Άγονη γραμμή

10 Οκτωβρίου 2011

Ανδρέας Ζ. Βλαχάκης

Filed under: Εκκεκάκης Γεώργιος — Άγονη Γραμμή @ 9:13 πμ
Tags:

Ο πρωτοπόρος της κρητικής φωτογραφίας

 

Οι δύο γνωστές φωτογραφίες του Ηγουμένου Γαβριήλ (+1866). Η μία, τουλάχιστον (η αριστερή) ξέρομε σίγουρα πως είναι έργο του Ανδρέα Ζ. Βλαχάκη. Αυτό και μόνο δείχνει πόσο πρώιμα ο αγνοημένος αυτός πρωτοπόρος είχε αποκτήσει τη γνώση και τα μέσα για να βγάζει θαυμάσιες φωτογραφίες

 Ήταν ένας περίεργος Ηρακλειώτης αγιογράφος. Για την ακρίβεια, περίεργη ήταν μια εικόνα του που έδειχνε τον Αϊ-Γιώργη με τούρκικο κράνος και γιαταγάνι να σκοτώνει το τέρας. Την πρωτάκουστη αυτή αγιογραφική σύνθεση την είχα ανακαλύψει με έκπληξη σε ένα σπάνιο πολωνέζικο βιβλίο, πριν από 20 και πλέον χρόνια. Όπως αναφερόταν στη λεζάντα της, η εικόνα βρισκόταν, λέει, σε τζαμί του Ηρακλείου … κλπ. κλπ.

Επειδή στο θέμα αυτό έχω αναφερθεί πολλές φορές (υπάρχει και ανακοίνωσή μου σχετική στο Κρητολογικό Συνέδριο του 1996) θα περιοριστώ μόνο στην αναδημοσίευση της περίεργης εικόνας, προκειμένου να αναφερθώ, αποκλειστικά, στον δημιουργό της.

 Να πω λοιπόν πως όταν, στο παραπάνω Συνέδριο, εκφωνούσα το κείμενο της ανακοίνωσής μου, γνώριζα μόνο τα αρχικά του δημιουργού της περίεργης αγιογραφίας που διακρίνονταν στο μέσο του κάτω πλαισίου. Το ότι τα αρχικά ΑΖΒ ανταποκρίνονταν στο όνομα Ανδρέας Ζ. Βλαχάκης, το έμαθα τυχαία, μόλις κατέβηκα από το βήμα του Συνεδρίου και ίσως αξίζει να διηγηθώ το πώς: Φυλλομετρώντας ένα φρεσκοτυπωμένο τότε βιβλίο με εικόνες που βρίσκονται στο Ηράκλειο, πρόσεξα μια εικόνα της Παναγίας της  Μυρτιδιώτισσας, τα τεχνοτροπικά στοιχεία της οποίας ταίριαζαν πολύ με την τούρκικη αγιογραφία του Αϊ-Γιώργη. Σε αυτό με βοήθησε πρέπει να πω η πείρα από την πολύχρονη ενασχόλησή μου με την αγιογραφία. Γυρνώντας σελίδα, είδα ότι, πράγματι, τη Μυρτιδιώτισσα που μου τράβηξε την προσοχή την είχε ζωγραφίσει το 1857 κάποιος Ανδρέας Ζ. Βλαχάκης. Το ανακοίνωσα σε κλειστό κύκλο συνέδρων και διαπίστωσα πως καμιά άλλη πληροφορία δεν υπήρχε τότε για το πρόσωπο αυτό.

Έκτοτε, εδώ και 14 χρόνια, προσπαθώ μάταια να μάθω κάτι για τον χριστιανό αγιογράφο που δε δίστασε να ζωγραφίσει τον Αϊ-Γιώργη ως Τούρκο. Αναρωτιόμουν, επίσης, πώς ένας πιστός στον Μωάμεθ έφθασε στο σημείο να παραγγείλει την εικόνα ενός Αγίου των χριστιανών και πώς οι αρμόδιοι επέτρεψαν την τοποθέτησή της σε τζαμί.

 Τον τελευταίο καιρό, μέσω ίντερνετ, είδα πως υπάρχει και ένας ζωγραφικός πίνακας (ελαιογραφία) του Ανδρέα Ζ. Βλαχάκη, που φυλάσσεται στο Μουσείο Μπενάκη. Αυτό σημαίνει ότι ο αγιογράφος μας δεν ήταν άσχετος με τα μέσα της λεγόμενης «κοσμικής ζωγραφικής». Ο πίνακας  δείχνει τη λεηλασία ενός χριστιανικού σπιτιού από μωαμεθανούς και έχει τον τίτλο: Σκηνή εν Κρήτη κατά το 1866.

Γνώριζα, επίσης, ότι μια φωτογραφία του Γέρο-Κωσταρού είναι τραβηγμένη από κάποιο φωτογράφο Α. Βλαχάκη, αλλά δε μπορούσα να φανταστώ πως επρόκειτο για τον αγιογράφο που με απασχολούσε.

Τελικά, από μια ανάρτηση στο ίντερνετ του παλιού και πολύτιμου φίλου Ανδρέα Χατζηπολάκη, βγαίνει το συμπέρασμα ότι ο τολμηρός αγιογράφος, ο ζωγράφος της ελαιογραφίας του Μουσείου Μπενάκη πρέπει να είναι αυτός στον οποίο οφείλομε όχι μόνο τη φωτογραφία του Κωσταρού, αλλά και τα εκπληκτικότερα φωτογραφικά πορτρέτα αγωνιστών της Κρήτης. Μεταξύ άλλων, είναι αυτός που φωτογράφισε τον Ηγούμενο Γαβριήλ του Αρκαδίου, τον Ηρακλή Κοκκινίδη, το Μιχάλη Κόρακα (ως μεσόκοπο) κ.ά. Αυτό σημαίνει ότι είχε γνώσεις και μέσα για να δημιουργεί θαυμάσια πορτρέτα, πριν από το 1866! Ως πληροφορία είναι απίστευτη. Αν μη τι άλλο, μένει κανείς έκπληκτος για την άγνοιά μας. Είναι γνωστό ότι για τις απαρχές της Κρητικής Φωτογραφίας έχουν γραφτεί βιβλία ολόκληρα και άρθρα πολλά, αλλά σε κανένα απ’ αυτά δεν αναφέρεται καν το όνομα του Βλαχάκη.

Θα ήταν παράλειψη αν δε σημειώναμε πως τα πρωτότυπα όλων αυτών των φωτογραφιών φυλάσσονται σήμερα στις πολύτιμες συλλογές του Ε.Λ.Ι.Α.

Από ένα τελείως πρόσφατο βιβλίο που είχε την καλοσύνη να μου στείλει ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Κνωσού κ.κ. Ευγένιος, αντλώ και τις εξής δύο πρόσθετες πληροφορίες*: α) Ο Ανδρέας Ζ. Βλαχάκης υπήρξε μαθητής του Μιχαήλ Πολυχρονίου (+1854) κατά τη δεκαετία του 1830. β) Εκτός από τη Μυρτιδιώτισσα, υπάρχει μία ακόμα εικόνα του (αχρονολόγητη) στον Άγιο Τίτο του Ηρακλείου.

 Με την επιφύλαξη για το απίθανο ενδεχόμενο συνωνυμίας, θεώρησα υποχρέωση να αφιερώσω αυτό το σημείωμα σε ένα ξεχασμένο και αγνοημένο πρωτοπόρο. Η περίπτωση του Ανδρέα Ζ. Βλαχάκη δημιουργεί προβληματισμό. Δείχνει πόση άγνοια έχομε ακόμη για πρόσωπα που άφησαν ίχνη στην τοπική μας ιστορία, ενώ οι συγχύσεις που διαιωνίζονται από ελλιπή βιβλιογραφική ενημέρωση δε λείπουν.  

* Τα στοιχεία του βιβλίου είναι: Ντενίζ-Χλόη Αλεβίζου, Η Κρήτη των Καλλιτεχνών … [Ηράκλειο 2010]

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: