Άγονη γραμμή

12 Μαρτίου 2010

Η ερμηνεία των ονείρων στο πέρασμα του χρόνου

Filed under: Κανακάκη Δέσποινα — Άγονη Γραμμή @ 7:00 μμ
Tags:

Σε όλους μας έχει συμβεί να ξυπνήσουμε στο μέσο της νύκτας, έντρομοι από έναν εφιάλτη ή άλλοτε πάλι να μη θέλουμε να ξυπνήσουμε για τη δουλειά, καθώς ένα όνειρο μας προκαλεί αγαλλίαση και ευτυχία.

Τα όνειρα απασχόλησαν από την αρχαιότητα τους ανθρώπους και εξακολουθούν να απασχολούν ακόμη και σήμερα τις επιστήμες της Ψυχολογίας και της Ιατρικής.

Οι πρώτοι που ασχολήθηκαν με τα όνειρα ήταν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, οι οποίοι πίστευαν πως ήταν μηνύματα απ’ τους θεούς, και το 1300 π. Χ. δημιούργησαν τον παλαιότερο ονειροκρίτη με 200 ερμηνείες αυτών των μηνυμάτων. Τα όνειρα στην αρχαία Αίγυπτο είχαν τον δικό τους θεό, τον Μπες. Όταν κάποιος είχε πρόβλημα, ζητούσε οδηγίες από το θεό για το πώς να το αντιμετωπίσει. Κοιμόταν σε ένα ναό κι όταν ξυπνούσε το επόμενο πρωί, ένας ιερέας έδινε τις ερμηνείες των ονείρων εκείνης της νύχτας.

Επίσης, οι Ασσύριοι είχαν τους δικούς τους ονειροκρίτες. Η βιβλιοθήκη του Ασσύριου βασιλιά Ασουρμανιπάλ πιστεύεται ότι περιελάμβανε ονειροκρίτες με ερμηνείες ονείρων, που χρονολογούνταν από το 2000 π. Χ. και ο προσωπικός του ονειροκρίτης λέγεται ότι υπήρξε μία από τις βασικές πηγές που χρησιμοποίησε ο Ρωμαίος Αρτεμίδωρος, ο οποίος έγραψε τον πιο ξακουστό ονειροκρίτη του κόσμου, που έφερε τον τίτλο «Ονειροκριτικό» ή «Η Ερμηνεία των Ονείρων». Σ’ αυτό το πεντάτομο έργο υποστήριξε ότι τα όνειρα είναι μοναδικά γι’ αυτόν που τα ονειρεύεται και ότι απ’ αυτά επηρεάζονται το επάγγελμα, η κοινωνική θέση και η υγεία του κάθε ατόμου.

Οι Έλληνες άρχισαν να ασχολούνται με την ερμηνεία των ονείρων από τον 8ο αι. π. Χ. Ο Όμηρος περιγράφει στην Ιλιάδα μια σκηνή, όπου ο Αγαμέμνων λαμβάνει οδηγίες από τον αγγελιοφόρο του Δία σε ένα όνειρο. Οι Έλληνες, επίσης, θεωρούσαν ότι τα όνειρα έφεραν τα θεία μηνύματα, αλλά θα μπορούσαν να ερμηνευθούν μόνο με την ενίσχυση ενός ιερέα. Τα όνειρα βοηθούσαν, επίσης, στην πρακτική ιατρικής τους, όπου έστελναν τους ασθενείς στους ιδιαίτερους ναούς, εκτελούσαν τις διάφορες θρησκευτικές ιεροτελεστίες, έπεφταν για ύπνο ελπίζοντας να έχουν ένα όνειρο που βεβαίωνε την επιστροφή τους στην καλή υγεία και για κάποια βράδια θα κοιμόνταν στον ναό μέχρι να έχουν το «σωστό» όνειρο.

Ο Πλίνιος υποστηρίζει ότι ο πρώτος διερμηνέας ήταν ο Αμφικτύων, γιος του Δευκαλίωνα και εγγονός του Προμηθέα. Ο Ηρόδοτος ήταν ο πρώτος ιστορικός, ο οποίος υποστήριξε ότι οι άνθρωποι της Τεμεσσού, η οποία βρισκόταν στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία, ήταν εξειδικευμένοι στην ερμηνεία των ονείρων.

Γύρω στον 5ο αι. π. Χ., ο Έλληνας φιλόσοφος Ηράκλειτος υποστήριξε ότι ο κόσμος του ονείρου ενός προσώπου είναι κάτι που δημιουργεί το μυαλό του. Αντιθέτως, ο Πλάτωνας θεωρούσε ότι τα όνειρα ήταν αποτέλεσμα εξωτερικών δυνάμεων, όπως οι θεοί και συνειδητοποίησε πως τα όνειρα μπορούν να έχουν επιπτώσεις στην προσωπικότητα ή στη ζωή κάποιου. Για παράδειγμα ο δάσκαλός του, Σωκράτης ισχυρίζεται, πως καθοδηγούμενος από ένα όνειρο, ασχολήθηκε με τη μουσική και τις τέχνες. Επίσης, στο έργο του Πολιτεία, υποστήριξε ότι η πραγματική φύση του ανθρώπου φανερωνόταν στα όνειρα. Ο Αριστοτέλης έβαλε τελικά ένα τέλος στην ιδέα του Πλάτωνα ότι τα όνειρα ήταν μηνύματα απ’ τους θεούς. Άρχισε να μελετά τα όνειρα με ένα λογικό τρόπο, λέγοντας ότι τα περισσότερα αποκαλούμενα προφητικά όνειρα είναι απλές συμπτώσεις και οι περισσότερες απ’ αυτές υπερβολικές. Υποστήριξε ότι τα όνειρα είναι μια ανάμνηση των γεγονότων της ημέρας και είναι παράγωγα σωματικών λειτουργιών. Επίσης, βοήθησε πολύ στη προώθηση της θεωρίας ότι τα όνειρα απεικόνιζαν την σωματική υγεία ενός ατόμου, υποστηρίζοντας ότι ένας γιατρός θα μπορούσε να εντοπίσει μια ασθένεια ακούγοντας το όνειρο ενός ασθενή του. Ο Ιπποκράτης, γιατρός της αρχαιότητας, υποστήριξε την ίδια θεωρία και ασκείται ακόμα και σήμερα από κάποιους γιατρούς.

Στη σύγχρονη επιστήμη της Ψυχολογίας, ο όρος όνειρο σημαίνει την οπτασία κατά τη διάρκεια του ύπνου χωρίς τη συμμετοχή της βούλησης, που οφείλεται σε μερική και αυτοματική λειτουργία του εγκεφάλου. Κατά την άποψη των ψυχιάτρων με το όνειρο ελευθερώνονται υπό μορφή συμβόλων διάφορες απωθημένες επιθυμίες και παραστάσεις. Οι εικόνες προβάλλονται με τέτοιο τρόπο, ώστε αυτός που ονειρεύεται, νομίζει ότι όσα εικονίζονται είναι πραγματικότητα. Η κατάταξη των εικόνων γίνεται χωρίς συνειδητό σκοπό και συνδέονται κατά τρόπο χαλαρό και συχνά χωρίς λογική σειρά. Τα όνειρα όταν οφείλονται σε ερεθισμούς σωματικής προέλευσης (πόνο, ψύχος, πείνα, δίψα) καλούνται οργανικά, ενώ όταν προκαλούνται από βιώματα, εμπειρίες, εντυπώσεις, ενθυμήσεις της ημέρας, ακόμα και απωθημένα καλούνται ψυχικά.

Ο Μάρτιν Λούθερ, ιδρυτής του Προτεσταντισμού,  ήταν οπαδός της ιδέας ότι τα όνειρα ήταν εργασία του διαβόλου και ότι η αμαρτία είναι σύμμαχος και πατέρας των αποκρουστικών ονείρων.

Οι Ευρωπαίοι εμφάνισαν ενδιαφέρον για τα όνειρα γύρω στις αρχές του 19ου αι. Ο Robert Cross Smith, με το ψευδώνυμο «Raphael» δημοσίευσε το βιβλίο με τίτλο «Βασιλικό Βιβλίο των Ονείρων», το οποίο έκανε μεγάλη επιτυχία. Ο Alfred Maury, Γάλλος γιατρός, μας οδήγησε στη σύγχρονη ερμηνεία ονείρου, έχοντας μελετήσει 3000 όνειρα, οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι τα εξωτερικά ερεθίσματα είναι εκείνα που λειτουργούν ως καταλύτης σε όλα τα όνειρά μας και ότι τα όνειρα είναι τόσο σύντομα που ήταν σχεδόν ταυτόχρονα με το ερέθισμα που τα προκαλούσε. Αργότερα, ο Sigmund Freud, πατέρας της ψυχανάλυσης, θα αφιερώσει ένα από τα καλύτερα έργα του στην ερμηνεία των ονείρων. Η θεωρία του υποστήριζε ότι αν και τα όνειρα μπορούν να προκαλούνται από τα εξωτερικά ερεθίσματα, η επιθυμία – εκπλήρωση ήταν η ρίζα πίσω από τα περισσότερα όνειρά μας και πως τα όνειρα ήταν αντανάκλαση των βαθύτερων επιθυμιών μας που επιστρέφουν στην παιδική ηλικία μας. Είναι ένα προϊόν των επιθυμιών μας που ήταν αντίθετες με την πεποίθησή μας και υπήρχαν στο υποσυνείδητο για να βοηθήσουν να μείνουν κρυφές. Αντίθετα, o Curl Jung, μαθητής του, θεώρησε ότι τα όνειρα μας υπενθυμίζουν τις επιθυμίες μας και μας επιτρέπουν να συνειδητοποιήσουμε αυτά που επιθυμούμε ασυναίσθητα και μας βοηθούν για να εκπληρώσουμε τις επιθυμίες μας. Σήμερα, οι περισσότεροι ψυχολόγοι συμφωνούν με τη θεωρία του Jung.

Πέρα όμως από το τι θεωρεί η επιστήμη για τα όνειρα, τι πιστεύει η εκκλησία γι’ αυτά;

Στη Παλαιά και Καινή Διαθήκη γίνονται αρκετές αναφορές στα όνειρα.

Στο βιβλίο του ο Δανιήλ αναφέρει ένα ενδιαφέρον όνειρο που είχε ο Ναβουχοδονόσορ, βασιλιάς της Βαβυλώνας και του το ερμήνευσε ο Δανιήλ, ειδικός στην ερμηνεία των ονείρων.

Επίσης, ο Ιακώβ είδε όνειρο μια σκάλα στη γη και έφτανε ως τον ουρανό και άγγελοι του Θεού την ανεβοκατέβαιναν και ξαφνικά ακούστηκε η φωνή του Θεού.

Επιπλέον, ο γιος του Ιακώβ, ο Ιωσήφ είδε όνειρο ότι ήταν μαζί με τα αδέρφια του στο χωράφι και έδεναν δεμάτια και το δικό του δεμάτι στάθηκε όρθιο και το προσκύνησαν τα άλλα. Κι όταν αργότερα βρέθηκε στην αυλή του Φαραώ στην Αίγυπτο, ερμήνευσε με τη βοήθεια του Θεού, μέσα στη φυλακή, τα όνειρα του αρχιοινοχόου και του αρχιαρτοποιού του Φαραώ. Λίγα χρόνια αργότερα, ερμηνεύοντας το όνειρο του Φαραώ σωστά, πήρε εξουσία στα χέρια του.

Ακόμα και ο Σολομώντας είχε δει όνειρο, στο οποίο του μιλούσε ο Θεός.

Στην Καινή Διαθήκη αναφέρονται όνειρα, τα οποία είναι θεόσταλτα. Στον δίκαιο Ιωσήφ, όταν ήθελε να διώξει την Παρθένο Μαρία εξαιτίας της εγκυμοσύνης της, Άγγελος παρουσιάστηκε στο όνειρό του και τον παρότρυνε να νυμφευθεί την Μαρία. Ακόμα, όταν ο μικρός Ιησούς κινδύνευε από τον Ηρώδη, Άγγελος Κυρίου, προειδοποίησε τον Ιωσήφ, λέγοντάς του να πάνε στην Αίγυπτο. Ο Ευαγγελιστής Ματθαίος αναφέρει ότι Άγγελος είπε στους Μάγους στο όνειρο τους να μην επιστρέψουν στο παλάτι του Ηρώδη και να του πουν που είναι το Θείο Βρέφος, επειδή έχει κακό σκοπό. Την ώρα που ο Πιλάτος βασάνιζε με συνεχείς ανακρίσεις τον Ιησού, η γυναίκα του του είπε να μην κάνει τίποτα σ’ Αυτόν τον Δίκαιο, γιατί πολλά έπαθε στο όνειρό της.

Ωστόσο, οι Πατέρες της Εκκλησίας ασχολήθηκαν με τα όνειρα, χωρίς όμως να θελήσουν να τα ερμηνεύσουν.

Ο Μέγας Βασίλειος γράφει ότι τα όνειρα είναι ως προς τη φύση τους ασαφή και διφορούμενα και ως προς την εκδήλωσή τους προέρχονται από την κίνηση και δραστηριότητα του νου, που αποτελεί το «ηγεμονικόν» μέρος της ψυχής.

Την ίδια άποψη εκφράζει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, γράφοντας ότι, όταν το σώμα ακινητοποιείται κατά τη διάρκεια του ύπνου, ο νους διαρκώς κινείται. Η κίνηση αυτή του νου συνιστά το όνειρο.  Η κίνηση αυτή δε βρίσκεται στον κανονικό της ρυθμό, γιατί οι αισθήσεις και η βούληση έχουν αδρανοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό κατά την ώρα του ύπνου. Γι’ αυτό και οι εικόνες των ονείρων εμφανίζονται με αταξία και φέρονται με σύγχυση και ασάφεια.

Σύμφωνος προς τη διαπίστωση αυτή είναι και ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, ο οποίος σημειώνει ότι τα όνειρα αποτελούν φανταστικές κινήσεις του ανθρώπινου νου που γίνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου, όταν αδρανούν πλέον οι αισθήσεις και οι άλλες λειτουργίες του σώματός του. Τα όνειρα δημιουργούνται με τη φαντασία, η οποία αποτελεί, μετά την πτώση του ανθρώπου, φυσική δύναμη της ψυχής. Οι Πατέρες τοποθετούν το φανταστικό μέρος της ψυχής μεταξύ του νου και της αισθήσεως, εκεί όπου δημιουργούνται και αναπτύσσονται οι εμπαθείς εικόνες (τα είδωλα, ψεύτικες εικόνες των παθών).

Δεν είναι, άλλωστε, λίγες οι φορές, που έχουμε διαβάσει ή και ακούσει ιστορίες, όπου μέσω αποκαλυπτικών ονείρων, άλλοτε ο Θεός, και άλλοτε κάποιος Άγιος υπέδειξε το σημείο όπου υπήρχαν άγνωστες ή και χαμένες εικόνες, ακόμα και λείψανα αγίων. Όμως, υπάρχουν και φορές που τα όνειρα είναι παραπλανητικά και οδήγησαν στην πλάνη ερημίτες και μοναχούς.

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι είναι προτιμότερο να είμαστε επιφυλακτικοί με τα όνειρα και να μένουμε ανεπηρέαστοι, διότι ήταν και παραμένουν ένα ανεξήγητο μυστήριο.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: