκι στα χέρια προσπαθούσαν να μουτζουρώσουν όποιους συναντούσαν στους δρόμους. Φωνές, γέλια, τραγούδια, αστεία, πειράγματα, με το κρασί να ρέει άφθονο. Και τα σχετικά τραγούδια:

«Προβάλλετε κυράδες, να δείτε μασκαράδες.

Να δείτε το Λευτέρη, το μέγα μεσημέρι.

Να δείτε το Χασάνη, μια μαϊμού την κάνει.

Να δείτε τη Χρονάρα, με τη μακρέ ποδάρα.

Και φυσικά το «κλασσικό»: Τσι μεγάλες Αποκρές στένουντ….»

Τα υπόλοιπα, τα ίδια με τα παλιά έθιμα. Η «ταφή του πεθαμένου», το τρίψιμο του πιπεριού στην πλατεία, όπου ήταν συγκεντρωμένοι οι χωριανοί μέχρι  το βράδυ.

Advertisements

4 Σχόλια »

  1. Καλη Σας Ημερα Καλη Σαρακοστη!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

    Σχόλιο από Μαρια — 14 Φεβρουαρίου 2010 @ 11:22 πμ | Απάντηση

  2. Καλημερα Απο το Ρεθυμνο, οτι επιθημειτε Ευχομαι Σε Ολους!!!!!!!!!!!! Ανοιξαμε ένα Φορουμ!!!!!!!!!!! http://forum-mpla-mpla.blogspot.com/ Σας περιμενω να το προωθεισουμε και να γραφτουμε εφοσον μας ενδιαφερει!!!!!!!!!!!!!!!!! Σας ευχομαι τα Καλυτερα!!!!!!!!!

    Σχόλιο από Μαρια — 16 Φεβρουαρίου 2010 @ 1:14 μμ | Απάντηση

  3. χαιρετισμούς πολλούς στην ξαδέλφη μου Ελσα Παπαδάκη και στόν γαμπρό μου Χρόνη.
    Γειά σας απο το Δροσερό Νομού Πέλλας-Μακεδονία.

    Σχόλιο από κωστας ανδρεου — 9 Μαρτίου 2010 @ 11:32 μμ | Απάντηση

  4. Αξιζει νομιζω Κωστη να αναφερθειοτι μετα τον Χασανη(Λευτερη Δρυμακη)την θεση του την πηρε ενας αλλος ΑΘΑΝΑΤΟΣ ο ΣΤΡΑΤΗΣ ο ΚΑΟΥΔΗΣ.Ειχε μια παροοια επιτυχια με πολυ κοσμο να μαζευει στον περγιαυλο τσ εκκλησιας.
    Ετρωγαμε ξυλο που μας εμπουνταλιανε οταν δεν το τριβαμε οπως μας ελεγε
    Το δραματικο ειναι οταν σκοτωθηκε ο Στρατης τον Γεναρη του 86 την θεση του την ιδια χρονια την πηρα εγω.
    Ηταν νομιζω η ποιο δραματικη καθαρη Δευτερα που εχουν ζησει ποτε τα Σελλια.Πρωτος εγω και ξοπισω μου ολοι οι χωριανοι σπαρταρουσαμε στο κλαμα,συνεχισα για δυο χρονια αλλα στην θεση μου εβλεπαν ολοι το προσωπο του Στρατη(λογω της σχεσης μου μαζι του)και ειχε αρχισει η καθαρη Δευτερα στα Σελλια να θεωρηται μια πολυ πενθιμη μερα,ετσι αποφασισα να σταματισω,αλιως μπορει να συνεχιζα μεχρι σημερα
    Ενα περιστατικο θα αναφερω για γελιο
    Την δευτερη χρονια που ντυθηκα Χασανης(ειχα κρεμασει κερατα στην κεφαλη μου,δυο ασκελετουρες μπροστα στα ποδια μου και την πλεξουδα απο μια πλεξανα κρομυδιων στη μεση
    Μπηκαμε στου Χαμπρακιου στον Πλακια ειχε μια παρεα μεγαλη,οπως παντα οι παρεες εχουν ενα ποιο εξυπνο απο τους αλλους ετσι και εκει.
    Μου λεει λοιπον.Εισαι παντρεμενος; του λεω:Αραβωνιασμενος και μου λεει:Φαινεται
    ενοουσε απο τα κερατα που φορουσα,τοτε εγω εδωσα εντολη στους ακολουθους μου τον εποιασαν ομορφα ομορφα και τον πεταξαν στην θαλασσα
    Συγνωμη που αναφερθηκα προσωπικα αλλα το ονομα του Στρατη επρεπε ν αναφερθει.Μενει αφθαρτο στο περασμα των χρονων

    Σχόλιο από Δριδακης Βενιζελος — 21 Απριλίου 2010 @ 4:40 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: