Άγονη γραμμή

26 Μαρτίου 2010

Ο ζωγράφος Γιώργης Γαληνός

Filed under: Σπανδάγος Γιάννης — Άγονη Γραμμή @ 7:27 μμ
Tags:

O Γ. Γαληνός, από το 1895 έως το 1915 έκανε αρκετές ζωγραφιές σε τοίχους και ταβάνια σπιτιών του Ρεθύμνου. Αυτές σώζονται σχεδόν όλες και αυτό αποτελεί απόδειξη ότι οι ιδιοκτήτες τις προστατεύουν από την υγρασία και άλλες φθορές. Τις τοιχογραφίες αυτές σας τις παρουσιάζω εδώ, μαζί με όσα στοιχεία γνωρίζουμε για το ζωγράφο τους.

Ο Γιώργης Γαληνός γεννήθηκε στο χωριό Πηγή το 1860. Τα περισσότερα στοιχεία που γνωρίζουμε γι’ αυτόν προέρχονται από ένα αφήγημα του Γιάννη Δαλέντζα στα «Χρονικά του Ρεθέμνου, 7958», που τα πιο σημαντικά μέρη του μεταφέρω αυτούσια εδώ.

Ο δάσκαλος του είτανε φλογερός πατριώτης και δυνατός άνθρωπος. Αψηφούσε την Τουρκιά και τη δουλόφρονη Σχολική Επιτροπή… Με τέτοιο δάσκαλο μάθανε καλά τα γράμματα του πατριωτισμού και της αντίστασης… Μια μέρα γιόρταζε ο Σουλτάνος και καλέσανε τα σκολια-ρούδια να πάνε στο κονάκι του Πασά να πούνε το πολυχρόνιο. Ο Γιωργάκης πρωτοστάτησε και κατάφερε τα παιδιά να μην πάνε στον εξευτελισμό εκείνο. Έγινε μεγάλο σούσουρο και ντόρος… Οι Δημογέροντες μουτήδες, ξεσήκωσαν την πρόθυμη σχολική επιτροπή εναντίον του πρωτοστάτη μαθητή… Είκοσι ραβδισμούς του δώσανε, με τα χέρια του δούλου των επιστάτη, και τον περάσανε και στη φάλαγγα -το μαρτύριο το μεγάλο… Το ίδιο βράδυ παραφύλαξε ο Γιωργάκης τον επιστάτη και του ‘σπασε το κεφάλι με μια σβουριχτή πετριά. Δεν μπόρεσε να ξαναπάει στο σκολειό. Το ‘σκασε και χώθηκε στο σπίτι του δασκάλου του. Από εκεί τον μπαρκάρανε σ’ ένα υδραίικο καΐκι, που βρισκόταν στο λιμάνι, και βρέθηκε ολομόναχος 12 χρονών παιδί στην Αθήνα… Με φροντίδα του καπετάνιου βρήκε δουλειά στο υφαντουργείο του Ρετσίνα, στον Πειραιά. Έβγαζε έτσι ένα ξεροκόμματο. Κάθε Κυριακή κατέβαινε στο Νέο Φάληρο. Εκεί στ’ ακροθαλάσσι αγνάντευε το Ρέθεμνος κι ο νους του γύριζε στο χωριό του, ο καημός του μεγάλωνε!

Μέσα του έκαιγε η φλόγα του καλλιτεχνικού ένστιχτου. Με μολύβια στην αρχή και μπογιά-δες ύστερα, άρχισε να ζωγραφίζει θαλασσινά τοπία. Λιμανάκια, καΐκια, γλάρους, ψαράδες. Κυρίαρχο τοπίο στα σχεδιάσματα του είτανε το λιμανάκι του Ρεθέμνου.

Κάποια μέρα -σαν καλή θεότης των παραμυθιών που σκύβει προστατευτικά πάνω στων λυπημένων παιδιών το κεφάλι και χαϊδεύει με φιλιά και καλοσύνη τα μαλλάκια τους-, στάθηκε ένας ώριμος άντρας κοντά στο Γιωργάκη, καθώς μπογιάντιζε τις ζωγραφιές του. Ανακάθισε πλάι του και σιωπηλός τον κοίταζε και παρακολουθούσε τα σχέδια του. Του αρέσανε. Τον ρώτησε από πού είναι και τι δουλειά κάνει. Σαν έμαθε τα καθέκαστα έδειξε μεγαλύτερο ενδιαφέρον κι έτσι βρέθηκε κάτω απ’ την προστατευτική σκιά του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου Νικηφόρου Λύτρα. Ο Γιωργάκης Γαληνός ήταν τότε 17 χρονών νέος.

Τον πήρε μαζί του και τον έβαλε στη Σχολή Καλών Τεχνών. Τον έκαμε μαθητή του. Αυτό το ‘μαθε ένας Ρεθεμνιώτης έμπορας, και τον κάλεσε να ‘ρθεί στο Ρέθεμνος. Αδίσταχτος πήρε το δρόμο του γυρισμού. Πολλά σπίτια του Ρεθέμνου στολιστήκανε με τις ωραίες συνθέσεις του.

Είχε φτιάξει ο Γαληνός ένα ωραίο ατελιέ και δίδασκε την καλή τέχνη στις κοπέλες. Ευγενικός, καλόκαρδος, καλαμπουρτζής και σπιρτάτος, ήταν περιζήτητος στις συντροφιές…

(Σημ. Το αφήγημα αυτό, δημοσιεύθηκε το 1958, αλλά πρέπει να γράφτηκε είκοσι και πλέον χρόνια πριν, όταν ζούσε ο Γαληνός, ο οποίος του εξιστόρησε τη ζωή του. Πού σταματά η αλήθεια και αρχίζει είτε το λάθος είτε η παραποίηση για λογοτεχνικούς λόγους κανείς δεν ξέρει. Πέρα από αυτά όμως δεν γνωρίζουμε τίποτε άλλο. Κανονικές σπουδές πάντως, στη Σχολή Καλών Τεχνών δεν είχε κάνει, γιατί δεν βρέθηκε το όνομα του στα μαθητολόγια που ερεύνησε ειδικά γι’ αυτό το λόγο η φίλη ιστορικός της τέχνης κα Ντενίζ Αλεβίζου. Θα πρέπει να ισχύει, ότι παρακολούθησε τα Κυριακάτικα τμήματα, όπως γράφει ο γιος του Νίκος. Ένα μεγάλο τμήμα του αφηγήματος περιγράφει την επαναστατική δράση του Γ.Γ., αναφέροντας περιστατικά που έχω παραλείψει, γιατί νομίζω ότι έχουν μεγάλη δόση υπερβολής. Δεν μας λέει όμως τίποτα για την ενασχόληση του με τη ζωγραφική, από το 1877, που υποτίθεται ότι μπήκε στη Σχολή Καλών Τεχνών μέχρι το 1895, δέκα οκτώ ολάκερα χρόνια, που επέστρεψε στο Ρέθυμνο. Πιθανολογώ ότι θα εργάστηκε, είτε μόνος του, είτε ως μέλος ενός εργαστηρίου, σε τοιχογραφίες, κατακτώντας τα μυστικά της δύσκολης αυτής τεχνικής. Έτσι, όταν ήλθε στο Ρέθυμνο, κατείχε την τεχνική και είχε έτοιμα τα χαρτόνια που χρησιμοποιούσε στα κοσμήματα. Θα είχε ακόμη συγκεντρώσει αρκετά σχέδια από πίνακες που τα έδειχνε στους πελάτες του για να διαλέξουν κάποιο, που το αντέγραφε ίδιο ή παραλλαγμένο.)

Ο Γιώργης Καλομενόπουλος έχει γράψει ένα ποίημα

Ο Γιωργάκης Γαληνός

Ένας παλιός Ρεθεμνιώτης ζωγράφος- αγιογράφος,

άφταστος στις φάρσες και στα καλαμπούρια

Ο Γαληνός, της τέχνης παλιά δόξα,

εις τη μικρή μας σκλάβα πολιτεία

σε φάρσες ξαπολούσε και σ’ αστεία

τα τεντωμένα του μυαλού του τόξα.

Το φόβο αψηφώντας του Σουλτάνου,

ζωγράφιζε ως κι αγίους με τουφέκια

κι αγγέλους ν’ αμολούν αστροπελέκια,

μαζί κι αυτοί, ενάντια του τυράννου.

Ξορίστηκε, γλιτώνοντας το βόλι…

Μετά τη Λευτεριά όμως πάλι να τος,

καλόκεφος, σεμνός, καλοσυνάτος,

με την ψυχή ν αμπέλι και περβόλι.

Στολίδι του ακριβό, την είχε κλείσει

την αθρωπιά βαθιά μες στην καρδιά του

κι ως ήταν από τ’ άξια τα παιδιά του,

το Ρέθεμνος τον είχε αγαπήσει.

Κι όπως το πνέμα, του έλαμπε κεφάτο

και σα δροσοπηγής φλέβα κυλούσε,

«μεσοτιμίς»τα ψάρια του πουλούσε

ο Γαληνός, με κέφι ραφινάτο.

Ο Κώστας Μαμαλάκης στο μακροσκελές άρθρο του με τον τίτλο ΣΑΝ ΕΠΙΛΟΓΟΣ, Κρητ. Επ. 12-10-1966, αναφέρει για το Γ.Γ. «Κουρασμένο πρόσωπο, αυλακωμένο από τη βιοπάλη και το χρόνο, αλλά καρδιά αρυτίδωτη, ψυχή νεανική γιομάτη αισιοδοξία και καλλιτεχνική ευαισθησία. Ένας μπαξές ήταν, ο Γιωργάκης, ο αγαπητερός, ο τίμιος και δημοφι­λής, με την απέραντη αγαθότητα. Λίγο παχύς, με φαρδειά όπως πάντα τη φορεσιά του, δυσκίνητος -ευκίνητος όμως στο μυαλό – έσυρε τα βήματα του, σαν να μην είχε ξεσυνηθί-σει τις αλυσίδες που του είχαν περάσει οι Τούρκοι όταν τον είχαν στο «χάψι».

Ο Α. Νενεδάκης στο βιβλίο του οι Βουκέφαλοι παραφράζει το όνομα του σε Βαληνό και περιγράφει διά­φορα φανταστικά κατορθώματα του. Για ένα από αυτά αφορμή ήταν η ταμπέλα «σκυτοραφείο». Αυτή ήταν σε ένα εργαστήριο στη γωνία Μπουνιαλή και Μελχισεδέκ που έφτιαχνε κετσέ, το ύφασμα δηλαδή που έμπαινε κάτω από τα σαμάρια που γίνεται από συμπιεσμένες τρίχες. Ο Νενεδάκης εμπνεύστηκε από αυτή την ταμ­πέλα ένα περιστατικό (Βουκέφαλοι σελ. 73)ματα χρωματιστά και δυο μουλάρια στην άκρη. «Πεταλουργός», έγραφε κι από κάτω το όνομα του Λάμπη…

… κάθησε μία βδομάδα, έφτιαξε τις ταμπέλες και τις έφερε στα Πεταλάδικα. Κανείς όμως δεν ήξερε ποια ήταν η δική του γιατί είχε γράψει κάτι παράξενα ελληνικά, αληθινά ελληνικά, όπως έλεγε ,και κανείς δεν μπορούσε να εξηγήσει τι έλεγαν. «Σκυτεύς», έλεγε η μια, «Σκυτοτόμος», «Σκυτορράφος», «Σχοινιοσυνδέτης», «Σχοινιοπλόκος», «Σχοινιοστρόφος», «Σαγματοποιός»,…

…μετά λεφτά που πήρε αγόρασε ένα γάιδαρο κι ο Λάμπης του τον πετάλωσε στη στιγμή… Με το καλό, Βαληνέ, του φώναζαν σ’ όλο το δρόμο κι εκείνος έσερνε τον πεταλωμένο γάιδαρο… Μόνο που δεν τον χειροκροτούσαν γιατί τους γαϊδάρους δεν τους πεταλώνουν.

Ο γιος του Νίκος, που πριν γίνει δημοσιογρά-φοςΤίχε σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών, γράφει στα Ρεθεμνιώτικα Νέα της 1 -10-1991:

«Τότε στη Σχολή Καλών Τεχνών υπήρχαν Κυριακάτικα τεχνικά τμήματα για τα παιδιά που εργάζονταν. Εκεί πήρε τα πρώτα του βήματα στη ζωγραφική τέχνη. Ο Νικηφόρος Λύτρας ήταν ο δάσκαλος του και γι’ αυτόν μας διηγόταν. Ο πατέρας μου δηλαδή ήταν ζωγράφος έντεχνος, δεν ήταν αυτοδίδακτος όπως ο Θεόφιλος…

Σιγά σιγά έπεσε σε πενία. Εγώ έζησα και τον θυμάμαι στα χρόνια της μεγάλης του φτώχιας. Έφθασε στο σημείο να ζει με την ελεημοσύνη των φίλων του. Πέθανε 76 ετών, στις 28-6-1934, πάμφτωχος. Τον Παντοκράτορα στον τρούλο της εκκλησίας της Αγίας Βαρβάρας τον ‘έχει κάμει ο πατέρας μου. Ο Πρεβελάκης στο «Χρονικό μιας Πολιτείας» γράφει ότι το ζωγράφισε ο Δεσπότης, για να δώσει έμφαση, που δεν ήξερε να πιάνει ούτε το πινέλο.»

Το 1994 είχα γράψει ένα άρθρο για το Γαληνό στο περιοδικό «Διάσταση» του Τεχνικού Επιμελητηρίου, με πολλές φωτογραφίες έργων του. Το άρθρο αυτό το είδε ο Νίκος Γαληνός, μου τηλεφώνησε και πήγα και τον επισκέφθηκα στο σπίτι του στη Φιλοθέη. Μου έδειξε ένα κομμάτι καμβά που διασώθηκε από την αυλαία του «Ιδαίον Αντρον». Παρίστανε τις επτά μούσες με τον Απόλλωνα που λέει ο Βογιατζάκης, αν και το μέγεθος τους ήταν πολύ μικρό και δεν θα διακρίνονταν από απόσταση. Ίσως να ήταν προσχέδιο αυτού που έκανε στην αυλαία. Δυστυχώς εκείνη την ημέρα δεν αισθανόταν καλά και δεν μπορούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι, γι’ αυτό απλώς κουβεντιάσαμε χωρίς να μου προσφέρει καμία επιπλέον πληροφορία. Μου έδειξε μόνο μια φωτογραφία του ζωγράφου στα τελευταία του, ντυμένου με κουρέλια, σαν επαίτης, τόση ήταν η ένδεια του. Χωρίζοντας μου υποσχέθηκε ότι θα μαζέψει φωτογραφίες και άλλα στοιχεία που θα μου χάριζε όταν θα ξανασυναντιόμασταν. Αυτή η συνάντηση δεν έγινε όμως ποτέ, γιατί μετά από λίγο καιρό πέθανε.

Αναδημoσίευση από το ένθετο Νο2 Μάρτιος 2010 της εφημερίδας Ρεθεμνιώτικα Νέα, όπου θα βρείτε σχολιασμένα όλα τα έργα του Γαληνού.

Advertisements

5 Σχόλια »

  1. Κύριε Γιάννη σας ευχαριστούμε για το κείμενο που μας προσφέρετε!
    οι ιστορικές ενημερώσεις μας είναι πολύ χρήσιμες

    Σχόλιο από Στέλλα Μιχάλα — 27 Μαρτίου 2010 @ 10:32 πμ | Απάντηση

  2. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ένα τεράστιο ευχαριστώ από τη δική μου πλευρά για την ανάδειξη του έργου του παππού μου. Θυμάμαι τις επαφές που είχε ο κύριος Σπανδάγος με τον πατέρα μου (Ν.Γαληνό) και λυπάμαι που λόγω του νεαρού της ηλικίας μου τότε δεν ήμουν σε θέση να συμμετέχω ενεργά και να μάθω το δυνατόν περισσότερα…

    Σχόλιο από Έρη Γαληνού — 16 Ιουνίου 2010 @ 4:18 μμ | Απάντηση

    • Αυτό το κομμάτι από την αυλαία υπάρχει ακόμα;

      Σχόλιο από Anna — 11 Ιουλίου 2015 @ 2:57 μμ | Απάντηση

  3. Kalispera !
    mporoume na ma8oume kapies plirofories kai gia ton papadomanolaki ton zwgrafo ? oso k an psaxnw st Net ..den briskw kai polla . . .!

    Σχόλιο από manos — 7 Δεκεμβρίου 2010 @ 12:32 μμ | Απάντηση

    • Δεν έχουμε σχετικό άρθρο θα προσπαθήσουμε

      Σχόλιο από Άγονη Γραμμή — 7 Δεκεμβρίου 2010 @ 9:00 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: