Άγονη γραμμή

12 Σεπτεμβρίου 2011

Αντωνίου Αχέλη: Μάλτας Πολιορκία (1571)

Filed under: Εκκεκάκης Γεώργιος — Άγονη Γραμμή @ 9:14 πμ
Tags:

Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε  στις 6-7-2011 στην εφημερίδα Κρητική Επιθεώρηση. Οι συγγενείς του αποβιώσαντα Δημητρίου Κουλάκη εις μνήμη του και αντί μνημοσύνου χρηματοδότησαν την αναστατική ανατύπωση του στιχουργήματος, προκειμένου το βιβλίο να γίνει γνωστό. Άγονη Γραμμή

 

Το άγνωστο σ’ εμάς εδώ στιχούργημα του Ρεθεμνιώτη ποιητή Αντώνιου Αχέλη έρχεται τώρα στο φως, ύστερα από 440 χρόνια!

       Εκτός από το στιχούργημα, ελπίζω ότι με το σημείωμα αυτό θα έλθουν στην επιφάνεια και μερικές παραδοξότητες που αξίζει να μας προβληματίσουν: Ας πάρομε, λοιπόν, τα πράγματα από κάποια αρχή:

       Το όνομα του ποιητή, καταρχάς, ελπίζω ότι δεν είναι άγνωστο στους περισσότερους συμπολίτες. Άλλωστε, για τον Αντώνιο Αχέλη είναι γνωστό ότι η πόλη του Ρεθύμνου έχει αφιερώσει δρόμο και όχι άδικα. Οι Ρεθεμνιώτες καμαρώνομε γι’ αυτόν και το στιχούργημά του εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Για παράδειγμα, ο Μαρίνος Τζάνε-Μπουνιαλής, τον 17° αιώνα, προτρέπει να διαβάσουν όλοι τους στίχους του, λέγοντας: Στίχους της Μάλτας διάβασε σοφότατους αν θέλεις ν’ ακούσεις πώς τσι σύνθεσεν Αντώνιος Αχέλης.

       Παραδοξότητα πρώτη: Αν κάποιος συντοπίτης μας, ερευνητής ή απλός φιλαναγνώστης, επηρεαστεί από την προτροπή του Μπουνιαλή και θελήσει σήμερα να διαβάσει τους «στίχους της Μάλτας», δεν θα τους βρει σε καμιά Βιβλιοθήκη του Ρεθύμνου, σε καμιά Βιβλιοθήκη της Κρήτης, σε καμιά ιστοσελίδα του λεγόμενου Διαδικτύου. Με άλλα λόγια, όλοι εμείς που συχνά αναφερόμαστε στον Αχέλη θέλοντας να υποστηρίξομε ότι το Ρέθυμνο ήταν πάντα η πόλη των γραμμάτων, ρητορεύομε στον αέρα. Φοβούμαι ότι κανείς σημερινός κάτοικος του Νομού μας δεν διάβασε ποτέ τους στίχους του παλιού εκείνου συντοπίτη μας.

       Πριν προχωρήσομε σε άλλες παραδοξότητες, ας δώσομε μερικά στοιχεία για το έργο: Συμπεραίνομε από διάφορα δεδομένα ότι η σύνθεση του στιχουργήματος έγινε στο Ρέθυμνο περί το 1568. Το βιβλίο είναι γνωστό ότι τυπώθηκε στη Βενετία το 1571. Η υπόθεση του έργου αναφέρεται στην πολιορκία της Μάλτας από τους Τούρκους (1565), ένα γεγονός που είχε θορυβήσει τότε τους Ευρωπαίους.

       Σημασία έχει – και θα πρέπει να τονιστεί – ότι το σχετικά μικρό βιβλίο Ρεθεμνιώτη ποιητή με τους «στίχους της Μάλτας» (84 σελίδων) θεωρείται σήμερα από τις ωραιότερες εκδόσεις της παγκόσμιας τυπογραφίας του 16ου αιώνα. Ο τίτλος περιβάλλεται από μια ωραιότατη πολυσύνθετη παράσταση, ενώ η αρχή κάθε κεφαλαίου (Α έως Κ) διακοσμείται από εικαστικές παραστάσεις (σχέδια) που έχουν προβληματίσει ερευνητές διαφόρων κλάδων, ακόμη και ειδικούς στην ιστορία των εικαστικών τεχνών. Σύμφωνα με τον γνωστό ερευνητή Κ. Κακλαμάνη, τα σχέδια του βιβλίου ενδέχεται να είναι έργα του περίφημου Κρητικού καλλιτέχνη Γεώργιου Κλόντζα.

       Το κακό είναι ότι από την τόσο ενδιαφέρουσα για όλο τον κόσμο – και περισσότερο για εμάς εδώ – έκδοση της Βενετίας έχει διασωθεί, ουσιαστικά, ένα και μόνο αντίτυπο, που σήμερα φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας. Αυτό σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί σήμερα να φυλλομετρήσει το βιβλίο και να πάρει, έστω, μια ιδέα για το περιεχόμενο του.

       Και όμως, θα μπορούσε άνετα αυτό να είχε γίνει δυνατότητα, με άλλο τρόπο. Πριν από έναν αιώνα (για την ακρίβεια πριν από 101 χρόνια), με μέριμνα του Γάλλου ελληνιστή Hubert Per-not, οι 2541 ομοιοκατάληκτοι δεκαπεντασύλλαβοι στίχοι του Αχέλη ανατυπώθηκαν αυτούσιοι σε ένα μεγάλο βιβλίο με δύο λογοτεχνικά έργα σχετικά με την πολιορκία της Μάλτας. Η έκδοση έγινε στο Παρίσι το 1910). Παρότι και η έκδοση αυτή είναι αρκετά σπάνια, (δε φαίνεται να υπάρχει στις Βιβλιοθήκες της Κρήτης), θα μπορούσε να είχε αναπαραχθεί το μέρος με το έργο του Αχέλη όπου, εκτός από τους 2541 στίχους, υπάρχουν και οι 20 εικόνες για τις οποίες έγινε λόγος πιο πάνω.

       Και εδώ ακριβώς είναι το δεύτερο παράδοξο: Κανείς από τους πολιτιστικούς φορείς του τόπου μας δεν είχε τη μέριμνα να χρησιμοποιήσει την έκδοση του Παρισιού ώστε να ξέρομε οι σημερινοί Ρεθεμνιώτες τον Αχέλη και το περίφημο βιβλίο του. Χρησιμοποιώ πρώτο πρόσωπο επειδή και ο ίδιος έχω αναφερθεί παλαιότερα στον συγκεκριμένο ποιητή, χωρίς να έχω εικόνα του έργου του. Για την ακρίβεια, γνώριζα μόνο την ωραία προμετωπίδα του βιβλίου του (βλ. εικόνα), την οποία και χρησιμοποίησα πριν από 20 χρόνια για το εξώφυλλο του πρώτου τόμου της βιβλιογραφικής εργασίας μου για τα Κρητικά Βιβλία.

       Όπως ο αναγνώστης μπορεί να διαπιστώσει από τη δημοσιευόμενη εικόνα – αν καταφέρει να διαβάσει τα τυπογραφικά στοιχεία της εποχής – στον τίτλο της πρώτης έκδοσης το όνομα του ποιητή δεν υπάρχει. Ο ίδιος όμως, περί το τέλος του έμμετρου προλόγου του, έχει φροντίσει να αναφερθεί στον εαυτό του και στον τόπο που τον γέννησε, λέγοντας: … τ’ οποίου τ’ όνομα τινάς και την πατρίδα αν θέλει ας δει εκ της Κρήτης Ρέθυμνον Αντώνιον Αχέλη.

       Ολοκληρώνοντας, να πω τούτο: Αφορμή για το σημείωμα μου έδωσε η πρόσφατη απόκτηση – από δημοπρασία, με τρόπο περιπετειώδη – της παρισινής έκδοσης με τους στίχους του Αχέλη. Επαναλαμβάνω ότι, σύμφωνα με τα δεδομένα, η έκδοση δεν υπάρχει στις κρητικές Βιβλιοθήκες. Να πω λοιπόν, χωρίς περιστροφές, ότι είμαι διατεθειμένος να προσφέρω μια προσεγμένη και βιβλιοδετημένη αναστατική ανατύπωση του άγνωστου στιχουργήματος του Αχέλη στον φορέα εκείνον που θα το ζητήσει, εκτιμώντας την αξία του ευρήματος. Το θεωρώ στοιχειώδη υποχρέωση μου.

       Οι αναγνώστες που θα τύχει να διαβάσουν το σημείωμα, υποθέτω ότι θα συμφωνήσουν και εκείνοι στο εξής γεγονός: Είναι αδιανόητο η πόλη των γραμμάτων να αφιερώνει δρόμο στη μνήμη ενός παλιού ποιητή της, το ποίημα του οποίου δεν είχαν μέχρι τώρα τη δυνατότητα να το διαβάσουν οι κάτοικοι της.-

Κρητική Επιθεώρηση 6-7-2011

Advertisements

1 σχόλιο »

  1. Θέλω να το δω και να το διαβάσω!

    Σχόλιο από Τσουντάνης Γαβριήλ — 13 Σεπτεμβρίου 2011 @ 4:51 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: