Άγονη γραμμή

9 Ιουνίου 2010

Ο ξεχασμένος καλόγερος Καπεταν Μητροφάνης

Filed under: Φωτάκης Σταύρος — Άγονη Γραμμή @ 8:24 πμ
Tags:

Ο ξεχασμένος καλόγερος Kαπετάν Μητροφάνης, από τον Αη Γιάννη Αμαρίου


Το Ελληνικό γένος εις τη μακραίωνη ιστορία του, αλλά και στις σκοτεινές ημέρες της δουλείας του διαφύλαξε στα άδυτα της ψυχής του, τα αθάνατα ιδανικά του και τις ιερές παρακαταθήκες του. Δυστυχώς υπέκυπτε στη βία, δια πυρός και σιδήρου, αλλά το φρόνημά του και η συνείδησή του παρέμειναν πάντα αδούλωτα. Γιαυτό πάντα ο Ελληνισμός κατόρθωνε ν’ αναγεννάται. Η αγάπη κάθε Έλληνα είναι ένα φυτό της γης, που οι κακές καιρικές συνθήκες δεν μπόρεσαν να το μαράνουν. Η επιμονή του Έλληνα για την ανάκτηση της ελευθερίας του, κέρδισε τη συμπάθεια και το θαυμασμό του πολιτισμένου κόσμου. Γιαυτό και πολλοί φιλέλληνες συνταυτίστηκαν με την έννοια της ελευθερίας, την οποία ταύτισαν με την έννοια της θρησκείας και βοήθησαν να αποτινάξουν την Τουρκική τυραννία. Στην ιστορία των αιώνων είναι καταγραμμένοι γιγαντώδεις αγώνες και αφάνταστα μαρτύρια, έως ότου στεφανωθούν οι αγώνες με την αθάνατη δόξα. Έτσι και η Κρήτη, ποτέ δεν εγκατέλειψε τη βία των διαφόρων επιδρομένων και διεμήνυε ότι, όσο θα στέκει ο Ψηλορείτης και τα άλλα βουνά της, δε θα σταματήσει να γεννά γενναίους πατριώτες. Στον απάνθρωπο ζυγό των Τούρκων πολλοί ήσαν οι πολεμάρχες επαναστάτες, για να ανακτήσουν την ελευθερία των, γνωστοί και άγνωστοι αρματωλοί, έως ότου γενικεύθηκε η εθνεγερσία του 1821 και να απαλλαγούν από τον Τουρκικό ζυγό όλοι οι λαοί της Ανατολής.

Η επαρχία Αμαρίου είχε την εποχή εκείνη λίγο πληθυσμό, γιατί οι εξοντωτικοί αγώνες κατά των επιδρομέων καταχτητών επέφεραν πολλές απώλειες, καταστροφές και ερημώσεις. Το γεγονός ότι, δεν υπήρξε εντελώς εξαφανισμός κάθε ύπαρξης της Επαρχίας Αμαρίου, οφείλεται σε θαύμα, στην αντοχή, στην καρτερικότητα και εις την πίστη και αφοσίωση στο Χριστό. Με την κατάκτηση της Κρήτης από τους Τούρκους άρχισε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας του νησιού. Η οικονομική εξαθλίωση έπληξε και τα μοναστήρια, τα οποία στο σύνολό τους μετετράπηκαν σε ορμητήρια επαναστατών και καταφύγια κυνηγημένων αμάχων, τα οποία συνέβαλαν υλικά και ηθικά στον απελευθρωτικό αγώνα. Η Μονή Ασωμάτων έδωσε σκληρό αγώνα, για να διαφυλάξει την ορθόδοξη πίστη και να προστατέψει τον πληθυσμό από τη βία των Τούρκων. Παρείχε κάθε είδους βοήθεια στους Χαΐνηδες, τους ανυπότακτους που κατέφευγαν εκεί για να αντισταθούν στην Οθωμανική καταπίεση.

Μεταξύ των ηρώων, που έδρασαν για να αποτινάξουν τον Τουρκικό ζυγό και να ανακτήσουν την ελευθερία των, ήταν και ο ηρωϊκός αρματωλός Μητροφάνης. Ήρωας της επανάστασης του 1821, με πλούσια δράση για την περιοχή της Αμπαδιάς, που «ξεχάστηκε» από τους ιστορικούς ήταν ο καλόγερος καπετάν Μητροφάνης.

Ο Μητροφάνης καταγόταν από τον Άγιο Ιωάννη Αμαρίου. Γεννήθηκε το έτος 1798 και σκοτώθηκε από τους Τούρκους το έτος 1829 σε ηλικία μόλις 31 ετών. Από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αναφέρεται το βαπτιστικό όνομα και το επώνυμο του Μητροφάνη ή κάποιο άλλο στοιχείο, που να οδηγεί στην οικογένεια που έχει τη ρίζα. Αυτό βέβαια δεν αναιρεί και σε καμιά περίπτωση δεν αμφισβητείται, ο τόπος καταγωγής του ο Άγιος Ιωάννης Αμαρίου, η γεναιότητά του, η δράση του και το φρικτό τέλος της ζωής του.

Ο Μητροφάνης είχε επαναστατικό χαραχτήρα και γι’ αυτό διάλεξε τη χαΐνικη ζωή.  Υπήρξε αρματωλός δηλαδή αντάρτης της εποχής, γιατί δεν άντεχε να βλέπει το σκλαβωμένο λαό να υποφέρει κάτω από τον Τουρκικό ζυγό. Υπήρξε και αρχηγός αντάρτικου σώματος με την έναρξη της Επανάστασης του 1821.  Έδρασε σαν άλλος Ξωπατέρας, για την περιοχή της Αμπαδιάς.  Η χαΐνικη δράση του, όπως και του Ξωπατέρα, έφτασε ως την Πελοπόννησο.

Πριν την έναρξη της Επανάστασης του 1821 είχε διαπράξει πολλά ανδραγαθήματα κατά των Γενιτσάρων και τους είχε κατατρομάξει και μόνο με την εμφάνισή του. Γι’ αυτό οι Γενίτσαροι επεδίωκαν με κάθε τρόπο να τον εξοντώσουν.

Ο Μητροφάνης σκέφτηκε ότι θα μπορούσε να αποφύγει και να προφυλαχτεί από τις ενέδρες που του έστηναν οι Γενίτσαροι της περιοχής Αμπαδιάς αν γινόταν μοναχός στη Μονή Ασωμάτων. Γι’ αυτό αποφάσισε και έγινε μοναχός στην Ιερά Μονή Ασωμάτων, όπου και έλαβε το μοναχικό όνομα «Μητροφάνης», αλλά χωρίς να εγκαταλείψει τον ένοπλο αγώνα.

Από την έρευνά μου εντοπίστηκαν δύο νέα στοιχεία-έγγραφα, που συνέταξε ο Καπετάν Μητροφάνης με ημερομηνίες: 13 Αυγούστου 1823 και 9 Σεπτεμβρίου 1823 από το χωριό Μπισταγή όπου διέμενε για κάποιο διάστημα γιατί ήταν άρρωστος. Στο πρώτο απαντά στο φροντιστήριο των Εσωτερικών (Διεύθυνση των Εσωτερικών της τότε Γεν. Διοικήσεως Κρήτης), ότι δεν έχει ιδέα για την κατηγορία που του απευθύνουν ότι έκλεψε ένα μουλάρι και στο δεύτερο παραπονείται στο Φροντιστήριο των Οικονομικών ότι ξένοι (μη Αμαριώτες) ένοπλοι ταλαιπωρούν τους γέροντες καλογέρους της Μονής Ασωμάτων και τους ζητούν με απειλές χρήματα. Καταχωρούνται αυτούσια όπως είναι καταχωρημένα στο βιβλίο «Κρητικά Ιστορικά Έγγραφα» 1821-1830 του Νικολ. Τωμαδάκη και Ανθούλας Παπαδάκη – 1974.

Πρός τό Ἐσωτερικόν Φροντιστήριον Κρήτης

προσκυνῶ.

Ἐρχόμενος εἰς τόν δρόμον εἰς τάς ἓνδεκα τοῦ τρέχοντος, ἒλαβα ἓνα σας τίμιον, τό ὁποῖον μέ διαλαμβάνετε διά ἓνα μουλάρι, ὃτι τό ἐπῆρα ἀπό τόν Ἀσώματον∙ ὃμως δέν ἒχω εἲδησιν περί τούτου καί μέ τό νά εἶμαι ἂρρωστος δέν ἠμπόρεσα νά εὓρω ἂνθρωπον νά σᾶς γράψω τήν ἀπόκρισιν, ὃτι δέν ἒχω εἲδησιν.

Πισταγή τῇ 13 Αὐγούστου 1823

καπ. Μητροφάνης

Εἰς τό Φροντιστήριον τῆς Οἰκονομίας

Προσκυνῶ σας καί ἠξεύρετε, ὃτι οἱ ξένοι ὁπού εἶναι στό μοναστήρι κοντεύουν νά τό βάλουν κουκούλα καί ζυγώνουν τούς πατέρες καί λέγουν πώς θά κόψουν τά γένεια τως καί ἂλλα ἂτοπα, ἐγώ ἐκατέβηκα ἀτός μου καί τῶν ὡμίλησα μέ ὃλην μου τήν ἀστένειαν ἀλλά δέν μέ ἢκουσαν. Τό μοναστήρι δέν ἒχει τίποτα καθώς τό ξεύρετε. Ἧλθεν ὁ ἡγούμενος ἀπό κάτω γυρεύοντας ἀνθρώπους νά τραβήξη τήν πέτραν καί ὀλίγον ἒλειψε νά τόν δείρουν λέγοντάς του τά μύρια σκατογενείκια. Λοιπόν σᾶς περικαλῶ, ἃγιε Οἰκονόμο, νά στείλης νά τούς πάρης αὐτοῦ, διατί ἐδῶ εἶναι μερικοί στρατιῶται καί θά φεύγουν αὒριον καί θά τούς πάρω νά κατέβω νά τούς βάλουν προστά νά τούς πάγουν τοῦ αὐθεντός μέ μίαν ἀναφοράν∙ αὐτηνῶν τά καμώματα δέν τραβγιοῦνται. Γυρίζουν στά χωρία καί ἀγοράζουν κρέας, ἒπειτα πηγαίνουν καί ζητοῦν τοῦ πατέρα τούς παράδες. Αὐτοί πληρώνουνται διά νά ζοῦν στά στρατεύματα καί ὂχι νά κάνουν παρόμοια πράγματα∙ τήν ὑγείαν τους ἒχουν, πρέπει ν’ ἀκολουθοῦν μέ τούς στρατιῶτες καί ὂχι νά γυρίζουν ἒνθεν κἀκεῖθεν. Πόρτες καί παράθυρα ἒχουν σπασμένα γυρεύοντας τούς πατέρας διά νά τούς δείρουν, καί αὐτοί ἐφοβήθησαν καί ἒφυγαν. Λοιπόν σᾶς περικαλῶ νά ἒχω τήν ἀπόκρισίν σας μέ τόν ἲδιον.

Ταῦτα καί ἂνευ ἑτέρου∙ σᾶς προσκυνῶ.

1823 Σεπτεμβρίου 9 Μπισταγή

Καπετάν Μητροφάνης δοῦλος σας

Το όνομα του Καπετάν Μητροφάνη είναι καταγραμμένο στο ιστορικό μελέτημα του Εμμανουήλ Γενεράλι με τίτλο: «Η Ιερά Μονή των Ασωμάτων» στην παράγραφο «Διακριθέντες Μοναχοί», σελ. 20 και 21, που δημοσιεύθηκε στην Επετηρίδα της Εταιρείας Κρητικών Σπουδών, τόμος Δ΄, Αθήνα 1941. Το κείμενο αναφέρει:

ΔΙΑΚΡΙΘΕΝΤΕΣ  ΜΟΝΑΧΟΙ

1)    Δωρόθεος  Σταυρίδης ….

2)    Δανιήλ  Φραγκάκις ….

3)       Αγαθάγγελος  Παππαδάκις ….

4)     Μητροφάνης, εξ Αγίου Ιωάννου Αμαρίου διακεκριμένος επ’ ανδρεία μοναχός, όστις εφονεύθη υπό των Γενιτσάρων εις τα περί την Μονήν μέρη και η κεφαλή του εκομίσθη εις Ηράκλειον μετά του Διακόνου.

5)     Δαμβουνέλης ….

6)     Γεράσιμος ….

7)    Γερμανός Σπυριδάκις ….

Ύστερα από τα παραπάνω έγγραφα δεν είναι απολύτως εξακριβωμένο πότε ακριβώς εξεστράτευσε ο Μητροφάνης για την Πελοπόννησο.

Με την κήρυξη της Επανάστασης του 1821 ίδρυσε και διατήρησε ίδιο σώμα πολεμιστών και έκαμε πολλά ανδραγαθήματα στην Κρήτη.

Η δράση του Μητροφάνη δεν περιορίστηκε στην Κρήτη αλλά με τους επίλεκτους άνδρες του πήγε στην Πελοπόννησο και πήρε μέρος σε πολλές μάχες κατά του Ιμπραήμ Πασά και των Τούρκων εθελοντών, των λεγόμενων Καλοντζίδων, οι οποίοι είχαν πάει από την Κρήτη στην Πελοπόννησο για να καταστείλουν την επανάσταση. Αγωνίστηκε με τους πολεμιστές του πιθανόν για τρία (3) περίπου χρόνια, από το 1824 έως το 1827, στην Πελοπόννησο και κατάφερε σοβαρά πλήγματα στους Τούρκους. Μετά τη λήξη του αγώνα στην Πελοπόννησο επέστρεψε στην Κρήτη και συνέχισε τη δράση του κατά των Τούρκων.

Είχε γίνει ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων της περιοχής Αμπαδιάς οι οποίοι ήθελαν με κάθε τρόπο να τον εξοντώσουν. Μόλις πληροφορηθήκανε οι διαμένοντες στο Ηράκλειο Τούρκοι Αμπαδιώτες ότι ο Μητροφάνης με τα παλικάρια του επέστρεψε στη Μονή Ασωμάτων φοβηθήκανε σε μεγάλο βαθμό, γι’ αυτό και αποφασίσανε να τον εξοντώσουνε με κάθε τρόπο. Ανέθεσαν λοιπόν σε μια ομάδα Αμπαδιωτών να πάνε στην επαρχία Αμαρίου που η Επανάσταση τότε ευρίσκετο σε ύφεση και, ως μυστική Ζουρίδα, να κατορθώσουν να σκοτώσουν τον Μητροφάνη. Η επιθυμία της εξόντωσης του Μητροφάνη ήτανε μεγάλη γι’ αυτό υποσχεθήκανε μεγάλες αμοιβές στην ομάδα των Αμπαδιωτών εκτελεστών, εφόσον τον σκοτώσουν, του κόψουν το κεφάλι και το πάνε στο Ηράκλειο.

Φθάσανε πράγματι από το Ηράκλειο οι εντολοδόχοι Αμπαδιώτες και κρυφτήκανε κοντά στη Μονή Ασωμάτων σε κατάλληλη θέση όπου είχανε πληροφορίες ότι θα περνούσε ανύποπτος ο Μητροφάνης και θα έπεφτε στην ενέδρα τους. Πράγματι, ο Μητροφάνης πέρασε από το σημείο της ενέδρας και αμέσως δέχτηκε ομοβροντία πυρών από πίσω και έπεσε στους βάτους σε ένα ρυάκι και εξέπνευσε. Επειδή το όπλο που κρατούσε ο Μητροφάνης πήρε τέτοια θέση σαν να σκόπευε γι’ αυτό και διστάζανε για πολλή ώρα να τον πλησιάσουνε φοβούμενοι μήπως ήτανε ζωντανός.

Αφού πέρασε αρκετός χρόνος και πειστήκανε ότι ο Μητροφάνης ήτανε νεκρός πλησιάσανε και του κόψανε την κεφαλή  την οποία τοποθετήσανε μέσα σε ένα σάκο (ντορμπά). Στη συνέχεια έτρεξαν και σε σύντομο χρόνο έφτασαν στο χωριό Άγιος Ιωάννης από όπου καταγόταν και συνάντησαν συγκεντρωμένες γυναίκες του χωριού. Αμέσως έβγαλαν την κεφαλή από το σάκο, την έδειχναν στις γυναίκες και έλεγαν : «Γνωρίζετε κυράδες αυτήν την κεφαλήν;». Μεταξύ των γυναικών που ήταν συγκεντρωμένες ήτανε και η δύστυχη μητέρα του Μητροφάνη, η οποία μόλις είδε την κεφαλή του γιού της την αναγνώρισε και με κραυγές και οδυρμούς απάντησε: «Ποιος, σκύλοι, δεν γνωρίζει την κεφαλήν του παιδιού του; Μα τι θαρρείτε; Πως εσκοτώσατε τον Μητροφάνη θα χαθεί η Χριστιανότης; Όχι, δεν χάνεται.»

Στη συνέχεια έφυγαν από τον Άγιο Ιωάννη και μετέφεραν την κεφαλή του Μητροφάνη στο Ηράκλειο όπου οι Τούρκοι έστησαν πανηγύρι για το μέγα γεγονός της εξόντωσης αυτού του θρυλικού παλικαριού.

Τέτοιο μαρτυρικό θάνατο έτυχε ο φημισμένος αυτός ένδοξος αρματωλός και αρχηγός Μητροφάνης ο οποίος, αν και δεν αναφέρεται από τους ιστορικούς, όμως η μνήμη του θα παραμείνει αθάνατη. Με το τίμιο αίμα του συνέβαλε αποφασιστικά στη διατήρηση της Χριστιανοσύνης και τη λευτεριά της πατρίδας μας. Ο θάνατος του Μητροφάνη ήταν μια ηρωική θυσία όπως και του Παπαφλέσσα και πολλών άλλων αγωνιστών. Δυστυχώς όμως η θυσία αυτή αγνοείται από την Ελληνική ιστορία, αφού αγνοείται από τους ντόπιους και την τοπική κοινωνία γενικότερα.  Γι’ αυτό πρέπει να στηθεί στη γενέτειρά του, τον Άη-Γιάννη, ένα μνημείο με τη μορφή του Μητροφάνη, μνημείο τιμής στη μνήμη του.  Τέτοιες μορφές και οι θυσίες τους δεν πρέπει να ξεχνιούνται, αλλά πρέπει να παραμένουν ζωντανές και να παραδειγματίζουν τους νεότερους.  Τιμή και δόξα σ’ αυτόν τον αφανή ήρωα  του Έθνους μας, στο άξιο τέκνο του Άη Γιάννη.

Στον ξεχασμένο καλόγερο καπετάν Μητροφάνη έγραψα τους παρακάτω στίχους:

•       Γροικάτε για τον ήρωα που ’λέγαν’ Μητροφάνη,

γέννημα-θρέμμα τσ’ Αμπαδιάς, απού τον Άη-Γιάννη.

•       Ήτον κι αυτός απ’ τσι πολλούς, απού αγωνιστήκαν’,

για λευτεριά και για πρεπειά κι όμως εξεχαστήκαν.

•       Είχε χαΐνικη ζωή, σωστός επαναστάτης,

αρματωλός εις την ψυχή, της εποχής αντάρτης.

•     Το σκλαβωμένο το λαό δεν άντεχε να βλέπει,

να κάθεται στο σβέρκο ντου, το Τούρκικο μιλέτι.

•       Επαναστάτης φλογερός, είχε κατατρομάξει,

τσι Γενιτσάρους τσ’ Αμπαδιάς ελόγιαζε να σφάξει.

•     Στο Μαναστήρι κλείστηκε απού ’ναι στσ’ Ασωμάτους

κι εντύθηκενε Μοναχός με κάμποσους νομάτους.

•       Απόκειδα ’πολέμανε τα Τούρκικα φουσάτα,

μα με την Επανάσταση επήρεν’ άλλη στράτα.

•       Πήρε ντα παλικάρια ντου κι ούλα ντου τα φυσέκια,

πήγε στη Πελοπόννησο κι έριξ’ αστροπελέκια.

•       Μέσα στη μάχη του Μωριά ο Μητροφάνης μπήκε

και τον Πασά τον Ιμπραήμ κακός μπελάς τον βρήκε.

•       Γύρισε στον Ασώματο, με δόξα και με χάρη,

μα τη ζωή ντου η Τουρκιά ήθελε να του πάρει.

•       Ενέδρα του εστέσανε στη Μυστική Ζουρίδα,

τη κεφαλή να κόψουνε είχαν κρυφή ελπίδα.

•       Γενίτσαροι της Αμπαδιάς ήσαν εντολοδόχοι,

το Μητροφάνη σκόπευαν στου τουφεκιού τη λόχη.

•       Πισώπλατα του ’παίξανε κι έπεσε σ’ ένα ρυάκι,

μα το τουφέκι ντου ορθό ’στάθηκε σ’ έν’ αυλάκι.

•       Αφού ’δανε κι από ’δανε πως τον εθανατώσαν’,

εις το ρυακάκι του λαγκού σιγά-σιγά ’σιμώσαν’.

•     Τη κεφαλή ντου ’κόψανε και τηνε ντορμπαδιάζουν’,

στον Άη-Γιάννη φτάνουνε κι αρχίξαν’ να φωνιάζουν’.

•       Κυράδες, τη γνωρίζετε τη κεφαλήν ετούτη;

εις τσ’ Ασωμάτους έπεσε με μιάς με το μπαρούτι.

•       Ποιός, σκύλοι, τον εσκότωσε, το γιό μου Μητροφάνη;

το αίμα ντου η λευτεριά αγίασμα θα κάνει.

•       Σκύλοι, θα το πλερώσετε κι η Χριστιανοσύνη,

όσο κι α ντη πληγώνετε η σπίθα τζη δε σβήνει.

•       Στον ένδοξο κι αρματωλό, ήρωα Μητροφάνη,

η προτομή ντου να στηθεί, πρέπει στον Άη Γιάννη.

Μάρτιος 2009  Σταύρος Φωτάκης

Βιβλιογραφία – Πηγές

1)       Ανδρεαδάκη Γεωργίου. Ιστορικά Σημειώματα (1860-1933), Ρέθυμνο 1926, Ανατύπωση                        Αθήνα 1979.

2)    Γενεράλι Εμμανουήλ.  Η ιερά Μονή Ασωμάτων Αμαρίου Κρήτης.

Επετηρίς Εταιρίας Κρητικών Σπουδών-τόμος Δ΄, Αθήνα 1941.

3)       Τωμαδάκη Νικολάου – Παπαδάκη Ανθούλας. Κρητικά Ιστορικά Έγγραφα (1821-1830),                      Αθήνα 1974.

4)    Φωτάκη Σταύρου. Το Χωριό μου – Άγιος Ιωάννης – Χλιαρός – Αμαρίου, Ρέθυμνο 2006.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: