Άγονη γραμμή

2 Δεκεμβρίου 2010

Η δουλεία καλά κρατεί

Filed under: Φρυγανάκης Γεώργιος — Άγονη Γραμμή @ 6:50 μμ
Tags:

Διεθνής Ημέρα για την Κατάργηση της Δουλείας (2 Δεκεμβρίου)


H δουλεία, με την κλασική της έννοια, είναι ένας πανάρχαιος θεσμός που νομιμοποιούσε την απόλυτη υποταγή ανθρώπου σε άνθρωπο, τη μετατροπή του ανθρώπου σε ιδιοκτησία! Ακόμη και ο πάνσοφος  Αριστοτέλης μας υποστήριζε ότι οι άνθρωποι είναι «φύσει ελεύθεροι και φύσει δούλοι». Για τον ίδιο ο δούλος ήταν «κτήμα τι έμψυχον» και «όργανον» (εργαλείο), ενώ για το Ρωμαϊκό Δίκαιο res, δηλαδή «πράγμα» και όχι πρόσωπο!

Σταθμός στην ιστορία της δουλείας είναι η χριστιανική διακήρυξη της ισότητας διά στόματος Αποστόλου Παύλου: «Ουκ ένι (δεν είναι, δεν υπάρχει) Ιουδαίος ουδέ Έλλην, ουκ ένι δούλος ουδέ ελεύθερος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ πάντες γαρ υμείς εις (:ένας) εστέ εν Χριστώ Ιησού» (Προς Γαλάτας Επιστολή 3/γ 28). Επίσης και κυρίως η Γαλλική Επανάσταση του 1789, που πρώτη  διακήρυξε την κατάργησή της, και η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948, που με το άρθρο 4 ορίζει: «Κανείς δεν επιτρέπεται να ζει υπό  καθεστώς ολικής ή μερικής δουλείας. Η δουλεία και το δουλεμπόριο με οποιαδήποτε μορφή απαγορεύονται».

Η Ελλάδα είναι από τις πρώτες χώρες στη νεότερη ιστορία που απαγόρευσε τη δουλεία, λίγο μετά την έναρξη της Επανάστασης του ’21. Τα συντάγματα του 1822, του 1823 και του 1844 όριζαν ότι «εις την ελληνικήν επικράτειαν ούτε πωλείται ούτε αγοράζεται άνθρωπος. Αργυρώνητος (:εξαγορασμένος) δε παντός γένους και πάσης θρησκείας, άμα πατήσας το Ελληνικό έδαφος, είναι ελεύθερος και από τον δεσπότην αυτού ακαταζήτητος». Εξάλλου το σημερινό Ελληνικό Σύνταγμα με το άρθρο 22 ορίζει ότι «οποιαδήποτε μορφή αναγκαστικής εργασίας απαγορεύεται» και «η εργασία αποτελεί δικαίωμα και προστατεύεται από το Κράτος, που μεριμνά για τη δημιουργία συνθηκών απασχόλησης όλων των πολιτών και για την ηθική και υλική εξύψωση του εργαζόμενου αγροτικού και αστικού πληθυσμού».

Όλοι αυτοί οι σταθμοί δεν σήμαναν όμως και στάση δουλείας. Η δουλεία  «καλά κρατεί» ακόμη και σήμερα σ’ Ανατολή και Δύση με διάφορες μορφές.

Κατ’ αρχήν δεν πρέπει να ξεχνάμε τις χώρες όπου η Εθνική  Κυριαρχία ή η Δημοκρατία απουσιάζουν εντελώς ή είναι εντελώς τυπικές λόγω ξενοκρατίας ή στρατοκρατίας!

Στη λίστα ακολουθούν η καταναγκαστική απασχόληση, ετεροαπασχόληση και υπεραπασχόληση, που μετατρέπουν τη δουλειά σε δουλεία∙ η παιδική εκμετάλλευση μέσω εργασίας, σεξουαλικής  κακοποίησης, στρατολόγησης, επαιτείας ή αγοραπωλησίας η ανισότητα των φύλων, η αναγκαστική πορνεία και οι αναγκαστικοί γάμοι γυναικών∙ η εκμετάλλευση αιχμαλώτων πολέμου σε μερικά αφρικανικά ή ασιατικά κράτη.

Φυτώριο αυτών των μορφών δουλείας είναι κυρίως ο τρίτος κόσμος και οι  κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες του «πολιτισμένου»,  όπου οι σύγχρονοι δουλέμποροι αναζητούν τα θύματά τους, «ανθρώπους για όλες τις δουλείες». Κάθε δυτική κοινωνία, βλέπετε, έχει «ανάγκη» από ένα περιθώριο για τα «απόβλητά της» κι αν δεν το ’χει, το δημιουργεί. Η παγκόσμια οικονομική κρίση, βέβαια, επεκτείνει την… επικράτεια της δουλείας σε πολύ ευρύτερα όρια.

Η σύγχρονη δουλεία, δυστυχώς,  δεν αντιμετωπίζεται  εύκολα λόγω της μυστικότητας που επιβάλλει ο παράνομος χαραχτήρας της όλης εκμεταλλευτικής διαδικασίας, η έλλειψη σταθερά αναγνωρίσιμων χαρακτηριστικών, όπως παλιότερα τα φυλετικά, η μεταβλητότητα των χώρων παράνομης εκμετάλλευσης και, το κυριότερο, ότι συνήθως…παύει να είναι κακή από τη στιγμή που αρχίζει να μας… «βολεύει».

Μην ξεχνούμε, όμως, ότι η ιστορία της δουλείας είναι μια αιμάτινη πορεία αντιστάσεων και επαναστάσεων. Οι πρόσφατες αναταραχές στη Γαλλία και όχι μόνο τι άλλο δείχνουν παρά ότι το… πνεύμα του Σπάρτακου, ξυπνά από τη νάρκη και ναρκοθετεί τη σύγχρονη κοινωνία. Όποιος δεν το βλέπει, είναι… βαθιά ναρκωμένος!

Φυτώρια, επίσης, δουλείας με την ευρύτερη έννοια της απώλειας της αυτονομίας, της αυτοβουλίας, της αυτενέργειας, και γενικά του εαυτού μας είναι: η υψηλή  ανεργία, που επαναφέρει τις πρακτικές των σκλαβοπάζαρων, αλλά και οι σύγχρονες συνθήκες εργασίας (υπερεξιδίκευση, αυτοματισμός, άκρατος προγραμματισμός), που παροπλίζουν τη δημιουργικότητα του ατόμου, το ρομποτοποιούν, το κάνουν να αισθάνεται απλώς σαν ένα εξάρτημα της παραγωγικής μηχανής, ένας ωρολογιακός μηχανισμός∙ η σύγχρονη οικιστική πρακτική με τα «σπίτια κλουβιά» ή «κουτόσπιρτα» και  το ασφυκτικό κυκλοφορικό πρόβλημα, που επιτείνουν το αίσθημα του εγκλωβισμού και της ανελευθερίας∙ οι εξαντλητικοί ρυθμοί της καθημερινής ζωής και η έλλειψη ελεύθερου χρόνου, που καταπνίγουν το αίσθημα ελευθερίας∙ ο λαϊκισμός κάθε μορφής, που χειραχωγεί και εξανδραποδίζει το σύγχρονο άνθρωπο∙ η αποδυνάμωση του κράτους πρόνοιας, που μετατρέπει τους πολίτες σε υποχείρια και έρμαια των δυνατών…

Εξάλλου, εκτός από την εξωτερική δουλεία, υπάρχει και η εσωτερική. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν έκαναν ούτε ώρα στη φυλακή άλλά έζησαν ελάχιστα ή καθόλου ελεύθεροι. Μιλάμε για τους σκληρούς δεσμώτες του πνεύματος και της ψυχής, όπως: οι εξαρτήσεις της νόθας ψυχαγωγίας ( ναρκωτικά, αλκοόλ, τζόγος), οι διάφορες «μανίες» (καταναλωτική μανία, εξουσιομανία, νεομανία, αρχαιομανία, επιδειξιομανία), τα διάφορα «μίση» (μισονεϊσμός, μισαλλοδοξία, μισογυνισμός, μισανθρωπία), οι διάφοροι…«-ισμοί» (φανατισμός, δογματισμός, εγωισμός, ατομικισμός, ωφελιμισμός, χουλιγκανισμός, τοπικισμός, εθνικισμός) ή οι διάφοροι «-δούλοι» (χρηματόδουλοι, κοιλιόδουλοι, εθελόδουλοι)…

*          *           *

Η διάσταση μεταξύ νομικής και κοινωνικής πραγματικότητας σημαίνει ότι  η καταπολέμηση της δουλείας δεν είναι μόνο θέμα νομικών απαγορεύσεων αλλά και της ουσιαστικής καταπολέμησης, της διαφθοράς, της φτώχειας, του αναλφαβητισμού ή των κοινωνικών ανισοτήτων. Και φυσικά καταπολέμησης της εθελοδουλίας μας.

Όσοι δεν το βλέπουν, ή είναι τυφλοί ή μας … δουλεύουν.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: