Άγονη γραμμή

25 Ιουνίου 2010

Μια τοποθεσία, σε μια πολυπολιτισμική εποχή του 17ου αιώνα

Filed under: Κουτσουράκη Μαρία — Άγονη Γραμμή @ 8:06 πμ
Tags: ,

Σε συνέχεια της προσπάθειας μου για την εικαστική απεικόνιση Ιστορικών Μνημείων και Τοποθεσιών που εν καιρώ εκλείπουν ή αλλοιώνονται, ολοκλήρωσα και δημοσιεύω το συγκεκριμένο – από την αλλοτινή γειτονιά της Ενετικής Piazza όπου και το μετέπειτα Μεϊντάνι των Τούρκων (σήμερα γωνία Αρκαδίου και Παλαιολόγου). Τα Δημόσια και γνώριμα κτίσματα που κυριαρχούν και συμπληρώνονται από την πλατεία με τις γύρω κατοικίες, είναι η Ενετική Loggia στεγασμένη με κεραμίδι και ο Τούρκικος Μιναρές της, καθώς και ο Πύργος του Ρολογιού , ενώ στο βάθος αχνοφαίνεται και ο πρώτος Μιναρές από το τζαμί της Νερατζές..

Το σχέδιο αυτό, που το συνέλεξα κομμάτι-κομμάτι από όσους έχουν ασχοληθεί σοβαρά κατά καιρούς με κάθε ένα από τα εμφανιζόμενα κτίσματα, στο σύνολο του προσπάθησα να απεικονίζει (αν και όχι μέσα σε αυστηρά χρονικά πλαίσια) μια συγκεκριμένη εποχή στον τόπο μας.

Παρ’ ότι προσωπικά, στα σχέδια μου δίνω περισσότερη βαρύτητα στις κοινωνικο-πολιτικές συνθήκες που επικρατούν στην κάθε εποχή, γιατί τα ιστορικά συμπεράσματα που απορρέουν είναι αυτά που έχουν την δύναμη να διαμορφώσουν την τύχη και το μέλλον του κόσμου μας, όμως επειδή υπάρχουν αντιφάσεις στα δεδομένα ως προς αρχιτεκτονική αποτύπωση της περιοχής , γι αυτό, ήδη εργάζομαι πάνω στο επόμενο σχέδιο το οποίο διαφοροποιώ ως προς τις κατοικίες που περιβάλλουν τα δημόσια μνημεία και μόνο.

Για την αναλυτική περιγραφή αυτών των Δημόσιων κτιρίων, έχουν αναφερθεί εκτενέστατα κατά καιρούς, μελετητές και ιστορικοί, και θεωρώ άσκοπο να επανέλθω.

Προσπάθησα να αναδείξω μια εποχή όπου ο περισσότερος Κρητικός πληθυσμός έχει εγκαταλείψει την πόλη και βρίσκεται στην ύπαιθρο.

Μια εποχή όπου ένα συνονθύλευμα φυλών και πολιτισμών διαβαίνει στην περιοχή . Η πόλη , έχει ήδη διαβεί από την εποχή της μεγάλης ανάπτυξης των αστικών κέντρων της Κρήτης, όπου, ασφυκτιώντας μέσα στα όρια του οχυρωμένου Castel Vecchio – που είχαν κατασκευάσει οι Βυζαντινοί δίπλα στο Αιμάνι – ξέφυγε νοτικά κατά μήκος της αμμουδιάς και επεκτείνεται συνεχώς.. Εν αντιθέσει με το δυτικό τμήμα της πόλης που μόλις έχει αρχίσει να κτίζεται από τους Τούρκους, δημιουργώντας την περιοχή των κατοικιών του αμιγώς Τούρκο μαχαλά..

Μια εποχή γραφική σαν εικόνα, αλλά αρκετά βαριά σαν βιωμένη πραγματικότητα.

Όπου υπάρχει έντεχνα σπαρμένη η βαριά εχθρότητα ανάμεσα σε πληθυσμούς που από μόνοι τους θα μπορούσαν να συνυπάρξουν μια χαρά.

Όπου πλανάται ο τρόμος που είχε σπείρει η βαρβαρότητα των αποχωρούντων Βενετών κατακτητών, και ο φόβος για την βαρβαρότητα αυτών που κατέφθασαν ….

Όπου διατηρείται έντονα ο αχός από την παρουσία και τις δραστηριότητες των αποχωρούντων φυλών – αλλά και όσων επέλεξαν να ξεμείνουν εδώ – Βενετών, Φραγκισκιανών, Καπουτσίνων, Δομινικανών, όπως και των Εβραίων εμπόρων που αυτοί έσερναν μαζί τους. Καθώς και των μαύρων σκλάβων Χαλικούτηδων, Αιθιώπων, Αφρικανών, Αράβων, Βεγγάζιων που είχαν κουβαλήσει απ’ την Αφρική.

Όπου αντηχούν τα βαριά πατήματα των ντόπιων Επαναστατών , που εξακολουθούν να βρίσκονται σε μεγάλη ανησυχία, με έντονη την αόρατη παρουσία τους .. Αγέρωχοι οι απροσκύνητοι, αν και πεινασμένοι του περιθωρίου Όπου βοά η δράση και η ανησυχία των κατοίκων της υπαίθρου που μπαίνουν με τα ζώα και τα εμπορεύματα τους στην πόλη κάθε χάραμα και αποχωρούν το ηλιοβασίλεμα για τα χωριά τους, ή ξωμένουν στα χάνια..

Όπου αντιλαλούν οι φωνές του κόσμου από τα παζάρια που γίνονται έξω απο τα μαγαζιά με τις διάφορες πραμάτειες, και το αδιάκοπο βουητό της έντασης από τις παραγωγικές βιοτεχνίες  λαδιού και σαπουνιού, σχοινιών και καλαθιών, οικιακών σκευών από μπακίρι και αλουμίνιο, τσαγκάρικων και στιβανάδικων, μαχαιράδικων , βαρελάδικων κ.α Όπου είναι πανταχού παρούσα η δεινοπαθημένη φτωχολογιά, σκληροί δουλευτές της ζωής. Χτιστάδες , άνθρωποι του λιμανιού, της καθημερινής βιοπάλης και του ευκαιριακού μεροκάματου, υπαίθριοι πωλητές, σαλεπιτζήδες και γυρολόγοι, χαμάληδες, φορτωεκφορτωτές και καροτσέρηδες μεταφορείς εμπορευμάτων, έως και θλιβεροί ζητιάνοι του ψωμιού και του παρά .

Οπου γίνεται αισθητή, ακόμα και η σιωπή των νεόφερτων μαυροφορεμένων Χανούμ με τα όμορφα μάτια, σαν αφήνουν τα καφασωτά και τις εσωτερικές αυλές, να βγουν για ψώνια και νερό. Αλλά και οι χαρούμενες φωνές των παιδιών τους που βρίσκουν τρόπους να ξεγλιστρούν από το «μαντρί» και να παίζουν χωρίς παιχνίδια ανάμεσα στα στενά και τις πλατείες, δείχνοντας στους μεγάλους πως το δικαίωμα στην ελευθερία, την αυτοδιάθεση και τη δημιουργικότητα είναι τρόπος ζωής και επιλογή.

Συνάμα,   έντονη  η παρουσία των υπόλοιπων Τούρκικων κοινωνικών ομάδων που έχουν ήδη εγκατασταθεί και

διαγουμίζουν με την σειρά τους τον τόπο. Καθένας έχει την φωνή, τον ρόλο και τον τρόπο του.

Αγάδες , Εφένδηδες, Ιμάμηδες, Καδήδες, άλλοι σεβαστοί κι άλλοι όχι.   Γερλήδες, που φυλούν τα οχυρά της πόλης,.

Άγριοι Γενίτσαροι με τους Ονταμπάσηδες αξιωματικούς και τους Ουστάδες εκπαιδευτές τους, που σαν φανατισμένοι και απαίδευτοι, δεν υπακούουν σε κανένα νόμο, περιορισμό και εξουσία. Κοντά, οι ανεπιθύμητοι απ’όλους δειλοί Τουρκοκρητικοί, και φοβικοί Κρυπτοχριστιανοί.

Μέσα σ’ όλα αυτά, απόκοσμο φαντάζει το μείγμα που φέρνει η θάλασσα από τους ήχους και τη γευστική οσμή της δραστηριότητας του Λιμανιού, από ανθρώπους, κατάρτια, μαδέρια, πίσσα, αλμύρα και γλάρους. Κι όλη αυτή η δράση να βρίσκεται στο απόγειο της, λόγω του μεταιχμίου της όλης κατάστασης…

Προσπάθησα να αναδείξω μια τοποθεσία, όπου οι Βενετοί είχαν κατασκευάσει την Piazza σαν τόπο περιπάτου, και συναθροίσεων, και η οποία κατέληγε στην αμμουδερή παραλία Sappionara, όπου εκτός τους λουσμένους, τους ψαράδες, τα παιδιά, τα ζώα, τους περαστικούς, τις ρομαντικές βόλτες και τις άλλες δραστηριότητες, διεξάγοντο μέχρι και ιππικοί αγώνες.

Κατά μήκος αυτής της αμμουδιάς, απλώθηκε σιγά σιγά η αναπτυσσόμενη πόλη.

Οι Ενετοί είχαν κοσμήσει την Piazza τους με τον Πύργο του Ρολογιού, την Λέσχη συγκέντρωσης τους που ειπώθηκε ‘Loggia’, και παραδίπλα, την κρήνη Rimondi που όπως λέγεται ήταν η πρώτη κρήνη που κατασκευάστηκε. Καταφθάνοντας οι Τούρκοι στην πόλη στα 1646, την κατέλαβαν μέσα σε 46 μέρες, και στη συνέχεια βιάστηκαν πιο πολύ απ’ τους προηγούμενους να επιβάλλουν την παρουσία τους, και να κατοχυρώσουν τον τόπο που κατάκτησαν, πριν ακόμα τους παραδοθεί επίσημα το νησί (1669).

Στη βόρεια πλευρά της Piazza πρόσθεσαν εν καιρώ ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο, στενεύοντας και καταργώντας την σαν τέτοια, ενώ οι πολλές δραστηριότητες μεταφέρθηκαν στην νέα πλατεία στον Πλάτανο, μετά την διάνοιξη της από τις κατεδαφίσεις κατοικιών. Όσο για τα Δημόσια Ενετικά κτίρια, άλλαξαν χρήση και μορφή για να εξυπηρετήσουν διαφορετικούς σκοπούς

Η Ενετική Piazza μετατράπηκε σε Μεϊντάνι, όπου μαζί με τον Πλάτανο αποτέλεσαν την καρδιά του εμπορικού Τουρκομαχαλά. Περιοχή γεμάτη από διάφορα εμπορικά καταστήματα, μπακάλικα και μανάβικα, φούρνους, καφενεία με ναργιδέδες σαλέπι και ρακί, γαλατάδικα με τυρόπιτες, ριζόγαλα και γιαούρτια, γλυκοπωλεία με ανατολίτικα καλοβουτυρωμένα γλυκά ταψιού αλλά και κουταλιού, λαδάδικα και κρασοπουλιά, υφασματάδικα και ραφτάδικα, είδη κιγκαλερίας, υπαίθριους πωλητές και ποικιλόμορφους ανθρώπους. Εδώ γίνονταν και οι διάφορες δραστηριότητες, από συναθροίσεις έως σκλαβοπάζαρα και εκτελέσεις !

Οι Τούρκοι ξεκίνησαν επίσης και διάφορες Οικοδομικές επεμβάσεις σε μνημεία , βρύσες, κατοικίες, κ.α, αφήνοντας την σφραγίδα του παντού. Πρόσθεσαν τα ξύλινα σαχνίσια και τα καφασωτά κίοσκ, που προεξέχουν στον δρόμο για να λάβουν περισσότερο ήλιο και ορατότητα, όπως τα ‘ρωμανήσια’, τα ‘ταβλάτα’, τα ‘σολάρια’ των βυζαντινών. Όμως πρίν απ’όλες αυτές τις επεμβάσεις, και επειδή οι λατρευτικές ανάγκες ήταν πρωταρχικής σημασίας και γι αυτούς, γι αυτό και μερίμνησαν για την γρήγορη στέγαση των λατρευτικών τους χώρων. Έτσι, ξεκίνησαν τάχιστα τις επεμβάσεις στις ήδη υπάρχουσες εκκλησίες, μετατρέποντας τις Τζαμί διάσπαρτα σ’ όλη την πόλη Ρεθύμνης.. Η οικειοποίηση των λατρευτικών χώρων μιάς θρησκείας από μια άλλη, είναι γενικότερο φαινόμενο. Αντίστοιχα το έπραξαν και οι Βενετοί πάνω σε χώρους Ορθοδόξων, όπως και οι Ορθόδοξοι πάνω στους λατρευτικούς χώρους των αρχαίων Κρητών και Ελλήνων, κλπ. .

Δημιούργησαν λοιπόν στα 1650-57μχ το Τζαμί της Νερατζές, αφιερωμένο στη Ρεθύμνη, από τον μεγάλο Γαζή Χουσείν Μεγάλο πασά, πορθητή της πόλης . Το συγκεκριμένο έγινε με μετατροπή και παρεμβάσεις του ναού ‘Santa Maria’ των Αυγουστίνων μοναχών. Εσωτερικά ενισχύθηκαν οι τοίχοι με οξύκορφα τόξα, εξωτερικά προστέθηκαν στην στέγη 3 μεγάλοι θόλοι, ενώ το παρεκκλήσι, μετατράπηκε σε Τεκέ -Ιεροσπουδαστήριο με βιβλιοθήκη . Ο Μιναρές που επίσης προστέθηκε στο Τέμενος, έπεσε από δυνατή νοτιά του 1886, ενώ ήδη ήταν πληγωμένος από σεισμό. Ανακατασκευάστηκε το 1890 σε σχέδια του Ρεθύμνιου πρακτικού μηχανικού Γ.Δασκαλάκη, μετά από τρίμηνο ταξίδι του στην Τουρκία για μαθητεία στο είδος…. Ο νέος Μιναρές, ονομάστηκε Ραδινός λόγω των ραβδώσεων που έφερε εξωτερικά, ενώ στις σημαντικές γιορτές, οι ιμάμηδες λειτουργούσαν συγχρόνως και από τα 2 μπαλκόνια του. Υπήρξε το μεγαλύτερο και πιο λειτουργικό Τζαμί της πόλης.

Διασκεύασαν συγχρόνως και την Loggia, η οποία βρισκόταν ανακατασκευασμένη από το 1625μχ όπου είχε αποκατασταθεί και η στέγη της με δώμα οριζόντιας κατασκευής, εφ’οσον η Ενετική κεραμοσκεπή είχε καεί απο την καταστροφική επιδρομή του Ουλούτς στα 1571 μ%

Παρ’ ότι το τσιμέντο πόρτλαντ ανακαλύφθηκε αργότερα στο 1756, εδώ χρησιμοποιούνται ευρέως οι υδραυλικές κονίες από ασβέστη, ηφαιστειακή τέφρα και νερό ήδη από την εποχή της Κλασσικής Ελλάδας . Ενώ στο οριζόντιο δώμα των σπιτιών τους οι Κρήτες προτιμούν σαν τελευταία στρώση την ‘λεπίδα’, ένα είδος ντόπιου υδραυλικού χώματος με ιδιότητες ανάλογες με την «Θηραική γή», το ηφαιστιογενές ‘Σαντορινιό χώμα’ των Κυκλάδων . Με την μετατροπή της Ενετικής Λέσχης, το τζαμί αφιερώθηκε από τον ‘Χατζή Κιουτσούκ Ιμπραήμ Χάν’ (τον μικρό Ιμπραήμ ώστε να ξεχωρίζει από τον μεγάλο Ιμπραήμ ο οποίος αφιέρωσε στην πόλη το μεγάλο τζαμί στην Φορτέτζα) στην πόλη της Ρεθύμνης, αφού πρόσθεσαν Μιναρέ, και μιά Κρήνη στη βάση του, για την εξυπηρέτηση των πιστών.

Ενώ η ευρύτερη συνοικία εξυπηρετείτο κυρίως από την παραπλήσια δημόσια κρήνη Rimondi.

Ο Μιναρές της Loggia, κατεδαφίστηκε σαν ετοιμόρροπος στα 1930, αφού είχαν φύγει πλέον οι Οθωμανοί. Ωστόσο, η προσθήκη από τους Τούρκους του οικοδομικού τετραγώνου στην βόρεια πλευρά της Ενετικής Piazza, επεκτάθηκε εν καιρώ μέχρι τον Πύργο του Ρολογιού, τον οποίο είχαν κατασκευάσει οι Βενετοί στα πρότυπα αυτού που κυριαρχούσε και διατηρείται άψογα στην πλατεία του Αγ.Μάρκο της Βενετίας..

Σύμφωνα με τον περιηγητή Gerola, ο οποίος ήταν ο πρώτος που συνέλεξε στοιχεία για το Ρολόι, μόνο η νότια πλευρά του πύργου που είχε πρόσοψη στην πλατεία, ήταν διακοσμημένη. Ενώ ολόκληρος ο πύργος ήταν χτισμένος από πελεκητές, λοξότμητες πέτρες, (όπως η Loggia και η κρήνη Rimondi) τοποθετημένες εναλλάξ σε προεξέχουσες και εισέρχουσες σειρές . Ήταν το ψηλότερο κτίριο της πόλης (20μ) εκείνη την εποχή και πιθανότατα είχε αναγερθεί πάνω στα ερείπια ενός από τους ορθογώνιους Βυζαντινούς Πύργους της Πόλης. Ανακατασκευάστηκε στα 1601, εφ’ όσον είχε καταπέσει ο τρούλος του με τον μεγάλο σεισμό και την καταστροφική θύελλα του 1595 και επίσης είχε ήδη υποστεί τις συνέπειες από την καταστροφή της πόλης στην επιδρομή του Ουλούτς στα 1571. Περιμετρικά του Ρολογιού, εν καιρώ χτίστηκαν ιδιωτικές κατοικίες και μικρομάγαζα. Οι κατασκευές αυτές, έκρυψαν το ρολόι μέχρι το μέσον του ύψους του και παράλληλα στέρησαν την οποιαδήποτε πρόσβαση προς αυτό, καταδικάζοντας το μοναδικό αυτό μνημείο σε πλήρη απομόνωση και τελικά στην … κατεδάφιση. Παρ’όλο που και στα Χανιά και στο Ηράκλειο υπήρχαν Ρολόγια, όμως αυτό, σαν Αρχιτεκτονικό σύνολο, όπως λέει η προφορική παράδοση, ήταν μοναδικό στην Κρήτη.

Με την απελευθέρωση της Κρήτης από αυτούς τους ζυγούς, συνέβη και το εξής παράδοξο.

Οι ντόπιοι, με εκδικητικό μένος άρχισαν να χαλούν τα Μνημεία των σκληρών Οθωμανών κατακτητών, και συγχρόνως να θαυμάζουν και να εκθειάζουν τα Μνημεία των επίσης σκληρών κατακτητών Ενετών αλλά και αυτά των αδυσώπητων σφαγέων Βυζαντινών – Ρωμαίων που είχαν προηγηθεί!

Δεν μπορεί να μην σκεφτεί κανείς ότι, αν οι ντόπιοι έκριναν δίκαια, έπρεπε να λειτουργήσουν κάπως διαφορετικά. Να σεβαστούν τα αξιόλογα Μνημεία σαν τέτοια, και σκεφτόμενοι (έστω) πως η κατασκευή τους έγινε από τον κόπο και τον ιδρώτα του πλήθους των ανθρώπων που δούλεψαν σ’ αυτά, με την βία, με ατέλειωτες αγγαρείες και μάλιστα με πρωτόγονα μέσα..

Παράλληλα, να είναι πιο δίκαιοι και αμερόληπτοι στην κρίση τους για τους ανθρώπους

Με το να κρίνουν πιο αυστηρά τους μορφωμένους, εξευγενισμένους, πολιτισμένους, κοσμοπολίτες και εύπορους
Χριστιανούς Ενετούς , επειδή λόγω αυτών των χαρακτηριστικών οι σκληρές και απάνθρωπες πράξεις τους και μάλισταεναντίον Ομοθρήσκων τους, μπορούν να κριθούν ότι έγιναν συνειδητά και με πλήρη επίγνωση. Και πιο ελαστικά τους αμόρφωτους, απολίτιστους, φτωχούς, και αλλόθρησκους Οθωμανούς που λόγω αυτών των χαρακτηριστικών εύκολα γινόταν θύμα ενός Θρησκευτικού φανατισμού

Όμως τα κριτήρια των πράξεων των Κρητών της εποχής εκείνης, ήταν επίσης το μίσος ενός άθλιου θρησκευτικού
φανατισμού, καθώς και η ζηλοφθονία για τους πλούσιους αριστοκράτες Βενετούς ή και Βυζαντινούς, στην θέση τωνοποίων θα ήθελαν να βρίσκονται.

Και οι δυό φτωχοί και γείτονες λαοί της εποχής εκείνης, ήταν δέσμιοι των ίδιων φόβων και παθών.! Σήμερα, που έχει ισχυροποιηθεί ο άνθρωπος λόγω του ότι έχει διευρυνθεί η γνώση, η σκέψη, η κρίση, αλλά και η επίγνωση , κατανοεί πλέον πως οι μεγαλύτεροι και συνειδητοί εχθροί του πιθανόν να είναι μέσα στην πατρίδα του και ανάμεσα στο λαό του, παρά στον φτωχό λαό του απέναντι κράτους. Εχθροί του ήταν όλοι αυτοί τους οποίους θαύμαζε, ζήλευε, φθονούσε, και ενίοτε λιβάνιζε!. Είναι αυτή η θλιβερή και άπατρις ολιγαρχία των υπερ-πλουσίων και του ιερατείου που κυβερνά αυτόν τον τόπο από την σύσταση του σαν Έθνος ως σήμερα..

Είναι αυτοί οι ίδιοι που συνειδητά και μεθοδευμένα, φρόντισαν για τον εαυτό τους, ελέησαν κάποιους ρουφιάνους τους, ενώ έφεραν τον τόπο και την συντριπτική πλειοψηφία των εύπιστων και ανώριμων ανθρώπους του, σε τέτοια ολόπλευρη κατάντια.

Αυτό αποδεικνύει η Ιστορία η οποία δεν είναι η άποψη κάποιου, αλλά αιτίες και αποτελέσματα.

Άλλωστε οι έρμοι οι λαοί, δεν είχαν ποτέ να μοιράσουν κάτι ουσιαστικό μεταξύ τους………..

Σε βάθος χρόνου, άγονται και φέρονται κατά τις ορέξεις αυτών των δυναστών .

Ως πότε άραγε ?

Μαρία Σοφία Κουτσουράκη Ιούνης του 2010

Πηγές από ■ Civitas Rethymnae άγνωστου ζωγράφου

Πύργος Ρολογιού κατά τον Αρχαιολόγο περιηγητή Gerola Αρχιτεκτονική Μελέτη της Π.Πόλης τοιν Μουτσόπουλου -Ζέρβα. Οδηγός Ρεθύμνου των Μαλαγάρη -Στρατιδάκη

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: