Άγονη γραμμή

14 Μαρτίου 2011

Προσφώνηση και αντιφώνηση Καρναβάλου το 1904

Filed under: Λαδιά Εύα — Άγονη Γραμμή @ 10:23 πμ

Ένα νέο στοιχείο μας δίνει προσφώνηση και αντιφώνηση του Βασιλιά Καρνάβαλου το σωτήριο έτος 1904! Μια ευχάριστη έκπληξη μας επιφύλαξε ο καλός συμπολίτης και από τους εργάτες του Πολιτισμού κ. Βαγγέλης Στεφανάκης. Μας έδωσε από το αρχείο του ένα αντίγραφο της εφημερίδας «ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ» (έτος Γ) με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 1904.

Το στοιχείο αυτό έχει διπλή σημασία. Γιατί έρχεται να συμπληρώσει ένα δημοσίευμα μας του 2008, όπου με βάση ένα κείμενο του αείμνηστου Μιχαήλ’ Μυρ. Παπαδάκη αναφερόμασταν στις προσφωνήσεις και αντιφωνήσεις του βασιλιά Καρνάβαλου που αποτελούν κείμενα εξαιρετικής σημασίας γιατί δίνουν την εικόνα μια εποχής του Ρεθύμνου από τις πλέον άγνωστες και μέσα από τη σάτιρα αναδεικνύονται και στοιχεία της κοινωνικής ζωής. Και το πιο σημαντικό είναι ότι διαπιστώνουμε μέσα από αυτά ότι το Καρναβάλι στο Ρέθυμνο δεν αρχίζει το 1914 αλλά ξεκινά από τις αρχές του περασμένου αιώνα.

Στο κείμενο μας αυτό είχαμε παραθέσει το παρακάτω κείμενο προσφώνησης στο Βασιλιά Καρνάβαλο:

Ως ευ παρέστης Βασιλιά της πιο τρελής χαράς του γέλωτος, της τέρψεως και πάσης ευθυμίας πάσης ιδέας σκωπτικής και όψης ιλαράς διώκτα δε της σκέψεως της θλιβεράς ανίας

Των πάντων οι πιστότεροι ημείς υπήκοοι σου φαιδρώς πανηγυρίζομεν δια την άφιξίν σου δι ήν τόση κατέλαβε το Ρέθυμνο φρενίτις κι έγινε τόσος θόρυβος και τόσο πατιρντί στην πόλιν των φάιβ ο κλόκ και των απρέ μιντί Ώστε ο κάθε μασκαράς Ρεθύμνιος πολίτης ανεξαρτήτως τάξεως φύλου και ηλικίας είτε εκ του κύκλου του κλεινού της αριστοκρατίας είτε αστός απρόσκλητος (!!) στα πάτρια (;;;) εμμένων ενθουσιώδης έτρεξεν εις προϋπάντησίν σου χοροπηδών κι επευφημών.Την δε υποδοχήν σου την προπαρασκευάζομεν από των Χριστουγέννων και δεν παρήλθεν έκτοτε ημέρα, ουδέ νυξ άνευ τινός απρέ μιντί, φάιβ ο κλόκ, ζουρ φιξ.

Μπιεν αριβέ, μπιεν αριβέ, πόσον είσθε καλός και δεν μας λησμονήσατε μον χιερ Καρνάβαλος Μας καθυποχρεώσατε, παρσκλα νομπλές ομπλίζ Γι’αυτό σας ητοιμάσαμεν κι ημείς μια γκράντ σουπρίζ Πουρ βου μετημφιέσθημεν εδώ όλοι ομού εις αληθείς Παρισινούς δανδήδες του συρμού Και πάντες είμεθα αν γκραντ, αν μιραμπώ, αν φράμ κι ο Γιακουμής ο πρόστυχος κι ο ευγενής «λε Ζάκ» Κρασί πλέον δεν πίνομεν σ’ετρέ μπουρζουαζί και νου μπιβόν ντε χιοκολά χιαμπάν ε μαρβαζί χόρτα, φασόλια κι ες κεσά, σ’επά κονύ μουά Ισί ον μανζ ντε φουα γκρα φαιζάν αν Χινουά του ζούρ μιλούμεν για παρφέμ και εσθήτας μετα-ξίνας συνήθως δε τους γάμους μας τελούμεν εις Αθήνας.

Μπιεν απροπό μας έφθασες μες στα διασκεδάσεις εις εποχήν που δύνασαι προ πάντων να θαυμάσεις τους κύκλους μας τους υψηλούς, την αριστοκρατίαν

του χρήματος, του πνεύματος και της καταγωγής την χάριν, την αβρότητα βλέπων την Ρεθεμνίαν σαν ντουτ, σαν ντουτ μον χιέρ αμί πολύ θα εκπλαγείς

Εδώ οι κυανόαιμοι ευρίσκονται πολίται εδώ και η ευγένεια και αι περγαμηναί μόνον, εδώ η γαλλική απταίστως ομιλείται και ρεβεράνς κυριαρχούν όντως Παρισινοί Εδώ-εδώ Καρνάβαλε η κάθε αυθεντία με ύφος αρειμάνιον με γλώσσαν αυστηράν και αι αριστοκράτιδες μέσα στα καφενεία διδάσκουσιν εις τον λαόν την συμπεριφοράν Ως ευ παρέστης Βασιλεύ της μασκαραδοσύνης της μέθης της ξετσιπωσιάς και πάσης αφροσύνης Επευφημήτω πας λαός και αποκαλυφθήτω ο κραταιός καρνάβαλος ο βασιλεύς μας ζήτω… Με αυτάς τας φιλοφρονήσεις υποδέχτηκαν τον Βασιλιά Καρνάβαλο οι Ρεθεμνιώτες της εποχής. Εκείνος όμως κατά τα καρναβαλικά πρότυπα δεν φάνηκε να συγκινήθηκε από τις «ρεβεράντζες» και τους στόλισε καλά καλά…

 

Η αντιφώνηση του Καρνάβαλου

Πάντα λοιπόν εις πέλαγος θα πλέετε μωρίας και θα καταβυθίζεσθε σ’ αμέτρητα δεινά χωρίς ποτέ καμμιά ακτίς ελπίδος σωτηρίας για σας κιτρινομούρηδες να λάμπει πουθενά; Ρεθύμνιοι ανούσιοι κρυοτουρτουρισμένοι αργόσχολοι, απένταροι, ινφλουεντζαρισμένοι τα μούτρα σας δεν βλέπετε, της τσέπης σας το χάλι που μοιάζει σε κουφότητα στο κλούβιο σας κεφάλι Μόνο ρωτάτε χάσκοντες αν η ορκωμοσία του αρμοστού εγένετο εν πλήρει απαρτία Και συζητείτε βλακωδώς προς ποίον τάχα κόμμα προβλέπει μ’ ευμενέστερον ο αρμοστής σας όμμα τινές οι νέοι λειτουργοί οι της δικαιοσύνης και τίνων επληρώθηκαν τα στόματα κινίνης Αν έπεσε η Κυβέρνησις και αν μεταβολαί και εις τους κλάδους τους λοιπούς επίκεινται πολλαί. Κι ενώ μη λησμονήσετε φοβούμαι να μασείτε και κατ’ ανάγκην οπαδοί της Δούγκαν θα γενείτε χορούς, κονσέρτα κάνετε και θέατρα παντοία ωσάν μη των στομάχων σας ήρκει η …συναυλία διόλου δε δεν σκέφτεσθε για δρόμους, για λιμάνι και τα λοιπά κοινωφελή έργα σας ποιος θα κάνει

Ήθελα κι άλλα να σας πω αγαπητοί μου φίλοι

μα προτιμώ το στόμα μου να δέσω με μαντήλι

ως Παπαλέξης έτερος δι’ ευνόητους λόγους

και συνοψίζων των λοιπών συμβάντων σας τους ψόγους

σας λέγω ότι δι’ αυτά μεγάλως επεθύμουν

εις εκατόγχειρ σήμερον Καρνάβαλος να ήμουν

Για να μπορούσα μονομιάς τα χέρια μου απλώνω

με εκατό καθένα σας φάσκελα να μουτζώνω.

Στο δικό μας κείμενο, με βάση την εφημερίδα που είχε δημοσιευθεί θεωρήσαμε ότι επρόκειτο για προσφώνηση και αντιφώνηση του Βασιλιά Καρνάβαλου, της Απόκριας του 1907. Αυτό το ίδιο κείμενο έχει δημοσιευτεί τρεις με τέσσερις φορές. Για μια από τις πηγές του μάλιστα μας πληροφορεί μια δημοσίευση, που εντοπίσαμε στην «Κρητική Επιθεώρηση» της 15ης Μαρτίου 1959, και που αναφέρει σχετικά: «Έχουν αλλάξει πολλά από την εποχή που κυρίαρχο στοιχείο του Ρεθεμνιώτικου Καρναβαλιού ήταν οι προσφωνήσεις του Βασιλιά Καρνάβαλου και οι αντιφωνήσεις. Αυτά τα κείμενα έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον σημερινό ερευνητή της ιστορίας του Ρεθύμνου. Γιατί μέσα από την πηγαία σάτιρα αναδύονταν τα προβλήματα της πόλης και ο τρόπος ζωής των κατοίκων. Σε ένα από τα σπανιότερα κείμενα θα σταθούμε σήμερα». Και παραθέτει το κείμενο που δημοσιεύουμε στην αρχή του σημειώματος μας.

Αλλά ο κ. Βαγγέλης Στεφανάκης με το αντίγραφο της εφημερίδας «ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ» της 4ης Φεβρουαρίου 1904, μας παραπέμπει στην πιθανή αφετηρία των καρναβαλικών εκδηλώσεων. Η προσφώνηση με τίτλο «Προς τον Καρνάβαλο» έχει ημερομηνία 28 Ιανουαρίου 1904 και υπογράφει κάποιος με το γράμμα «Τ». Δεν αναφέρεται η αντιφώνηση που βλέπουμε στο δημοσίευμα του 1907.

Μια αδιαμφισβήτητη πηγή είναι το ποίημα «Πολύ παλιές Απόκριες» (Γύρω από τα 1908-1909) του Γιώργη Καλομενόπουλου που περιγράφει μια αποκριάτικη παρέλαση αν προσέξουμε τους στίχους και αναφέρει σχετικά:

Πολύ παλιές Απόκριες

Γύρα από τα 7 908-7909. Χρόνια παλιά. Καιρούς μακριά, τη ρεθεμνιώτικη Αποκριά με κέφι πάντα ακράτο στην πόλη μας τη σκάρωνε και τέλεια…τη μασκάρωνε ένα άξιο «Κομιτάτο».

«Χασές», Καούνης, Γοβατζής, Τίτος Ζακάκης, Δερμιτζής, Καφάτος, Πενθερούδης, ο Μανουσάκης κι ο Αστρινός, Καλομενόπουλος Γιαννιός, Κούνουπας και Σκουλούδης.

Εις του Σωτήρχο, επιτροπή, στέκονταν όλοι χαρωποί να δώσουν τα βραβεία. (Στη σάτιρα του λιμανιού, του Δημητρού του Κορωνιού οι γιοι είχαν τα πρωτεία.)

Και περασμένα, πάλι αυτοί οι ίδιοι είχαν βραβευτή στην «Τρύπα του Νιζάμη». Κι όλα τα γειτονάκια εμείς -της γειτονιάς χρέος τιμής-του είχαμε συνδράμει.

Αράδα αμάξια πλουμιστά

και…γαϊδουράκια στολιστά και «ντόμινα»μεράκι. Να κι η καμήλα που περνά, να κι ο Καρνάβαλος στερνά με το «γαϊτανάκι».

Ξοπίσω τους κι άλλοι πολλοί με αποκριάτικη στολή… Φακίρης ο Εγγλέζος, ο Παπαδάκης Ισπανός, οΤσιριντάνης Αλβανός κι ο Κούνουπας Κινέζος.

Να κι η παρέα τ’ Αϊτού,

άγγελοι και…οξαπαντού.

Άγγελος ο Δετόρος,

και Χερουβίμ να ο Κοσμάς

και ο Κασέλας Σατανάς

κι ο Μπρούντζος…Εωσφόρος.   .

Καμαρωτή κι η Μουσική της πόλης Φιλαρμονική-με μαρς γοργό διαβαίνει χειροκροτήματα βροχή, όπως περνά, βήμα ταχύ (αν κι ο Ατζούς…κουτσαίνει).

Ο Πλειαδής «κλάπα»βαρεί, στα «τζίλια» να το Θοδωρή, τον Ζούρμπο εις τα «μπάσα». «Κορνέτα»ο Κορωνιός βαστά, και χαίρεται αγκαλιαστά ο Τούρνος την «γκρανκάσα».

Παντού να στήνουνται χοροί

και να ανοίγουνται σωροί

μπουκάλια.,.με ροσόλια.

Να πίνουν όλοι, να μεθούν,

στους μασκαράδες να πετούν

τσουβάλια τα…φασόλια.

Οι πλέον ειδικοί έχουν λόγο και αρμοδιότητα, για να αξιοποιήσουν αυτά τα στοιχεία. Εμείς τα παραθέτουμε και ευχαριστούμε με την ευκαιρία τον κ. Βαγγέλη Στεφανάκη για τη συμβολή του στην προσπάθεια αυτή, επειδή έχουμε χρέος να γράφουμε σωστά κάθε τι σχετικό με την ιστορία της πόλης.

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ»

Τρίτη 22 Φεβρουαρίου 2011

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: