Άγονη γραμμή

16 Δεκεμβρίου 2011

Η Ρεθεμνιώτκη πένα και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής

Filed under: Φρυγανάκης Γεώργιος — Άγονη Γραμμή @ 6:39 μμ
Tags:

 

Το βιβλίο αποτελεί μια αναστοχαστική αναδρομή στα ίχνη που άφησε στη διαδρομή της η πένα των Ρεθυμνιωτών  σχετικά με την Τραγωδία του ’22. Το  320 σελίδων βιβλίο διατίθεται στα γραφεία της εφημερίδας «Ρέθεμνος» (Γραφικές Τέχνες Καραγιαννάκη), Γερακάρη 60-62 (όπισθεν ΟΤΕ), Ρέθυμνο 74100, Τηλ.28310-58800 και στα βιβλιοπωλεία. Τιμή βιβλίου (εντελώς συμβολική): 10 ευρώ. Τα κέρδη θα διατεθούν για την αποπεράτωση του Μνημείου Μικρασιατικής Καταστροφής και Αλησμόνητων Πατρίδων στην Πλατεία Μικρασιατών Ρεθύμνου∙ μνημείου με  τεράστια ιστορική, διδακτική και συναισθηματική αξία σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ: 1) Βασιλικής Ματάκη 2)  Παναγιώτη Παρασκευά  3) Εύας Λαδιά 4) .Μαρίνου Σπ. Γαλανάκη 5) Κωστή Ηλ.Παπαδάκη 6) Νίκου Πολιουδάκη 7) Αθηνάς Πετρακάκη 8) Νίκου Δερεδάκη 9) Ανδρέα Κούνουπα

9 Κούνουπας Ανδρέας

Τεράστια και απερίγραπτη η Μικρασιατική Καταστροφή. Το Ρέθυμνο που δεν είχε ακόμα συνέλθει από την τουρκική κατοχή, με μεγάλη δυσκολία μπόρεσε να υποδεχτεί, να προσαρμόσει και να αφομοιώσει τους ξεριζωμένους, πονεμέ­νους, δυστυχισμένους αδελφούς μας.

 Το βιβλίο του Γιώργου Φρυγανάκη είναι πολύτιμο για να μάθουν οι νεότεροι με πόση ανθρω­πιά αντιμετώπισαν την τραγωδία και οι ντόπιοι και οι κατατρεγμένοι.

Μας γνωρίζει τις καλές πράξεις των παλιών μας, όχι μόνο για να τους τιμάμε αλλά και για να παραδειγματιζόμαστε..

 Θυμάμαι πολύ καλά πόσοι από τους αφιχθέντες ήταν δουλευτάδες αξιοπρεπείς: τεχνίτες, αγρότες, οικοδόμοι, ψαράδες, έμποροι κ.λ.π. και βoήθησαν το Ρέθυμνο στην πρόοδο.

Η Λέλα Κούνουπα δεν πρωτοστάτησε μόνο στην οικονομική αλληλεγγύη με όλη της την καρδιά σε όλη της τη ζωή αλλά με τον άνδρα της συμπαραστάθηκε ψυχικά με φιλικές παρέες για να τονωθούν και να δρομολογηθούν πονεμένες οικογένειες.

Το βιβλίο του Γιώργου Φρυγανάκη μας γνωρίζει τις καλές πράξεις, την καλή καρδιά των παλιών μας, για να κάνομε και σήμερα ότι μπορούμε σ’ αυτούς που υποφέρουν. Βοήθεια: στην ανεργία, στη δυστυχία, στον πόνο.

 Η μεγαλύτερη ικανοποίηση στη ζωή είναι η βο­ήθεια στην ανέχεια. Είναι το πρώτο και μεγάλο καθήκον του πραγματικού ανθρώπου. Αυτό είναι το πρώτο που μου λέει το συναρπαστικό βιβλίο του Γιώργου Φρυγανάκη.

 8 Δερεδάκης Νίκος

 Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη Κυριακή, στην κατάμεστη αίθουσα του «Σπιτιού του Πολιτισμού», στην πλατεία Μικρασιατών, όπως εμφατικά ανέφερε και η πρόσκληση, η παρουσίαση του βιβλίου του συνταξιούχου, πλέον, φιλόλογου Γιώργου Φρυγανάκη, με τίτλο: Η ρεθεμνιώτικη πένα και οι πρόσφυγες της μικρασιατικής καταστροφής.

 Σαν ένας σύγχρονος Νίκος Πολίτης, ο συγγραφέας, με πολύ κόπο και μεράκι, ο συγγραφέας κατάφερε να συλλέξει οτιδήποτε, διαχρονικά, έχει γραφτεί σχετικά με τη μικρασιατική καταστροφή και του πρόσφυγες της Μικρασίας, εδώ, στη δεύτερη του πατρίδα, στο Ρεθυμνο. Γιατί, ο Γιώργος Φρυγανάκης είναι Μικρασιάτης δεύτερης γενιάς, αφού ο πατέρας του, ο αείμνηστος Δημήτρης Φρυγανάκης, στην τρυφερή ηλικία των 10 ετών βίωσε τη φρίκη όχι μόνο του πολέμου αλλά και το φριχτό συναίσθημα της προσφυγιάς. Με τις μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδες μεγάλωσε και γαλούχησε τα παιδιά του.

 Και ο Γιώργος Φρυγανάκης ποτέ δεν ξέχασε ούτε απεμπόλησε τη μικρασιατική καταγωγή του, παρόλη τη χλεύη και το στιγματισμό του «πρόσφυγγα» που βίωσε στην παιδική του ηλικία, όπως ο ίδιος σε ανύποπτο χρόνο μου είχε εκμυστηρευτεί. Αντίθετα, ποτέ δεν έχανε την ευκαιρία να παρουσιάζει και αναδεικνύει θέματα της Μικρασίας, καθώς και του μικρασιάτικου στοιχείου στο Ρέθυμνο, που, αναμφίβολα με την παρουσία του επέδρασε καταλυτικά στην αλλαγή της εσωστρεφούς και «σφιχτής» ρεθεμνιώτικης κοινωνίας.

 Ο συγγραφέας επέλεξε την εβδομαδιαία εφημερίδα «Ρέθεμνος» για να δημοσιεύσει, σε 15 συνέχειες, από τις 30/1/2010 έως τις 5/6/2010, σε μακροσκελή άρθρα του, αναφορές Ρεθυμνίων συγγραφέων, ιστορικών, λογοτεχνών, ποιητών και αρθογράφων, σχετικά με τη μικρασιατική καταστροφή, και τη ζωή των Μικρασιάτικων προσφύγων στη νέα τους πατρίδα, το Ρέθυμνο.

 Τελειώνοντας το επίπονο, πραγματικά, αυτό έργο, κατάλαβε ότι θα ήταν κρίμα η αξιόλογη αυτή εργασία να «χαθεί» μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας. Γιατί, μια εφημερίδα προσφέρει «φρέσκια» είδηση και γνώση, αλλά «μπαγιατεύει» με την έκδοση του επόμενου φύλλου της. Επιπρόσθετα, το «μνημείο της Μικρασιάτικης Καταστροφής και Αλησμόνητων Πατρίδων», που θα τοποθετηθεί στην Πλατεία Μικρασιατών, κοστίζει αρκετά και τα κονδύλια για την ανέγερσή του δεν επαρκούν. Έτσι, ο φιλόπατρις συγγραφέας αποφάσισε να εκδώσει σε βιβλίο την εργασία του, τα έσοδα από την πώληση του οποίου, θα διατεθούν για την κατασκευή και την ανέγερση του μνημείου.

 Το βιβλίο ξεκινά με ένα συνοπτικό αλλά ουσιαστικό χρονολόγιο της Μικρασιατικής Καταστροφής και του προσφυγικού ζητήματος και συνεχίζεται με τα δεκαπέντε δημοσιεύματα της «ρεθεμνιώτικης πένας», όπως τα ονομάζει ο ίδιος ο συγγραφέας.

 Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου παρατίθενται οκτώ επιλεγμένα δημοσιεύματα του Γιώργου Φρυγανάκη, από τον τοπικό Τύπο που αφορούν τις ημέρες μνήμης του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας, της Γενοκτονίας των Αρμενίων και των Ποντίων, την τελευταία Πρωτοχρονιά στη Μικρά Ασία, την πλατεία Μικρασιάτικων του Ρεθύμνου, το Δημήτριο Φρυγανάκη, την ανέγερση μνημείου για τη μικρασιατική καταστροφή και την επαναονοματοδότηση οδού Λαβτζόι.

 Ανάμεσα στα δύο μέρη παρατίθεται η πρόταση του Χάρη Στρατιδάκη, για διοργάνωση επιστημονικού συνεδρίου το 2012, με τη συμπλήρωση 90 χρόνων από τη μικρασιατική καταστροφή.

 Αξίζουν θερμά συγχαρητήρια τόσο στο φίλο Γιώργο Φρυγανάκη για την κοπιώδη και σημαντική εργασία του όσο και σε όλους του Μικρασιάτες, δεύτερης και τρίτης γενιάς, που με το πείσμα και την επιμονή τους κατάφεραν να δοθεί το όνομα των «Μικρασιατών» στην πλατεία της παλιάς Πόλης. Είναι σίγουρο, πως επιδεικνύοντας το ίδιο πείσμα και επίμονη, σε σύντομο χρονικό διάστημα θα έχουμε τα αποκαλυπτήρια του μνημείου «της Μικρασιάτικης Καταστροφής και Αλησμόνητων Πατρίδων», του δικού τους μνημείου!

 7 Πετρακάκη Αθηνά

 Μέσα σε έντονα φορτισμένη ατμόσφαιρα και ενώπιον εκατοντάδων Ρεθεμνιωτών που έσπευσαν να γεμίσουν ασφυκτικά το Σπίτι του Πολιτισμού, πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του βιβλίου του Γιώργου Φρυγανάκη «Η Ρεθυμνιώτικη πένα και οι Πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής».

 Ο μεστός λόγος του συγγραφέα, η επιλογή της μουσικής και της εικόνας που παρουσιάστηκαν κατά έναρξη και το τέλος της εκδήλωσης αλλά και η ανάγνωση των αποσπασμάτων κατά τη διάρκειά της, κράτησαν καθηλωμένους τους παρευρισκόμενους για περισσότερο από μία ώρα, παρακολουθώντας συγκινημένοι την εκδήλωση καθώς, πολλοί αναγνώρισαν τα πρόσωπα των δικών τους ανθρώπων, στο πλούσιο φωτογραφικό υλικό που προβλήθηκε.

 Το βιβλίο επέλεξε να το παρουσιάσει ο ίδιος ο συγγραφέας που, απέδωσε την αυτοπαρουσίαση στη φύση του βιβλίου τονίζοντας: «Στο βιβλίο μου, αναφέρομαι σε ένα σύνολο 45  ατόμων που έγραψαν για τους Πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής και οι οποίοι παρελαύνουν στην οθόνη προβολής. Σκέφτηκα λοιπόν ότι θα ήταν περιττό κάποιος άλλος να παρουσιάσει εμένα που παρουσιάζω τους άλλους, να γίνει δηλαδή παρουσιαστής του παρουσιαστή. Άλλωστε, εγώ θα πληρώσω το τίμημα της επιλογής μου αυτής, αφού θα στερηθώ τους επαίνους που είθισται, να ακούει κάποιος από τους παρουσιαστές του βιβλίου του».

 Η εκδήλωση ξεκίνησε με ένα video για τη Μικρασιατική Καταστροφή, ενώ  κατά τη διάρκεια της παρουσίασης αποδόθηκαν αντιπροσωπευτικά αποσπάσματα Ρεθυμνιωτών συγγραφέων από το Βαγγέλη Λινοξυλάκη και τη Νατάσα Φρυγανάκη. Μέσα από αυτά αναπαραστάθηκε το δίπολο δράμα των προσφύγων που ήρθαν στο Ρέθυμνο και των Τουρκοκρητικών που έφυγαν από αυτό, καθώς και το όχι ανώδυνο ριζοβόλημα, η πρόοδος και η προσφορά των πρώτων στη νέα τους πατρίδα. Η εκδήλωση έκλεισε με την προβολή φωτογραφιών από την ιστορία κυρίως των προσφύγων που ήρθαν στο Ρέθυμνο, με τη συνοδεία ενός ανατριχιαστικού αμανέ αλλά και των λυγμών των προσφυγογενών που αναγνώριζαν τους δικούς τους.

 Τα οπτικοακουστικά μέσα επιμελήθηκε ο Δημήτρης Φρυγανάκης, ενώ στη ρύθμιση ήχου ήταν η Νίκη Δασκαλάκη

 Το δύο μέρη του βιβλίου

Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει ένα αφιέρωμά γενικά στη «Ρεθυμνιώτικη πένα και  τους πρόσφυγες  της Μικρασιατικής Καταστροφής» (ανανεωμένο και με προσθήκες) που δημοσιεύτηκε σε 15 συνέχειες στην εφημερίδα «Ρέθεμνος» στο πρώτο τετράμηνο του 2010.

 Το δεύτερο μέρος  περιλαμβάνει ορισμένα από τα σχετικά δημοσιεύματά του συγγραφέα στον τοπικό τύπο, ημερήσιο ή περιοδικό.

 Για την καλύτερη παρακολούθηση της ρεθυμνιώτικης πένας, ο συγγραφέας προτάσσει του πρώτου μέρους ένα βασικό κατατοπιστικό Χρονολόγιο της Μικρασιατικής Καταστροφής και του Προσφυγικού Προβλήματος «από τη Μεγάλη Ιδέα στη Μεγάλη Καταστροφή».

 Για διευκόλυνση επίσης του αναγνώστη παραθέτει στο τέλος του βιβλίου δύο ευρετήρια, το «Ευρετήριο συγγραφέων και έργων» και το «Ευρετήριο προσώπων και πραγμάτων». Κάτι που δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να διαβάσει το βιβλίο και ανάποδα, ξεκινώντας από τα θέματα που τον ενδιαφέρουν.

 Το βιβλίο κλείνει με το αρχείο των φωτογραφιών με τις οποίες διανθίστηκαν τα κείμενα.

 Σκοπός και στόχος της έκδοσης

Ο σκοπός της έκδοσης του βιβλίου αφορά την άμεση και έμμεση οικονομική συμβολή του, στην ανέγερση του Μνημείου Μικρασιατικής Καταστροφής και Αλησμόνητων Πατρίδων στην Πλατεία Μικρασιατών, το οποίο θα αποτελεί ένα μνημείο με  τεράστια ιστορική, διδακτική και συναισθηματική αξία σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, ενώ ο στόχος αφορά το φρεσκάρισμα της μνήμης αναφορικά με τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Στο σημείο αυτό ο συγγραφέας σημείωσε, «ο καλύτερος τρόπος για να βαδίσουμε με ασφάλεια στο παρόν και προς το μέλλον είναι να κοιτάζουμε συχνά προς το παρελθόν προσπαθώντας να το κατανοούμε και να το προσεγγίζουμε αντικειμενικά, αυτοκριτικά και δημιουργικά.

 Για μας, ειδικότερα, τους Ρεθυμνιώτες έχει ιδιαίτερη σημασία το να φρεσκάρουμε τη μνήμη μας μέσα από τα διάφορα ίχνη που άφησε στη διαδρομή της η Ρεθυμνιώτικη πένα αναφορικά με τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Τραγωδίας, Ίχνη, που μπορεί να μη διεκδικούν τις ίδιες δάφνες, αποτελούν όμως πολύτιμους μάρτυρες της τοπικής ιστορίας μας, πλούσιους τροφοδότες της αυτογνωσίας μας και ζωογόνους οξυγονωτές της μνήμης μας, σε μια εποχή που όλο και περισσότερο αποικείται από την αμνησία».

Αξίζει να σημειωθεί ότι το βιβλίο του, ο Γιώργος Φρυγανάκης όπως σημειώνει στις πρώτες σελίδες, το αφιερώνει «Στους πρόσφυγες της Μικρασιατικής  Καταστροφής που έζησαν με το όνειρο της επιστροφής… Στους πρόσφυγες και προσφυγογενείς που συνέβαλαν στην αναγέννηση των νέων πατρίδων τους… Στους συγγραφείς που τους απαθανάτισαν με τη γραφίδα τους…».

 Κλείνοντας την παρουσίαση, ο συγγραφέας ανέφερε ότι το δράμα των Μικρασιατών επικαιροποιείται, μέσα από την σημερινή οικονομική κρίση που ζει η χώρα μας και σημειώνει: «Και το σημαντικότερο απ’ όλα: Η πολυφωνική Ρεθυμνιώτικη πένα μας καλεί να δούμε τους πρόσφυγες ως αυτό που πραγματικά ήταν: αθώα θύματα αλλά και σύμβολα του αγωνιζόμενου Έλληνα, του αγωνιζόμενου ανθρώπου. Η μικρασιάτικη παροιμία «Εκεί που δεν χώραγε η τρίχα μας χώρεσε το κεφάλι μας» βρήκε τους καλύτερος εκφραστές της στους ίδιους τους Μικρασιάτες.

 Και ως τέτοιοι αποκτούν δραματικά έντονη επικαιρότητα στη δοκιμασία που περνά σήμερα η χώρα μας, για να μην πούμε το χάλι στο οποίο βρεθήκαμε, αφότου το ακριβό εισαγόμενο χαλί τραβήχτηκε κάτω από τα πόδια μας, αφήνοντας μας όπως και τότε/άλλη μια φορά…ξυπόλυτους στ’ αγκάθια!»

6 Του Νίκου Πολιουδάκη

Την Κυριακή 15/1/2012 έλαβε χώρα στο «Σπίτι του πολιτισμού» η παρουσίαση του βιβλίου του Γιώργου Φρυγανάκη, «Η ρεθυμνιώτικη πένα και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής». Η παρουσίαση έγινε από τον ίδιο το συγγραφέα, συνταξιούχο φιλόλογο και αρθρογράφο, κ. Φρυγανάκη, με τη συνδρομή της κόρης του, Νατάσας και του Β. Λινοξυλάκη, που διάβασαν αποσπάσματα και με τη συνοδεία οπτικοακουστικού υλικού.
Δεν πρόκειται να αναλύσουμε το περιεχόμενο του βιβλίου, καθώς, πέρα από τον τίτλο του που τα «λέει» σχεδόν όλα, αυτό εν πολλοίς έχει ήδη συμβεί και συνεχίζει να γίνεται από άλλους συμπολίτες συγγραφείς/αρθρογράφους στο «Ρέθεμνος» και στον τοπικό τύπο γενικότερα.  Αυτό που, δυστυχώς, πρέπει να σημειωθεί είναι άλλο. Στο κλείσιμο της περίπου δίωρης παρουσίασης, ο κ. Φρυγανάκης τόνισε πως η κατάμεστη αίθουσα του «Σπιτιού» αποτελεί τη δυναμική δήλωση ότι «δεν ξεχνάμε». Και έχει απόλυτο δίκιο. Ωστόσο, στο κοινό που κατέκλεισε την αίθουσα η παρουσία νέων ανθρώπων ήταν πενιχρή, για να μην πούμε το υπερβολικό, «μετρημένη στα δάκτυλα των δυο χεριών».
Την ίδια στιγμή οι καφετέριες, της προκυμαίας τουλάχιστον, ήταν ασφυκτικά γεμάτες από πιτσιρίκια, αλλά και «νέο» κόσμο, που απολάμβαναν το κυριακάτικο απογευματόβραδο. Και καλά έκαναν. Τα πιτσιρίκια δικαιολογούνται. Ζουν στην εφηβεία, ψάχνονται γενικότερα, πρόκειται για πολύ έξυπνα παιδιά σε σχέση με άλλες εποχές, όμως είναι φυσιολογικό η διασκέδαση τους τις ημέρες εκτός σχολείου να αποτελεί προτεραιότητα.
Τα σημαντικά ερωτήματα, όμως, προκύπτουν για εμάς τους ενήλικες νέους.
Το ότι δεν υπήρξαν νέοι στην παρουσίαση του συγγραφικού έργου του συμπολίτη μας σημαίνει απλή άγνοια είτε της εκδήλωσης είτε του ίδιου του βιβλίου ή κανονική αδιαφορία; Οι τριαντάρηδες και κάτω, που επιρρίπτουν ευθύνες στη γενιά του Πολυτεχνείου, η οποία συνέβαλε στη σημερινή κοινωνικοοικονομική ελληνική κρίση, δεν είναι εκείνοι που καλούνται να ανατρέψουν την κατάσταση και να οικοδομήσουν ένα διαφορετικό μέλλον για τους ίδιους και τα παιδιά τους; Δεν είναι εκείνοι που θα πρέπει να αναζητούν το παρελθόν, να μαθαίνουν από αυτό και να μεταδίδουν τη γνώση και στους ακόμη νεότερους; Δεν είναι αυτοί που πρέπει να συνεχίσουν την προσπάθεια ώστε η πόλη μας να μην απωλέσει τον τίτλο της πόλης «των τεχνών και των γραμμάτων»; Εμείς δεν είμαστε αυτοί που οφείλουμε να επιβεβαιώνουμε πρώτοι, αν θέλουμε να κοιτάμε αισιόδοξα μπροστά, ότι όντως «δεν ξεχνάμε», πως μας ενδιαφέρει τι συνέβη στο παρελθόν, γιατί συνέβη και πώς θα φροντίσουμε να μην ξανασυμβούν -όσο περνάει από το χέρι μας- δυσβάσταχτες καταστάσεις, όπως αυτές που έζησαν οι πρόγονοί μας;
Επίσης, είναι γνωστό πως τα έσοδα από τις πωλήσεις του βιβλιού θα διατεθούν για την αποπεράτωση του μνημείου «Μικρασιατικής Καταστροφής και Αλησμόνητων Πατρίδων» στην πλατεία Μικρασιατών, που δεσπόζει στο κέντρο της Παλιάς Πόλης. Σε μια πλατεία που περνάει τα πάνδεινα καθημερινά, όντας έρμαιο  στις ορέξεις γκραφιτάδων και βανδάλων. Αλήθεια, ποιο από τα «παιδάκια» που ανταγωνίζεται με άλλα για το που θα βάλλουν την υπογραφή/ μουτζούρα τους πρόκειται να σεβαστούν το μνημείο και να μην το βεβηλώσουν; Πώς θα το σεβαστούν αν δεν έχει εντυπωθεί στη συνείδηση τους ότι πρόκειται για μνημείο προς τιμήν ξεριζωμένων Ελλήνων; Γι αυτά τα «παιδάκια», που «ου γαρ οίδασι τι ποιούσι», ποιος έχει ευθύνη; Εμείς και πάλι εμείς.
Καιρός να αντιληφθούμε τους κινδύνους που διατρέχει η κοινωνία μας και να δώσουμε χώρο και στο βιβλίο -στη δουλειά δηλαδή που αφιερώνουν άνθρωποι των γραμμάτων, ερευνώντας την τοπική ιστορία και εμπλουτίζοντας την πολιτιστική μας κληρονομιά- που τόσο τείνει να εγκαταλειφθεί. Ας ελπίσουμε η απουσία νέων ανθρώπων από το «Σπίτι του Πολιτισμού» να με βρίσκει απλώς υπερβολικό και να μη σημαίνει αδιαφορία ή πλήρη άγνοια για την προσπάθεια του συμπολίτη μας.
Συγχαρητήρια στον Κ. Φρυγανάκη και να είναι σίγουρος πως όσο υπάρχουν άνθρωποι που επιδεικνύουν ζήλο για την ιστορία του τόπου τίποτα δεν πρόκειται να ξεχαστεί.

 5) Βιβλιοκριτική Κωστή Ηλ. Παπαδάκη www.ret-anadromes.blogspot.com στο: ΓΙΩΡΓΟΣ Δ. ΦΡΥΓΑΝΑΚΗΣ Η ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΗ ΠΕΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ [Εκδόσεις «Γραφικές Τέχνες Καραγιαννάκη», Ρέθυμνο 2011, σχ. 16ο (20Χ14), σσ. 318]            

 Ο Γιώργος Φρυγανάκης, προσφυγογενής δεύτερης γενιάς, διακρίνεται, χρόνια τώρα, για την γενναιόδωρη και πολύχρονη συνεισφορά και αφοσίωσή του στην ανάδειξη τής Ιστορίας τού ρεθεμνιώτικου Μικρασιάτικου ελληνισμού από τον ξεριζωμό του από τις πατρογονικές του εστίες, το 1922, και εντεύθεν. Δεκάδες τα σχετικά δημοσιεύματά του στον καθημερινό Τύπο και σε περιοδικές εκδόσεις. Πρόσφατα, μάλιστα, στο τελευταίο (11ο) Κρητολογικό Συνέδριο που διεξάχθηκε στην πόλη μας, το Ρέθυμνο, σχετική με τους πρόσφυγες τού Ρεθύμνου ήταν και πάλι η εισήγησή του («Προσφυγικός Συνοικισμός Ρεθύμνου»).Σημαντική η προσφορά του και στην ανέγερση τού Μνημείου Μικρασιατικής Καταστροφής και Αλησμόνητων Πατρίδων στην πλατεία «Μικρασιατών» τής πόλης μας, ενός μνημείου με τεράστια ιστορική, διδακτική και συναισθηματική αξία σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, που, απ’ ό,τι γνωρίζω χρόνια τώρα τον κατέτρωγε ως ιδέα η δημιουργία και υλοποίησή του [βλ. «Πλατεία Μικρασιατών ή Μικράς Ασίας» (1/5/2009), σελ. 267- 270, του παρουσιαζόμενου με το σημείωμά μας αυτό βιβλίου]. Ένα μνημείο- για να χρησιμοποιήσω τα δικά του λόγια- που να ταξιδεύει τη σκέψη εκεί που μεγαλούργησε για αιώνες ο ελληνικός Πολιτισμός, ένα μνημείο αντίστασης στην αμνησία και την αμεριμνησία. Σήμερα ο Γιώργος Φρυγανάκης εμφανίζεται και πάλι στην ιστορική τού μικρασιατικού Ελληνισμού κονίστρα με ένα νέο του πόνημα, αποστάλαγμα πολύχρονου μόχθου και έρευνας, που πρωτοεμφανίστηκε, δημιουργώντας θαυμάσιες εντυπώσεις, σε συνέχειες από τις σελίδες τής τοπικής εφημερίδας «Ρέθεμνος». Αφορά στη ρεθεμνιώτικη βιβλιογραφία τη σχετική με τους πρόσφυγες τού νομού μας και τη Μικρασιατική καταστροφή τού Εικοσιδύο, τη μεγαλύτερη, μετά την άλωση τής Πόλης, συμφορά που έπληξε τον νεότερο ελληνισμό. Γύρω από αυτά τα δύο αλληλένδετα γεγονότα σπονδυλώνεται το νέο πόνημα τού Γιώργου Φρυγανάκη, που έρχεται να αναβαπτίσει και να φρεσκάρει τη μνήμη μας γύρω από το θέμα των προσφύγων και τής Μικρασιατικής Καταστροφής.Το βιβλίο ειδικότερα, κατά τον συγγραφέα, αρθρώνεται σε δύο μέρη. το πρώτο είναι ένα «Αφιέρωμα», γενικά, στη «Ρεθυμνιώτικη Πένα» και στους πρόσφυγες τού Μικρασιατικού δράματος, ενώ το δεύτερο περιλαμβάνει μερικά μόνο από τα κατά καιρούς δημοσιεύματά του στον τοπικό Τύπο- ημερήσιο και περιοδικό- που συμβάλλουν ουσιαστικά και ολοκληρώνουν την ιχνηλασία του αυτήν. Ιδιαίτερα σημαντικά, από τα τελευταία, τα κείμενά του «Μνήμη Γενοκτονίας ή γενοκτονία μνήμης;» (σελ. 155- 163), καθώς και «Η τελευταία Πρωτοχρονιά στη Μικρά Ασία» (σελ. 222- 242), που αποτέλεσε ομιλία τού συγγραφέα ιστορικολαογραφικού περιεχομένου στο Δημαρχείο τής πόλης, στις 9- 1- 1994, κατά την κοπή τής αγιοβασιλόπιτας τού Μικρασιατικού Συλλόγου Ρεθύμνου. Πρόκειται για κείμενα σοβαρά με χαρακτηριστική εντιμότητα και οξυδέρκεια, που αξίζει, πιστεύω, να διαβαστούν απ’ όλους τους Ρεθεμνιώτες.Για μια πιο άνετη παρακολούθηση των κειμένων που παρατίθενται, ο συγγραφέας προτάσσει ένα «Βασικό Χρονολόγιο» τής Μικρασιατικής Καταστροφής και του προσφυγικού ζητήματος γενικότερα, όπου παραθέτονται εξαιρετικά καίριες και ενδιαφέρουσες για το εν λόγω ιστορικό γεγονός πληροφορίες. Για τη διευκόλυνση, επίσης, του αναγνώστη παρατίθεται στο τέλος τού βιβλίου και «Ευρετήριο Προσώπων και Πραγμάτων». Ως προς το κύριο μέρος τού βιβλίου, εδώ ο συγγραφέας επιλέγει εύστοχα και κρίνει και σχολιάζει με ευαισθησία και γόνιμο και έντιμο προβληματισμό το κάθε παρατιθέμενο κείμενο. Η επιλογή αφορά σε κείμενα τόσο λογοτεχνικά (πεζά και ποιητικά) όσο και σε ακραιφνώς επιστημονικά- ιστορικά, σε κείμενα, επίσης, της καθημερινής ειδησεογραφίας από τον Τύπο (καθημερινό και περιοδικό) τής εποχής, φθάνοντας μέχρι και στους «Πρόσφυγες τής Άγονης Γραμμής», όπως ο συγγραφέας αποκαλεί χαρακτηριστικά κάποια κείμενα που αναφέρονται σε σύγχρονες διαδικτυακές σελίδες τής εν λόγω ιστοσελίδας (https://agonigrammi.wordpress.com). Θεωρώ ότι είναι δύσκολο να διέλαθε τής προσοχής του κείμενο σχετικό με το θέμα του, που να μην το περιέλαβε στο βιβλίο του αυτό. τόσο προσεκτική, πλήρης και εμπεριστατωμένη είναι η συγκέντρωσή του.Βασικά, μέσα από τα κείμενα τής ρεθεμνιώτικης πένας παρελαύνουν με κάθε λεπτομέρεια τα γεγονότα τής τραγικής απέλασης των Μικρασιατών από την μικρασιατική πατρίδα, τής οποίας αυτόχθονες κάτοικοι υπήρξαν για τρεις και πλέον χιλιάδες χρόνια και της μετεγκατάστασής των ως άθλιων και αξιολύπητων προσφύγων στη νέα ρεθεμνιώτικη πατρίδα. Εξυφαίνονται, στη συνέχεια, με κάθε λεπτομέρεια, στοιχεία γύρω από την τακτοποίησή τους στη νέα τους πατρίδα και τη μεγάλη συμβολή τους στην οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξή της. Είναι, επί του σημείου αυτού, γνωστό ότι το Ρέθυμνο ηλεκτροφωτίστηκε το έτος 1925 χάρη στους Μικρασιάτες πρόσφυγες. Ότι τεράστιες, περαιτέρω, εκτάσεις, για χρόνια εγκαταλειμμένες και αναξιοποίητες, αφού πέρασαν στα χέρια των Μικρασιατών νοικοκυρεύτηκαν και έγιναν αποδοτικότερες με νέες καλλιέργειες (π.χ. καπνού) αποδίδοντας πλούτο στον τόπο και στους ιδιοκτήτες τους, ενώ, επίσης, πρόσφυγες στελέχωσαν την τοπική αγορά από τις πιο σημαντικές μέχρι τις πιο ταπεινές εργασίες και παντού, με ελάχιστες εξαιρέσεις στον κανόνα, όπου και αν ασχολήθηκαν, πρόκοψαν και αγαπήθηκαν πραγματικά. Από τη Μικρά Ασία μάς ήλθαν άνθρωποι περήφανοι, αγνοί πατριώτες, αρκετοί από αυτούς μορφωμένοι, φανατικοί Έλληνες που κουβαλούσαν πάνω τους την ελληνική αξιοπρέπεια και εθνική περηφάνια χιλιάδων χρόνων. Πραγματικά δεν ξέρω αλλά διαβάζοντας κείμενα που αφορούν στον μικρασιατικό ελληνισμό ανιχνεύω σε όλη τους την έκταση τον πόνο και τις θλίψεις που δοκίμασε η πολύπαθη ράτσα τους και ίσως για τούτο στα κείμενά τους ανακαλύπτω δυνατό και ασίγαστο ελληνικό προσανατολισμό και περισσεύουσα φιλοπατρία. Ο Γιώργος Φρυγανάκης είναι άξιος τού «δικαίου επαίνου» αλλά και της αγάπης όλων μας και γι αυτό το τελευταίο πόνημά του, που, πραγματικά, αποτελεί περισπούδαστη και κεφαλαιώδους σημασίας μελέτη για τον τόπο. Έχει βαθιά συναίσθηση τής ευθύνης που τον βαραίνει. Ο κίνδυνος της λησμονιάς και της αλλοίωσης των γεγονότων είναι που προσμετρά περισσότερο στη ζυγαριά τής αυτοκριτικής του και γι’ αυτό τολμά και αποδύεται σ’ έναν σπουδαίο και έντιμο αγώνα διάσωσης τής αλήθειας. Για άλλη μια φορά συγχαίρουμε και θερμά ευχαριστούμε τον εκλεκτό φίλο και δόκιμο συγγραφέα και του ευχόμαστε ο Θεός να του δίνει δύναμη και υγεία, για να συνεχίζει τη γόνιμη, εργώδη και δημιουργική δραστηριότητά του στον χώρο των «ρεθεμνιώτικων και μικρασιατικών γραμμάτων», στα οποία τόσο μεγάλη και ουσιαστική είναι η μέχρι σήμερα συμβολή του.

4) Βιβλιοκριτική Μαρίνου Σπ. Γαλανάκη στο «Η Ρεθυμνιώτικη πένα και οι Πρόσφυγες …»Με 317 σελίδες κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Καραγιαννάκη το τελευταίο βιβλίο του Γιώργου Φρυγανάκη, με τίτλο: «Η Ρεθυμνιώτικη πένα και οι Πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής».

Η Έκδοση αφιερώνεται από το Συγγραφέα «Στους πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής, που έζησαν με το όνειρο της επιστροφής… Στους πρόσφυγες και προσφυγογενείς που συνέβαλαν στην αναγέννηση των νέων πατρίδων τους… Στους συγγραφείς που τους απαθανάτισαν με τη γραφίδα τους…». Κι αποτελεί «προσφορά του φιλόλογου Γιώργου Φρυγανάκη, που το έγραψε και το επιμελήθηκε, για την ανέγερση του Μνημείου Μικρασιατικής Καταστροφής και Αλησμόνητων Πατρίδων, στην πλατεία Μικρασιατών  της πόλης μας…»

Σ’ αυτό το βιβλίο ο Συγγραφέας συγκεντρώνει απάνθισμα κειμένων, που γράφηκαν από Ρεθεμνιώτες Συγγραφείς και τον ίδιο κι αφορούν στους Μικρασιάτες Πρόσφυγες.

Στόχος του μοναδικός είναι «η οξυγόνωση μνήμης στα ίχνη που άφησε στη διαδρομή της η ρεθυμνιώτικη πένα σχετικά με τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής και ούτε στο ελάχιστο η αναζωπύρωση παθών και εκδικητικών τάσεων».

Τόσα πολλά, που είναι τόσο λίγα, έχουν γραφεί κατά καιρούς, για πολλούς και διάφορους λόγους, για τη Μικρασιατική καταστροφή. Αυτό το πολύ μεγάλο κ ισχυρό χτύπημα, που δέχτηκε ο Ελληνισμός, με αποτέλεσμα  την προσφυγιά,   το χαμό πάνω από 1.500.000 Ελλήνων και της Μικρασίας.  Αυτό το χτύπημα κατάφερε στον Ελληνισμό ο Εβραιοσιωνισμός  μέσω των  «συμμάχων» μας και μη Μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων και των Η.Π.Α., μετά τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου. Κύρια εργαλεία εφαρμογής του προγράμματος χρησιμοποιήθηκαν οι Εβραιομπάσταρδοι Ηγέτες, των μεν Νεοτούρκων ο Μουσταφά Κεμάλ, επονομαζόμενος Ατατούρκ (Σωτήρας, Εθνάρχης της Τουρκίας), κι ο Ελ. Βενιζέλος, «Εθνάρχης»(!) της Ελλάδας. 

Ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος, που άρχισε τον Αύγουστο του 1914, τελείωσε για τους άλλους στα 1918. Αλλά συνεχίστηκε η εμπόλεμη κατάσταση για τους  Έλληνες και τους Τούρκους ως το Σεπτέμβρη του 1922. Γιατί αυτό διέτασσε ο Εβραιοσιωνισμός, του οποίου τυφλά όργανα ήταν ο Κεμάλ κι ο πραξικοπηματίας – επαναστάτης Ελευθέριος Βενιζέλος. Αυτοί οι δυο κι όχι μόνο, ήταν εντολοδόχοι του Εβραιοσιωνισμού, οι εντολές του οποίου διοχετευόταν σ’ αυτούς από διαφορετικούς δρόμους. Του μεν Κεμάλ, μέσω Γερμανίας, επίσημου εχθρού της Ελλάδας και συμμάχου της Τουρκίας. Του δε Βενιζέλου, μέσω Βρετανίας και Γαλλίας, των δυο επίσημων, αλλά κάλπικων, συμμάχων της Ελλάδας κ εχθρών, αλλά συμπαραστατών μαζί και με την Ιταλία, τη Ρωσία και τις Η.Π.Α. της Τουρκίας.

Οι Γερμανοί υπέδειξαν στον Κεμάλ την Εθνοκάθαρση της Τουρκίας. Και στόχος του κινήματος των Νεοτούρκων ήταν  ο εξισλαμισμός όλων των εθνικοτήτων ή η απαλλαγή της Νέας Τουρκίας από αυτές. Το πρόγραμμά τους αυτό άρχισαν να εφαρμόζουν από το 1909 με την υποχρεωτική στρατολόγηση των Χριστιανών. Τότε ζούσαν στη Μικρασία 48 διαφορετικές εθνότητες.

  Στη Θεσ/νίκη λειτουργούσε το Τουρκικό Κομιτάτο «Ένωση και Πρόοδος», (Ittihat ve Terakki), που ήταν τουρκική  παραστρατιωτική οργάνωση Σιωνιστικών συμφερόντων, στην οποία ήταν οργανωμένος ο Μουσταφά Κεμάλ. Στην πραγματικότητα ήταν Μασονική Στοά. Την περίοδο 1908 – 1911 στα ετήσια συνέδρια του «Κομιτάτου» αυτού καταστρώθηκαν τα σατανικά σχέδια για την εξόντωση όλων των Χριστιανικών μειονοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ώστε να προκύψει από τα ερείπιά της μια Νέα Τουρκία καθαρή από εθνολογική κι από θρησκευτική άποψη.

Ο πρώτος Βαλκανικός πόλεμος (1912),  έφερε και το αποτέλεσμα της επιστροφής στην Ασιατική Τουρκία των Μουσουλμανικών πληθυσμών, που ως τότε κατοικούσαν στα εδάφη, που απελευθέρωσαν οι τέσσερις Βαλκάνιοι Χριστιανοί Σύμμαχοι.  Έτσι στα 1912/3 κατέφυγαν στην Τουρκία από αυτά τα εδάφη 68.947 Τούρκοι και στα 1914/5 εξαιτίας του Α’ Παγκοσμίου 53.718.

Το Τούρκικο Κράτος για να βολέψει αυτούς τους δικούς του πρόσφυγες και σ’ αντίποινα κατά των Ελλήνων άρχισε να υποκινεί αρχικά τρομοκρατικές ενέργειες κατά των Ελληνικών πληθυσμών της Μικρασίας.  Σκοπός του ήταν να τους αναγκάσει να εγκαταλείψουν τις εστίες και τα περιουσιακά στοιχεία τους, ώστε να τα οικειοποιηθεί και να τα παραχωρήσει στους Τούρκους φυγάδες από την Ευρωπαϊκή Τουρκία. Έτσι άρχισε η απελευθέρωση από τις φυλακές κ η δράση των εγκληματιών, που οργανώθηκαν σε «αντάρτικα» Σώματα, με τη γενική ονομασία «Τσέτες». Οι Ελληνικοί πληθυσμοί, που εκπατρίστηκαν τότε από τα εδάφη της Μικρασίας, κυρίως Πόντιοι, αποκαταστάθηκαν στην Μακεδονία και τη Θράκη, χωρίς ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα.

Έτσι, και με  αφορμή το ενδεχόμενο να μπει  στον πόλεμο η Ελλάδα στο πλευρό της Αντάντ, άρα κατά της Τουρκίας, η τελευταία κήρυξε γενική επιστράτευση όλων των Εθνοτήτων στις 21.6.1914. Κ επειδή δεν τους εμπιστευόταν να τους εξοπλίσει, για να τους στείλει στο μέτωπο, οργάνωσε τα λεγόμενα Τάγματα Εργασίας (Αμελέ Ταμπουρού) και τους ενέταξε σ’ αυτά . Άρχισε μ’ αυτό τον τρόπο την εφαρμογή των Σχεδίων της Μασονικής Στοάς  «Ένωση και Πρόοδος» της Θεσ/νίκης, κι ανέθεσε την εφαρμογή του σχεδίου στην πράξη στο Μέλος της Μουσταφά Κεμάλ.

 Όσοι δεν προσερχόταν εμπρόθεσμα να καταταγούν σ’ αυτά, καταδικαζόταν σε θάνατο. Αλλά κι αυτοί που προσερχόταν, δεν γλίτωναν το θάνατο, γιατί τους εξανάγκαζαν σε δεκαοκτάωρη συνεχή εργασία σε έργα οδοποιίας και σε οδοιπορίες σε πολύ μακρινές αποστάσεις κάτω από τον καυτό ήλιο, χωρίς νερό και φαγητό ή με τροφή ανεπαρκή κι ακατάλληλη ακόμη και για ζώα. Έτσι πέθαιναν με αργό και βασανιστικό θάνατο.

     Στις 24.4.1915 άρχισε η Γενοκτονία των Αρμένηδων, που στοίχισε τη ζωή  1.500.000 αθώων. Κ ενώ βρισκόμαστε σε απόσταση εκατό σχεδόν χρόνων από αυτά τ’ ανατριχιαστικά φρικιαστικά ειδεχθή γεγονότα, μαρτυρημένα  επίσημ’ από αυτόπτες, η Τουρκία και σήμερ’ αρνείται να παραδεχτεί αυτές τις βαρβαρότητες κι απειλεί την Γαλλία, με το στόμα του Πρωθυπουργού της, επειδή η Γαλλία, που φέρει μερίδιο ευθύνης γι’ αυτά, αναγνώρισε πρόσφατα, αν και με πολλή καθυστέρηση, τη Γενοκτονία των Αρμένηδων, αλλά χωρίς ν’ αναγνωρίσει και των Ελλήνων… 

 Όσοι δεν παρουσιάστηκαν για να υπηρετήσουν στα Τάγματα Εργασίας, κηρύχτηκαν ανυπόταχτοι. Ο Κεμάλ ανέθεσε στους Τσέτες την καταδίωξή τους από το 1916. Οι οικογένειές τους κακοποιούνταν κατά τον πιο βδελυρό κι απάνθρωπο τρόπο κ οι περιουσίες τους δημευόταν. Πυρπολούσαν οι Τσέτες κι όχι μόνον αυτοί, τα σπίτια των Ελλήνων Ποντίων, πολλές φορές καίγοντας και τα μέλη των οικογενειών. Αιχμαλώτιζαν τις όμορφες Ελληνοπούλες κι άλλες από αυτές πουλούσαν στα σκλαβοπάζαρα του Ικονίου και του Μπαλίκεσιρ προς δέκα παράδες το κομμάτι. Άλλες εκμεταλλευόταν σε οίκους ανοχής του Γενί Σεχίρ. Κι όσες δεν προσφερόταν για πούλημα ή τις συγκέντρωναν σε ναούς, σε σκολειά, ή σε μεγάλα σπίτια και τις πυρπολούσαν. Κι άλλες εκτόπιζαν ομαδικά. Όχι σε συγκεκριμένο τόπο, αλλά από τόπο σε τόπο, για να εξαναγκάζονται σε πολύωρες οδοιπορίες, να εξαντλούνται και να πεθαίνουν από την ασιτία και τις κακουχίες μαζί με τα παιδιά τους. Ολόκληρες Ελληνικές κοινότητες άρχισαν να μεταφέρονται στο εσωτερικό της Μικρασίας και να εξαφανίζονται. Στην περιοχή της επαρχίας Τσόρουμ στα δυτικά της Αμάσειας έγιναν μαζικές σφαγές κατά τα τέλη του 1916. Κατά τα  τέλη του Δεκέμβρη συγκέντρωσαν 3.500 άνδρες και τους έπνιξαν σε ποτάμι. Τον ίδιο καιρό στη Σαμψούντα  έκαψαν πάνω από σαράντα χωριά, αφού, με διαταγή του Μεχμέτ Ταλαάτ πασά, σκότωσαν τους άνδρες, βίασαν τις γυναίκες και λεηλάτησαν τις περιουσίες τους. Αρχές του 1917 κατάστρεψαν 88 Ελληνικά χωριά στην Κερασούντα και την κωμόπολη Τσαρσαμπά της Αμάσειας. Αυτή τη «μικρή Σμύρνη», τους 5.000 κατοίκους της οποίας  έσφαξαν στις 15.1.1917. Το Μάρτη του 1918 μεταφέρθηκε για εξόντωση στο Μπαλικεσίρ ολόκληρος ο πληθυσμός των Κυδωνιών και λεηλατήθηκε η πόλη. Και δεν είναι μόνο αυτά τα περιστατικά. Είναι κι άλλα, που από έλλειψη χώρου δεν αναφέρω.

Βέβαια οι Έλληνες του Πόντου αντέδρασαν σ’ αυτή την πρόστυχη κ εγκληματική συμπεριφορά του Τουρκικού Κράτους. Οργανώθηκαν σε αντάρτικα Σώματα κ έδρασαν κατά των Τσετών και του τακτικού Τούρκικου στρατού, που τους χρησιμοποιούσε και τους προστάτευε, για να κρύβεται πίσω τους το επίσημο κράτος. Στην οργάνωση των αντάρτικων αυτών Σωμάτων βασικός διοργανωτής υπήρξε ο από Καστοριάς Μητροπολίτης Σαμψούντας(1908) Γερμανός (Στυλιανός Καραβαγγέλης). Αυτός ο γενναίος μεγάλος Ιεράρχης και Πατριώτης, που είχε οργανώσει και το Ελληνικό αντάρτικο στην Καστοριά κατά των Βουλγάρων κομιτατζήδων.   

Πριν από την αποβίβαση του Ελληνικού στρατού στη Σμύρνη, που έγινε στις 15.5.1919, είχε αποβιβαστεί Ιταλικός στρατός κατοχής στη Μικρασία  κατά το Μάρτη του 1919, γιατί η Ιταλία διεκδικούσε εδάφη στη Μικρασία.

Ο υπεύθυνος των Τουρκικών κεντρικών φυλακών Ιταλός Ταγματάρχης  απελευθέρωσε  όλους τους βαρυποινίτες εγκληματίες Τούρκους κατάδικους. Αυτοί αντάλλαξαν την φυλακή τους με την υπόσχεση να πάρουν μέρος στο «πογκρόμ» κατά των Ελλήνων. Γι’ αυτή την αποστολή εξοπλίστηκαν κι αφέθηκαν ελεύθεροι. Σ’ όλους αυτούς τους κατάδικους, που απελευθερώθηκαν από τις φυλακές, υποσχέθηκε το Τούρκικο Κράτος του Κεμάλ αμνηστία και μερτικό από τις περιουσίες των Ελλήνων. Ο δε Ιταλός Ταγματάρχης προέβη σ’ αυτή την ενέργεια, με τη σύμφωνη γνώμη της Ιταλικής Κυβέρνησης, η οποία ήταν αντίθετη στην Μικρασιατική εκστρατεία των Ελλήνων. Γι’ αυτό είχαν οργανώσει Ιταλοί αξιωματικοί τις ανθελληνικές ενέργειες, με πραγματικά πυρά, που συνέβησαν κατά την υποδοχή  στη Σμύρνη του Ελληνικού Εκστρατευτικού Σώματος.

 Το 2ο Τάγμα του 1/38 Συντάγματος Ευζώνων, που μόλις είχε αποβιβαστεί και κατευθυνόταν για την κατάληψη της προκαθορισμένης θέσης του, δέχτηκε πυρά προερχόμεν’ από τα παράθυρα και τις ταράτσες δημοσίων κτιρίων. Αυτά τα πυρά είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο δυο ευζώνων και τον τραυματισμό οκτώ. Το τάγμα αντέδρασε άμεσα. Συνέλαβε 540 οπλίτες και 2.000 αντάρτες ένοπλους και τους οδήγησε κρατούμενους, μαζί με τον Τούρκο Στρατιωτικό Διοικητή Σμύρνης Ναδήρ πασά, δυο Στρατηγούς και 150 αξιωματικούς διαφόρων βαθμών, στο Α/Π «Πατρίς». Κι, αντί να τιμωρηθούν οι υποκινητές κ οι όσοι τακτικοί κι άτακτοι Τούρκοι πυροβολούσαν κατά του Ελληνικού τάγματος, τιμωρήθηκαν με την ποινή του θανάτου δυο Έλληνες κ εκτελέστηκαν την ίδια μέρα κ αποστράτευσαν αυτεπάγγελτα το Μέραρχο της 1ης  Μεραρχίας  Συνταγματάρχη Ζαφειρίου και το Δ/τη του 1/38 Σ.Ε. Αντ/ρχη Σταυριανόπουλο. Μ’ αυτές τις αντιλήψεις και τις πραχτικές  ήθελε να καταλάβει η Κυβέρνηση του Ελ. Βενιζέλου τη Μικρασία, με Γεν. Δ/τη Σμύρνης το Μασόνο Αρ. Στεργιάδη, σε παραλείψεις του οποίου οφείλεται το επεισόδιο.

Οι συμπεριφορές αυτές ενθάρρυναν τους διωγμούς κατά των    Ελλήνων. Αυτά τα γεγονότα έγιναν πριν από την αρχή της δράσης του Ελληνικού στρατού στη Μικρασία. Θά ‘λεγα πως έγιναν για να προκαλέσουν την εκστρατεία. Να καταδείξουν την απόφαση του Σιωνισμού να κάμει παρελθόν τον Ελληνισμό της Μικρασίας. Αλλά και για να προοιωνίσουν  το αποτέλεσμα της εκστρατείας. Το αποτέλεσμα, που αποτελεί αίσχος για τους τότε Συμμάχους της Ελλάδας, που αφού την παρέσυραν ως το χείλος του γκρεμού, την έσπρωξαν και την καταβαράθρωσαν. Κ είναι οι ίδιοι αυτοί, που και σήμερα έχουν οδηγήσει την Ελλάδα στην οικονομικοκοινωνική καταβαράθρωση, χωρίς ίχνος Ανθρωπιάς κι αξιοπρέπειας. Έτσι. Όπως και τότε. Με τη σύμπραξη Γραικύλων υποταχτικών τους…

Ας γυρίσομε όμως στο βιβλίο του Γ. Δ. Φρυγανάκη, το οποίο μου έδωσε την αφορμή και την ευκαιρία να κάμω λόγο ευρύτερο για οιωνούς, που σηματοδοτούσαν το τελικό αποτέλεσμα της ανόητης κι αδιανόητης αυτής εκστρατείας, αλλά και την καθιστούσαν αναγκαία. Της εκστρατείας, που δεν αποτελούσε προϊόν επιθυμίας του Ελληνικού Λαού. Αλλά σφοδρή επιθυμία του Σιωνισμού. Επιθυμία, που ανέλαβε να προωθήσει ο Πρωθυπουργός της Βρετανίας Ντέηβιντ Λόυντ Τζώρτζ, σπρώχνοντας  τον υποχείριό του Ελ. Βενιζέλο να την αποφασίσει. Κ έτσι να βρει εύσχημο τρόπο κ αιτιολογία ο Σιωνισμός, να στηρίξει την τελική καταστροφή του Ελληνισμού της Μικρασίας, αλλά και να καταργήσει τη Συνθήκη των Σεβρών, διά της Συνθήκης της Λωζάννης…

«Ο ξεριζωμός των πατρίδων αυτών από τη μνήμη του έθνους, θεωρείται όχι μικρότερο κακό από τον ξεριζωμό των πατέρων από τις προαιώνιες εστίες τους», γράφει ο Φρυγανάκης. Και συμπληρώνει: «Με καμία «λογική» το έγκλημα δεν παραγράφεται. Όχι για να τροφοδοτεί τη μνησικακία και την εκδικητικότητα, αλλά γιατί η παραγραφή όπως και η αμνησία στοιχειοθετούν «ύβριν» (ασέβεια απέναντι στα ιερά και τα όσια) και επισύρουν αναπόφευκτα «τίσιν» (τιμωρία)…». Ας το αφουγκραστεί το Υπουργείο …Παιδιάς κι ας το εφαρμόσει στη … «διά βίου μάθηση»…

Οι λίγοι, που αντιλήφτηκαν έγκαιρα το παιγνίδι. Το τι τους περίμενε. Άρχισαν ν’ αποχωρούν από τις περιοχές της Μικρασίας από το 1914. Κι από τότε άρχισε να δέχεται η Ελλάδα κατά μικρά κύματα Πόντιους και λοιπούς Μικρασιάτες Έλληνες καταδιωγμένους, ώσπου τα μικρά κύματα εξελίχτηκαν σε «τσουνάμι», που πλημμύρισε τη μικρή, αδύναμη, φτωχή και κακοδιοικούμενη Μητέρα Πατρίδα. «Το μεγαλύτερο κοινωνικοοικονομικό ζήτημα που αντιμετώπισε το κράτος από της συστάσεώς του είναι αναμφισβητήτως  το της εγκαταστάσεως των προσφύγων μετά την Μικρασιατικήν Καταστροφήν… Η αποκατάσταση και αφομοίωση των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής υπήρξε και παραμένει το μεγαλύτερο ειρηνικό επίτευγμα του νεοελληνικού κράτους». Μ’ αυτά τα λόγια αναφέρεται στο Προσφυγικό Πρόβλημα, όπως μας πληροφορεί ο Φρυγανάκης στο βιβλίο του, ο πολύ σημαντικός Έλληνας πολιτικός Αλ. Παπαναστασίου. Κ είχε δίκιο. Γιατί όντος ήταν μεγάλο το πρόβλημα, στην επίλυση του οποίου, πρέπει να σημειώσομε, ότι συνέβαλαν αποτελεσματικά και θετικά κ οι ίδιοι οι Πρόσφυγες, με την εργατικότητα, το επιχειρηματικό πνεύμα, την  «κουλτούρα», την πίστη τους στο Θεό και στην Πατρίδα, για την ανάσταση της οποίας έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους.

Και βέβαια τους αξίζει να στηθεί και στην Πόλη μας  μνημείο και να οργανωθούν  Συνέδρια προβολής της Ιστορίας των γεγονότων, που διαδραματίστηκαν γύρω από τη ζωή τους. Αλλά και κάθε άλλη προσπάθεια για την έρευνα και την καταγραφή ολόκληρης της Ιστορίας, που αφορά την περίπτωσή τους. Να καταγραφούν  ιδιαίτερα οι υπόγειες διαδρομές, από τις οποίες προήλθαν τα γεγονότα. Και να  εκκαθαριστεί η Ιστορίας από τα παραμύθια, που τη συνοδεύουν και πλέκονται μαζί της, ώστε να την καθιστούν υποκειμενική. Βρείτε και προβάλλετε τους ενόχους, που κρύβονται και διεκδικούν και σφετερίζονται δάφνες, που δεν τους ανήκουν. Βοηθήσετε ν’ ανοίξουν τα μάτια του Κόσμου και να ιδεί την Πραγματικότητα κι αυτούς, που αποφασίζουν για μας, χωρίς εμάς, αλλά με τη συνεργασία ΔΩΣΙΛΟΓΩΝ.

Ενισχύσετε την προσπάθεια του Φρυγανάκη, που αξίζει κάθε τιμή κ έπαινο. Εγώ, δεν περιορίζομαι να πω «ανάθεμα στον πόλεμο», όπως η Γιαγιά του Γιώργου. Επεκτείνω το ανάθεμα και λέω: Ανάθεμα σ’ αυτούς, που προκαλούν τον πόλεμο. Σ’ αυτούς, που δημιουργούν τον πόλεμο, για ν’ αυξήσουν τα πλούτη τους από το αίμα και τη δυστυχία, που ο πόλεμος θα προκαλέσει

 3) Βιβλιοκριτική Εύας Λαδιά στο: ΕΠΙΚΑΙΡΟ ΟΣΟ ΠΟΤΕ ΤΟ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ Δ. ΦΡΥΓΑΝΑΚΗ «Η Ρεθεμνιώτικη πένα και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής» .

Ιχνηλασία ιστορικής μνήμης αλλά και μήνυμα ελπίδας σε δύσκολους καιρούς.

Όσο αλλάζουν σκυτάλη οι γενιές, τόσο ξεθωριάζει η μνήμη των «αλησμόνητων πατρίδων».
«Κακά τα ψέματα» αλλά τι μπορεί να σημαίνει για τις κόρες μου, πόσο μάλλον για τα εγγόνια μου, η συγκίνηση που αισθάνομαι όταν αναβιώνω μνήμες παιδικής ηλικίας, γεμάτες από ήθη και έθιμα, που με θρησκευτική ευλάβεια συντηρούσαν ο παππούς και η γιαγιά.
Το μόνο που αντέχει στη φθορά του χρόνου και κληροδοτείται σ’ αυτές τις γενιές, είναι το πείσμα για προκοπή και η περιφρόνηση των συνεπειών μιας συμφοράς, αρετές, που χαρακτηρίζουν έντονα, τη Μικρασιάτικη ρίζα.
Πολλά έχουν ξεχαστεί, αλλά ποτέ δεν γερνά το αξίωμα των μαρτυρικών προγόνων «Επτά φορές να πέσεις οκτώ να σηκωθείς…».
Κοντά στα προβλήματα της εποχής όλα αυτά και ας είναι αγιασμένες οι ψυχές που μας γαλούχησαν με το μέτρο της επάρκειας αγαθών και την ανάγκη να λες «Δόξα τω Θεω», όταν υπάρχει καθημερινό στο τραπέζι. Αλλιώς ποιος ξέρει πως θα αντιμετωπίζαμε περικοπές μισθών και συντάξεων, αλλά και τον εφιάλτη ενός αβέβαιου μέλλοντος για τα παιδιά μας.

Κοντά στο πνεύμα των ημερών που ζούμε, και το βιβλίο του μεγάλου περιούσιου της Γνώσης, του φιλολόγου Γιώργου Φρυγανάκη με τίτλο «Η Ρεθεμνιώτικη πένα και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής», που λάβαμε πρόσφατα.

Ομολογουμένη κατ’ επανάληψη η βαθιά εκτίμηση, που μας εμπνέει ο φωτισμένος αυτός ΔΑΣΚΑΛΟΣ κι ο βασικός λόγος που την συντηρεί είναι πάνω απ’ όλα η σεμνότητα που διακρίνει το συμπολίτη λόγιο με τις τόσες εντυπωσιακές παρουσίες και στα ΚΡΗΤΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ αλλά και στο πολιτιστικό γίγνεσθαι. Πώς να λησμονήσουμε, αλήθεια, τις προσπάθειες να συντονίσει τους συναδέλφους του σε κοινό βήμα έκφρασης με περιοδικές εκδόσεις, αλλά και την καλλιέργεια της αγάπης για τον τόπο στους μαθητές του με συλλογικές εργασίες, όπως η ανθολογία ποίησης με θέμα το ΡΕΘΥΜΝΟ.

Ο Γιώργος Φρυγανάκης, πειθόμενος τοις ρήμασι προγόνων και κυρίως του αξέχαστου πατέρα του Δημήτρη, πρωταθλητή του στίβου αλλά και της ζωής, έδωσε μεγάλο βάρος στη διατήρηση της μνήμης των αλησμόνητων πατρίδων. Με βιβλία αλλά και αναρίθμητα άρθρα είτε στον τοπικό τύπο, είτε στην ΑΓΟΝΗ ΓΡΑΜΜΗ, που επιμένω να θεωρώ ΚΙΒΩΤΟ της Μικρασιατικής μνήμης, συνδαυλίζει τη φωτιά στο παραγώνι του λογισμού, για να μη σβήσει η φλόγα της παράδοσης που άνθισε σε ευλογημένα χώματα. Αυτά που αναζητάμε με τόση λαχτάρα στα σήριαλ, που κατακλύζουν πλέον τη μικρή οθόνη με τα νούμερα τηλεθέασης να δίνουν την εντύπωση, ότι μας έπιασε ξαφνικά… καημός για την τούρκικη κουλτούρα.

Γωνιές που υμνούσε η αφήγηση των προγόνων αναζητά το βλέμμα, ανάμεσα στα σαχλά δρώμενα του σεναρίου, όσο κι αν πονά η αναζήτηση αυτή. Φυσικές καλλονές που κάποτε ευώδιαζαν μύρο ελληνισμού που άντεξε πεισματικά στους αιώνες και τώρα δεν μας ανήκουν…

Εικόνες που δικαιώνουν τη συναισθηματική φόρτιση των ανθρώπων μας, όταν τις πρόβαλλαν σε ατέλειωτες συζητήσεις και αφηγήσεις μεμονωμένων περιστατικών, που έκλειναν μέσα τους Πόλη και Σμύρνη, Αϊδίνι και Αϊβαλί, Φώκαιες και Βουρλά, Άδανα και Κορδελιό.

Στο νέο του βιβλίο ο Γιώργος Φρυγανάκης έχει συλλέξει δημοσιεύματα δικά του και άλλων συμπολιτών, που αναφέρονται στην προσφυγιά του Ρεθύμνου και μας τα προσφέρει, δώρημα ελπίδας, στην πιο κρίσιμη για τη χώρα μας, εποχή.

Πόσο αλήθεια διαφέρει από τη δική μας, η εποχή που ζωντανεύουν οι σελίδες του βιβλίου; Οι συνθήκες μόνο φαίνονται αλλιώτικες, αλλά το κόστος σε όνειρα και ιδανικά είναι επίσης τεράστιο. Ο απολογισμός των θυμάτων που τότε ήταν σε λίστες θανάτου, βίας και ποταμών αίματος, εκφράζεται σήμερα, με ποσοστά αυτοκτονιών και ψυχικά πασχόντων.

Και τότε υπήρχαν άνθρωποι που από έμφυτη αξιοπρέπεια προτιμούσαν να πεθάνουν, παρά να απλώσουν χείρα επαιτείας. Και σήμερα έχουμε συμπολίτες που βρέθηκαν ξαφνικά στο χείλος της καταστροφής, ενώ κατείχαν σημαντικές θέσεις στην οικονομική ζωή του τόπου και δεν ξέρουν πώς να επιβιώσουν.

Και τότε τα παιδιά πήγαιναν σχολείο με έντονα τα σημάδια της στέρησης. Και σήμερα αρχίζουν να παρουσιάζονται τα ίδια κοινωνικά φαινόμενα αλλού λιγότερο, αλλού περισσότερο.

Και τότε η μάνα προσπαθούσε να γεμίσει τα πιάτα με προσευχές και σήμερα είναι πολλές εκείνες που αναγκάζονται να δίνουν τα παιδιά τους σε ίδρυμα γιατί αδυνατούν να τα θρέψουν.

Κι όμως εκείνη η μεγάλη τραγωδία του Ελληνισμού αντιμετωπίστηκε δυναμικά, με τους αγώνες επίγειων αγγέλων προς δόξαν της αλληλεγγύης, της εθελοντικής προσφοράς, της ανθρωπιάς.

Αυτά τα λαμπρά παραδείγματα στις σελίδες του ανεκτίμητου βιβλίου, που διαβάζεται άπληστα, πέρα από τη λογοτεχνική του αξία, στέλνουν παντού κι ένα μεγάλο μήνυμα. Διαμηνύουν περίτρανα ότι καμιά κρίση δεν αντέχει, για πολύ, στον ήλιο της ΑΓΑΠΗΣ και της ΑΝΘΡΩΠΙΑΣ. Κανένα σκοτάδι δεν κρατάει μακριά το ξημέρωμα της ελπίδας, όσο η μπουκιά μοιράζεται και η αγωνία για το αύριο μεταβάλλεται σε αγώνα για αναζήτηση ιδέας, οράματος, πράξης που οδηγεί σε αποτέλεσμα.

Δεν αποτελεί σοβινιστική εμμονή η υπενθύμιση όλων εκείνων των παραγόντων που ανόρθωσαν μεταπολεμικά την Ελληνική οικονομία, αν και ήρθαν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία «με την ψυχή». Είναι ένα μήνυμα ελπίδας, αρκεί να γίνει συνείδηση ότι η ανθρώπινη θέληση «λυγά και σίδερα».

Ο Γιώργος Φρυγανάκης κατάφερε να αναδείξει το μήνυμα αυτό και στο νέο του βιβλίο, περίτεχνα και παραστατικά, επειδή έμαθε να το υπολογίζει, στα έργα και τις ημέρες του πατέρα του. Εκείνου του ήρωα της ζωής που εντυπωσίαζε άλλοτε με τη σωματική του ρώμη κι άλλοτε με την ατσάλινη δύναμη της ψυχής του. Εκείνου που μας εμψύχωνε σε ώρες δύσκολες με το χαμόγελό του, που δεν κατάφερε καμιά περιπέτεια της ζωής έστω να το χλομιάσει.

Επίκαιρο όσο ποτέ, αλήθεια, το βιβλίο του Γιώργου Φρυγανάκη, που έχει και ιερό σκοπό η διάδοσή του. Όπως ηθικό σκοπό έχει και κάθε κοινωνική και πολιτιστική προσπάθεια του εκλεκτού αυτού ανθρώπου και φάρου της εκπαίδευσης που ευχόμαστε να συνεχίζει να μας προσφέρει, με την ίδια θέρμη και έμπνευση, το παρήγορο φως μιας πολύτιμης πνευματικής απανεμιάς, που έχουμε τόσο ανάγκη στις χαλεπές ημέρες που ζούμε. ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ, 23 Δεκεμβρίου 2011

2) Βιβλιοκριτική Παναγιώτη Μιχ. Παρασκευά. στο:   Γιώργου  Φρυγανάκη, Η Ρεθυμνιώτικη πένα και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, Ρέθυμνο 2011. 

 Η Μικρασιατική καταστροφή στα 1922 αποτέλεσε το τέλος της Μ. Ιδέας και την αρχή μιας νέας κατάστασης για την Ελλάδα και την Κρήτη φυσικά σε όλα τα επίπεδα, της οικονομίας, της κοινωνίας και του πολιτισμού. Όπως ήταν φυσικό και το Ρέθυμνο δεν εξαιρέθηκε από την έλευση και εγκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων οι οποίοι μπόρεσαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να εγκατασταθούν στη νέα πατρίδα και να συνεχίσουν τη ζωή τους αρχίζοντας από το μηδέν με την όποια βοήθεια η πάντοτε πενομένη Ελλάδα τους έδωσε . Το ένα τρίτο του πληθυσμού του Ρεθύμνου του Μεσοπολέμου και ως τις μέρες μας προέρχεται από τους πρόσφυγες αυτούς. Εσχάτως δε και μετά από πολλές διακυμάνσεις οι πρόσφυγες απέκτησαν την πλατεία που φέρει το όνομά τους, δίπλα στο προσφυγοσχολείο, όπως μεταβλήθηκε τότε το σημερινό 1ο Δημοτικό ή Τούρκικο και δίπλα στα σπίτια που έζησαν και ζουν. Το Ρέθυμνο παρά τις αντιδράσεις κάποιων ενίων μπόρεσε να σταθεί στο ύψος της ιστορίας του.

  Όμως το Ρέθυμνο διά των προσφύγων ή μη ανθρώπων του προσπάθησε να αποτυπώσει με την πένα τους το προσφυγικό δράμα και την ιστορία με κείμενα, δημοσιογραφικά, ιστορικά, λογοτεχνικά , ποιητικά που στο διάβα του χρόνου ξεχάστηκαν ορισμένα τουλάχιστον και είναι επίπονη και χρονοβόρα η αναζήτησή τους. Ο Γιώργης Φρυγανάκης λοιπόν προσπάθησε να σταχυολογήσει ένα απάνθισμα κειμένων όλων των ειδών που αφορούν τους ρεθεμνιώτες Μικρασιάτες πρόσφυγες και την ιστορία τους στο Ρέθυμνο βοηθώντας έτσι το μελετητή του θέματος που να ψάξει και συμβάλλοντας στην παραπέρα έρευνα των θεμάτων που αφορούν τους Μικρασιάτες στο Ρέθυμνο. Αποτελεί ένα ανθολόγιο κειμένων ποικίλης μορφής και ως τέτοιο αξιολογείται θετικότατα και το επικροτούμε. Το συνιστούμε δε σε όλους τους Ρεθυμνίους διότι συνδέεται και με ένα ιερό χρέος και σκοπό , τη χρηματοδότηση του μνημείου των Μικρασιατών στην ομώνυμη πλατεία , που επιτέλους λαμβάνει σάρκα και οστά μετά από  90 χρόνια. Τόσα θα είναι το νέο έτος τα χρόνια από το 1922 και θα πρέπει να τιμηθεί η επέτειος με το στήσιμο του μνημείου αυτού για να μην ξεχνάμε τις τραγικές στιγμές της ιστορίας μας και της πόλης μας.

  Ο ερχομός χιλιάδων προσφύγων, άνω των 6000 στο Ρέθυμνο και στα περίχωρά του το 1922-1925 είναι ένα δράμα που αποτυπώνεται στο βιβλίο αυτό αλλά και στις έρευνες που έχουν λάβει χώρα για το Ρέθυμνο και πιστοποιούν το μέγεθος του προβλήματος το οποίο η πόλη αντιμετώπισε και βίωσε ως το 1940. παρ’ όλες τις δυσκολίες της εποχής από κάθε πλευρά η ένταξη των προσφύγων έγινε αρκετά ομαλά και τελικά ντόπιοι και κατατρεγμένοι έζησαν και ζουν αρμονικά στη μικρή κοινωνία μας. Αυτό αποτύπωσε η ρεθεμνιώτικη πένα και ανθολόγησε ο Γιώργης Φρυγανάκης εντελώς αφιλοκερδώς, προκειμένου να συμβάλει στην ανέγερση του μνημείου της μνήμης των Μικρασιατών στο Ρέθυμνο.  Τα δύο τρίτα του βιβλίου αποτελούνται από δημοσιεύματα ζώντων και τεθνεώτων ρεθυμνίων που έγραψαν για τους πρόσφυγες και το ένα τρίτο είναι δημοσιεύματα του επίσης προσφυγικής καταγωγής Γιώργη Φρυγανάκη σχετικά με το θέμα.

 Γενικότερα το βιβλίο ως απάνθισμα κειμένων και συγγραφέων και λογοτεχνών για τους πρόσφυγες του Ρεθύμνου αποτελεί και ένα οδηγό για όποιον θέλει να ασχοληθεί με το θέμα. Για τους ρεθεμνιώτες όμως πρόσφυγες ή μη θεωρούμε ότι πρέπει ως μια συνεισφορά μνήμης να το αποκτήσουν και να το μελετήσουν και να γνωρίσουν τους ρεθεμνιώτες που έγραψαν για τους ρεθεμνιώτες πρόσφυγες που ζουν και έζησαν ανάμεσά μας. Γιώργη σε ευχαριστούμε για το θαυμάσιο βιβλίο σου.

 1) Βιβλιοκριτική Βασιλικής Ματάκη στο : Η Ρεθεμνιώτικη πένα και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής του Γεωργίου Δ. Φρυγανάκη. Έκδοση Γραφικές Τέχνες Καραγιαννάκη. Ρέθυμνο 2011. 

Η γλωσσοπλαστική δύναμη της πένας, επαγγελματία διδάσκοντα τη γλώσσα, με την αποσπασματική βιβλιοκριτική του για κάθε γραφή, επιλεκτικά συνδυαζόμενη με τον συγγραφικό χαρακτήρα των αναφερομένων συγγραφέων, ο συγκερασμός μικροϊστορίας και ιστορίας με δόση κοινωνιολογίας, δημιουργεί ένα βιβλίο, που σε ταξιδεύει μυθιστορηματικά, κινηματογραφώντας το Ρέθυμνο της νυν και αεί Ντάρα μανέλα και των χαμένων πατρίδων, εξισορροπώντας καταστάσεις ένεκα της δυϊκής ρίζας του συγγραφέα, αναγκάζοντας τον αναγνώστη να ξαναδιαβάσει συγγραφείς που έχει διαβάσει και να διαβάσει αν δεν έχει διαβάσει.

Μνημοσυνοϊκή, συγκριτική συγκέντρωση υλικού σε οφειλόμενο μνημόσυνο αειμνήστων νεκρών, καταλήγουσα σε ανιδιοτελή μνημειακή προσπάθεια ενός μνήμονα για την ανέγερση ενός μνημείου.

 

 

Advertisements

4 Σχόλια »

  1. Καλοτάξειδο

    Σχόλιο από Άγονη Γραμμή — 16 Δεκεμβρίου 2011 @ 6:42 μμ | Απάντηση

  2. ΜΕ ΤΟ ΚΑΛΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΓΙΩΡΓΟ!ΚΑΛΟΤΑΞΙΔΟ ΝΑΝΑΙ !!!!!!

    Σχόλιο από ΠΑΠΑΔΑΚΙΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ — 16 Δεκεμβρίου 2011 @ 9:25 μμ | Απάντηση

  3. Εξαιρετικό βιβλίο! Μόλις το ολοκλήρωσα! Συγχαρητήρια και καλές πωλήσεις!

    Σχόλιο από Maria Stamatakis — 4 Ιανουαρίου 2012 @ 2:56 μμ | Απάντηση

  4. Πρόκειται για βιβλίο σοβαρό με χαρακτηριστική εντιμότητα και οξυδέρκεια,
    που αξίζει, πιστεύω, να διαβαστεί απ’ όλους τους Ρεθεμνιώτες!
    Κωστής Ηλ. Παπαδάκης

    Σχόλιο από Κωστής Ηλ. Παπαδάκης — 13 Ιανουαρίου 2012 @ 7:50 μμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: