Άγονη γραμμή

13 Σεπτεμβρίου 2010

Ένα Χρεωστικό ομόλογο του 1856

Filed under: Δρανδάκης Γεώργιος Β — Άγονη Γραμμή @ 11:15 πμ
Tags:

Ένα ενδιαφέρον έγγραφο συνάψεως δανείου από αγράμματο οφειλέτη σώζεται στο αρχείο του Βασιλ. Ν. Δρανδάκη και φυλάσσεται σήμερα από μένα.

Η μονόφυλλη κόλλα χαρτιού, στην οποία έχει γραφτεί, είναι αρίγωτη, λευκή, κιτρινισμένη από το πέρασμα του χρόνου και με διαστάσεις 0,255 Χ 0,19 μ. Είναι διπλωμένη στα 10. Ίσως γιατί είχε τοποθετηθεί σε μικρό φάκελο.

Στο επάνω μέρος της, στο μέσο, φέρει ανάγλυφη σφραγίδα, πολυγωνική, χωρίς μελάνι, άχρωμη, που περιέχει, περιμετρικά, διάκοσμο και στο μέσο λέξη τουρκική. Κάτω από την ανάγλυφη σφραγίδα, έχουν τυπωθεί πέντε σειρές τουρκικών λέξεων και φράσεων, πού δεν εξαντλούν το πλάτος του χαρτιού.

Σύμφωνα με όσα είχε την καλοσύνη να με πληροφορήσει ό τουρκολόγος  καθηγητής,  στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών),  κ. Βασίλης Δημητριάδης, τον όποιο ευχαριστώ και από τη θέση αυτή, το χαρτί είναι επίσημο, προορισμένο για την καταχώρηση έγγράφων συμβάσεων, κάτι ανάλογο με το «σφραγιστό χάρτη», πού άλλοτε τύπωνε και πουλούσε σε κρατικούς λειτουργούς (π.χ. συμβολαιογράφους) και ιδιώτες το Ελληνικό Δημόσιο.

Το περιεχόμενο της σφραγίδας και το κάτω από αυτή έντυπο  κείμενο είναι γραμμένα στην τουρκική γλώσσα, με την αραβική γραφή. Η λέξη στο μέσο του πολυγωνικού ανάγλυφου σημαίνει «σφραγίδα». Οι πέντε έντυπες σειρές μεταφράζονται τά  ελληνικά ως έξης: «Πραγματικό έγγραφο – γρόσια – από 500 έως 1000 γρόσια – είναι έγγραφο για τη σύνταξη συμβολαίου (τίτλου ιδιοκτησίας) – αξία 1 γρόσι».

Αριστερά επάνω υπάρχει το σύμπλεγμα της υπογραφής του τότε Επισκόπου «Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου» με το άρθρο «ο». Διακρίνονται συλλαβές από τις λέξεις Ρεθύμνης Αυλοποτάμου. Είναι γραμμένες όχι στην ίδια γραμμή, αλλά σε διαφορετικά επίπεδα, όπως συνηθίζεται στις υπογραφές Ιεραρχών. Το όνομα του Επισκόπου, στην  υπογραφή του, πού υπάρχει στο ομόλογο, δεν διαβάζεται από μη ειδικά εξασκημένο αναγνώστη. Είναι όμως γνωστό, ότι το 1856, δηλαδή το έτος, πού συντάχτηκε το δανειστικό, Επίσκοπος στο Ρέθυμνο ήταν ό Καλλίνικος Νικολετάκης, που αρχιεράτευσε στην έδρα του από το έτος 1838 έως το 18691.

Δεξιά της υπογραφής είναι ή λέξη «επιβεβαιοί», πού διακρίνεται δύσκολα, γιατί στη θέση της το χαρτί ήταν διπλωμένο και  τώρα έχει φθαρεί και σχιστεί λίγο. Ή υπογραφή και ή παράπλευρη λέξη είναι γραμμένες με το ίδιο ζωηρό μαύρο μελάνι καί με το ίδιο χέρι, του Καλλίνικου.

Ωραίο χαρακτηρισμό του κ. Καλλίνικου περιέχει δημοσίευμα του για πολλά χρόνια Γυμνασιάρχη Ρεθύμνου – τότε στο Ρέθυμνο υπήρχε ένα «Γυμνάσιο αρρένων» σοφού εκπαιδευτικού και λόγιου, αείμνηστου Μιχαήλ Πρεβελάκη, στην εφημερίδα «Κρητική Έπιθεώρησις» Ρεθύμνου:

«~ Ητο δε ο ανήρ ουχί μεν μεγάλης παιδεύσεως, άλλ’ ικανός  και της εκκλησίας εν ημέραις χαλεπαίς καί πονηραίς άξιος λειτουργός. Ου μόνον δε ή εκκλησία αλλά και η όλη κοινωνία των χριστιανών εύρισκεν εν τω Επισκοπώ Καλλινίκω τον μετά  προθυμίας, συνέσεως, σωφροσύνης και γρανιτώδους θελήσεως ρυθμιστήν και διάκονον.  Ήτο δε προς τοις άλλοις και χαριτολόγος και φιλοπαίγμων. Πολλά τα ανέκδοτα εκ παραδόσεως περί του ανδρός λέγονται».

Το ομόλογο είναι φθαρμένο και σχισμένο εδώ κι εκεί, στα σημεία, πού είχε διπλωθεί. Ή ανάγνωση του γίνεται με μεγάλη δυσκολία, γιατί το μαύρο μελάνι, με το όποιο είχε γραφτεί, ξεθώριασε με την πολυκαιρία. Δεν είναι δυνατό να φωτογραφηθεί και δημοσιευθεί φωτοτυπία του. Διαβάστηκε με τη βοήθεια μεγεθυντικού φακού, ίσως και της φαντασίας  – νομίζω σωστά.

Αμέσως παρακάτω δημοσιεύεται, σε ακριβή αντιγραφή:

«1856 Ιουνίου 13

Ρέθυμνο

Δια κεφάλαιον εις μετρητά Γρ. 1.0004.

Ό υποφαινόμενος Ιάκωβος Εμμανουήλ Χιονάκης ελαβον δανειακώς

παρά της Αύταδέλφης μου Ελένης, συζύγου του Κυρίου Νικολάου Χα»

Κωνσταντίνου, την ανωτέρω ποσότητα των γροσιών χιλίων κεφάλαιον

καθαρόν, τα όποια εις ενός έτους προθεσμίαν από σήμερον, υπόσχομαι

να πληρώσω εις την διαταγήν της με κινητήν και άκίνητον περιουσίαν

μου άνευ ουδεμιάς προφάσεως. Όθεν εις ένδειξιν και ασφάλειαν δίδω το

παρόν μου εις χείρας  της, ενώπιον των υποφαινομένων μαρτύρων και

υποφαίνομαι τη ιδία μου χειρί. Εάν όμως παρέλθη ή προθεσμία, υπόσχο-

μαι  να πληρώσω τόκον προς -12- τοις %, κατ’ έτος έως την αποπληρωμήν

αυτών, ή’ όσον διάστημα ήθελον μείνει εις χείρας μου, συγχρόνως μετά

του κεφαλαίου, με την υποχρέωσιν να πληρώνω και τόκον επί τόκου, έως

την εξαργύρωσιν αυτών, και τότε λαμβάνω αυτήν εξωφλημένην.

μάρτυρες

Φίλιπος Κουταλάκης

Έμμ. Ι. Σταυρουλάκης

Μαν. Κλαρονάκης

Ν. Λαμπρινάκης

Δια τον άγράμματον Ίάκωβον Χιονάκη κατ’ άξίωσίν του τον υπογράφω

Καί μαρτυρώ Στυλιανός Σιγανός αυτός δε υπόσχεται καί σταυροσημειοι».

Κάτω από τη δήλωση του Στυλ. Σιγανού έχει αποτυπωθεί στο ομόλογο, με μελάνι, το σημείο του σταυρού, σίγουρα από τον οφειλέτη Ιάκωβο Χιονάκη.

Ή συνήθεια να θέτει  το  σημείο του σταυρού,  στη  θέση της υπογραφής, ο αγράμματος οφειλέτης ή συμβαλλόμενος σε έγγραφα, πού τον αφορούν, συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Στο δημοσιευόμενο έγγραφο λαμβάνονται πρόσθετες προφυλάξεις και τηρούνται αυστηρές διατυπώσεις, ώστε να αποκλείεται  η αμφισβήτηση της συμπράξεως και δεσμεύσεως του αγράμματου. Υπογράφει τρίτος αντί γι’ αυτόν, με δήλωση του καταχωρούμενη στο χρεωστικό, ότι ενεργεί με εντολή του οφειλέτη και ακόμη υπογράφουν 4  μάρτυρες  και  επιβεβαιώνει ό  Επίσκοπος  του τόπου.

Ίσως στις παραπάνω  εγγυήσεις της επισκοπικής επιβεβαιώσεως και της παρεμβολής της τουρκικής εξουσίας, με τη χρησιμοποίηση επίσημου εντύπου χάρτη, υποβάλλονταν όλες οι αποδείξεις οφειλών και όλα τα ιδιωτικά έγγραφα συμβάσεων. Δεν αποκλείεται όμως να γινόταν αυτό μονάχα σε περιπτώσεις, που ο οφειλέτης ή ένας από τους συμβαλλόμενους δεν γνώριζε γραφή και ανάγνωση  ή οι ενδιαφερόμενοι ζητούσαν την τήρηση των πρόσθετων αυτών τύπων.

Η παρέμβαση του  Χριστιανού Επισκόπου και της Τουρκικής εξουσίας πρέπει να υποτεθεί, ότι προσδίδουν στα έγγραφα αυξημένη αποδεικτική  δύναμη, δηλαδή  την ισχύ αμάχητου τεκμηρίου και όχι δύναμη εκτελεστής δικαστικής αποφάσεως.

Το δημοσιευόμενο  χρεωστικό μοιάζει με το σημερινό γραμμάτιο «εις διαταγήν». Φυσικά, δεν είναι το ‘ίδιο μ’ αυτό. Τότε δεν ίσχυαν οι ειδικές διατάξεις για τις  συναλλαγματικές και τα γραμμάτια «εις διαταγήν», πού καθιέρωσαν νεότεροι νόμοι.

Σημειώνεται, ότι δεν  έγινε έρευνα για την εξακρίβωση της σημασίας των παραπάνω διατυπώσεων.

Όλα σχεδόν τα ονόματα (επώνυμα), πού αναφέρονται στο έγγραφο, απαντούν σε σημερινές οικογένειες του Ρεθύμνου.

Ή δανείστρια Ελένη, σε χειρόγραφες σημειώσεις του «επί θυγατρί» γαμβρού της Νικολάου  Γεωργίου Δρανδάκη, ονομάζεται «Ιατροπούλα». Ή επωνυμία οφείλεται στο γεγονός, ότι ό πατέρας της Εμμανουήλ Χιονάκης ήταν γιατρός  στο Ρέθυμνο, γνωστός στους τότε κατοίκους της πόλεως και του νόμου Ρεθύμνου ως ο «χοντρός γιατρός». Ό  σύζυγος της Νικόλαος Χατζή Κωνσταντίνου καταγόταν από το νησί Ίος. Εγκαταστάθηκε στο Ρέθυμνο και ασχολήθηκε με το εμπόριο. Από αυτόν αγόρασε το έτος 1837 ό Επίσκοπος Λάμπης Νικόδημος «τινά εξ όσων χρειάζονται δια την επισκευήν επιτραχηλίου». Το 1841 σ’ αυτόν εμπιστεύτηκε ό «Ρεθύμνης καί Αύλοποτάμου» Καλλίνικος σκεύη και άμφια της εκκλησίας των Είσοδίων της Θεοτόκου του Ρεθύμνου, για να τα προστατέψει από την «περίστασιν» της κρητικής επαναστάσεως του 1841, μετακομίζοντας τα «όπου ήθελεν υπάγει προς φύλαξιν» του, έξω από την Κρήτη. Σώζονται τα αποδεικτικά της παραλαβής των σκευών, με ημερομηνία 10 Απριλίου 1841, και της αποδόσεως των την 12 Απριλίου 18427.

Ο Ν. Χ Κωνσταντίνου μετείχε στην επιτροπή, στην οποία είχε ανατεθεί, με απόφαση του «Κρητικού Συμβουλίου», «πάσα φροντίς περί της μελλούσης τύχης της Κρήτης καί περί αποκαταστάσεως των μεταναστευόντων». Στον  Ναό των  Εισοδίων Ρεθύμνου υπάρχει εικόνα των τοπικών  αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων – ίσως ή  παλαιότερη απεικόνιση των -, με  την επιγραφή «Δέησις τον δούλον του θεού Νικολάου Χα Κωνσταντί νου1836 ποίημα Ιωάννου  Φραγκοπούλου Ζακυνθίου». Η εικόνα, σήμερα, μέσα  σε πλαίσιο (κορνίζα), έχει αναρτηθεί στο βόρειο τοίχο του  Ναού, κοντά στην εικόνα της Παναγίας του Πάθους. Αναφέρεται εδώ,  ότι ό  αρχικός ναός των  Εισοδίων ήταν μικρή οικογενειακή εκκλησία,  πού δόθηκε από τους Τούρκους άδεια στους χριστιανούς του Ρεθύμνου, να τη χρησιμοποιούν ως καθεδρικό κα μοναδικό ναό. Αργότερα κατεδαφίστηκε και στη  θέση της ανοικοδομήθηκε το 1844 «μεγαλύτερος ο ομώνυμος καθεδρικός ναός». Σύμφωνα με την παράδοση, όταν ο Επίσκοπος Καλλίνικος, που  είχε την πρωτοβουλία, τη φροντίδα και την ευθύνη της ανεγέρσεως του νέου ναού, βρέθηκε σε δύσκολη θέση, μη μπορώντας να εξασφαλίσει τα χρήματα, πού χρειάζονταν για την αποπεράτωση  του, Οθωμανίδα κρυπτοχριστιανή δώρησε στην εκκλησία 1.000 φλουριά για την αντιμετώπιση της δαπάνης. Μετά  το Β’ παγκόσμιο πόλεμο κατεδαφίστηκε και ο ναός του 1844, που θεωρήθηκε ετοιμόρροπος και κτίστηκε ο σημερινός.

Ό Ν. Χ» Κωνσταντίνου από το γάμο του με την Ελένη Ιατροπούλα δεν απόκτησε γυιό. Είχε 3 κόρες, τη Μαρία η Μαριγώ, την Ουρανία και την Αικατερίνη ή Κατήγκω, πού παντρεύτηκαν, ή πρώτη το Γ. Μανουσάκη, ή δεύτερη  τον Αριστείδη  Κορωνάκη καί ή  τρίτη  το  Νικόλαο Γ.  Δρανδάκη. Έτσι το επώνυμο  του Ν. Χ Κωνσταντίνου δεν σώζεται σήμερα στο Ρέθυμνο.

Αξίζει ακόμη να παρατηρηθεί, ότι στη χρεωστική απόδειξη του 1856 ορίζεται σε 12% ο τόκος υπερημερίας και προβλέπεται ανατοκισμός. Το 1880, στην Κρήτη, ψήφισμα  της Γενικής Συνελεύσεως περιόρισε τον τόκο σε 9%. Αργότερα ή αυτόνομη Κρητική Πολιτεία τον μείωσε περισσότερο. Στο  Ελληνικό Κράτος ο  τόκος (νόμιμος, υπερημερίας και συμβατικός) είχε, κατά καιρούς, μεγάλες διακυμάνσεις. Τη χρονική περίοδο 1928-1933, νόμιμος και υπερημερίας, ήταν 12%, το έτος 1928, το 1931 και το 1932 14% και 9,5% το 1933. Τα τελευταία χρόνια  εκτινάχτηκε σε 25%, ενώ ο τραπεζικός είναι αρκετά ψηλότερος.

Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία,  αν όχι πάντοτε, πάντως το 1856, φαίνεται, ότι ο  ανατοκισμός ήταν συνηθισμένος και νομοθετημένος ως προς τις προϋποθέσεις του, αφου  στη σχολιαζόμενη απόδειξη δεν περιέχεται συμφωνία για το χρονικό διάστημα, πού έπρεπε, στη συγκεκριμένη περίπτωση, να περάσει για να υπολογιστεί και καταβληθεί τόκος τόκων.

Έτσι το παραπάνω έγγραφο, με το λίγο περιεχόμενο του, και αξιόλογες πληροφορίες παρέχει και προβληματισμό σε πολλά θέματα γεννά.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: