Άγονη γραμμή

1 Ιανουαρίου 2014

Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα ή ερωτικό τραγούδι;

Filed under: Άγονη Γραμμή — Άγονη Γραμμή @ 2:19 μμ
Tags:

KalantaNikiforosLytras

Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά,              

Ψηλή μου δεντρολιβανιά (*)

Κι αρχή καλός μας χρόνος,

εκκλησιά με τα’ άγιο θόλος (*)

Αρχή που βγήκε ο Χριστός, Άγιος και πνευματικός

στη γή να περπατήσεις και να μας καλοκαρδίσεις (*)

Άγιος Βασίλης έρχεται,

και δε μας καταδέχεται (*)

Από την Καισαρεία,

Συ είσ’ αρχόντισσα κυρία (*)

Βαστάει πένα και χαρτί,

Ζαχαροκάντυο ζυμωτή (*)
Χαρτί-χαρτί και καλαμάρι,

Δες και με το παλικάρι (*)

Αρχικά αν κάποιος ακούσει τα κάλαντα της πρωτοχρονιάς δεν βγάζει νόημα από τα λεγόμενά τους. Τι σημαίνουν άραγε; Ας δούμε λοιπόν πώς εξηγείται η αυτή η ασυναρτησία …

Η ιστορία χάνεται στο βάθος των αιώνων και μας πάει πίσω στην βυζαντινή αυτοκρατορία του 13ου αιώνα. Στην βυζαντινή αυτοκρατορία, εκείνα τα χρόνια, οι απλοί πολίτες (φτωχοί και χαμηλών στρωμάτων άνθρωποι) κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης δεν επιτρέπονταν να απευθύνουν τον λόγο στην αυτοκρατορική οικογένεια ή στους αριστοκράτες, παρά μόνο για ευχές στις διάφορες γιορτές της χριστιανοσύνης. Ένας νέος λοιπόν, ταπεινής καταγωγής, εκείνη την εποχή είχε ερωτευθεί σφόδρα μια με αρχοντοπούλα και μην έχοντας άλλο τρόπο να της εκφράσει τον έρωτά του έφτιαξε ένα τραγούδι που περιείχε αφενός στίχους με θρησκευτικό περιεχόμενο, τα κάλαντα του Μεγάλου Βασιλείου, και αφετέρου στίχους από τοερωτικό ποίημα που είχε συνθέσει για να εκδηλώσει τον έρωτά του. Αρχίζει λοιπόν και βάζει ενδιάμεσους στίχους (αυτούς με τα υπογεγραμμισμένα κόκκινα γράμματα και τα αστεράκια*).  Με αυτόν τον τρόπο και τα κάλαντα θα έλεγε ακολουθώντας τους κοινωνικούς κανόνες, αλλά ταυτόχρονα θα παίνευε την καλή του!

Ο νέος χρησιμοποιεί ωραίες εκφράσεις και έξυπνα κοσμητικά επίθετα για να κολακεύσει την νέα. Τόσο η τόλμη όσο και η τέχνη του νέου να συνδυάζει στίχους, μας επιτρέπει να υποθέσουμε με επιφύλαξη ότι πρόκειται για μορφωμένο νέο (ίσως Επτανήσιο) της εποχής της Φραγκοκρατίας.

Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά,                        (θρησκευτικός στίχος)
Ψηλή μου δέντρο-λιβανιά          (* Την αποκαλεί ψηλή, εσύ δηλ. που είσαι ψηλή σαν

                                                            δέντρο)
και αρχή καλός μας χρόνος       (θρησκευτικός ευχετικός στίχος)
εκκλησιά με το άγιο θόλος         (εσύ που είσαι όμορφη σαν εκκλησιά με τον τρούλο

                                                            της, επειδή φορούσε ένα από τα ψηλά τα κωνικά

καπέλα με το τούλι στην κορυφή)

Αρχή που βγήκε ο Χριστός Άγιος και πνευματικός                         (θρησκευτικός στίχος)
στη γή να περπατήσεις και να μας καλοκαρδήσεις           (βγες έξω απ΄το παλάτι να

  περπατήσεις για να χαρούμε όταν σε  δούμε)

Άγιος Βασίλης έρχεται                 (θρησκευτικός στίχος)
και δεν μας καταδέχεται                        (δεν καταδέχεται να του μιλήσει η κοπέλα)
από την Καισαρεία                       (θρησκευτικός στίχος)
συ εισαι αρχόντισσα κυρία        (γιατί εσύ ανήκεις στην αρχοντική οικογένεια)
Βαστάει πένα και χαρτί               (θρησκευτικός στίχος)
ζαχαροκάντιο ζυμωτή                  (είναι γλυκιά σαν το παραδοσιακό γλύκισμα)
χαρτί και καλαμάρι                       (αναφέρεται στο Μ. Βασίλειο και την ενασχόλησή του

με τα  γράμματα)

δες και με το παλληκάρι                         (ρίξε μια ματιά σε μένα το παλικάρι)

Το καλαμάρι έγραφε την μοίρα του την έλεγε

και το χαρτί ομίλει Άγιε μου, Άγιε μου καλέ Βασίλη          (εδώ περιπλέκει την ακολουθία που είχε παραπάνω και εννοεί πως το καλαμάρι έγραφε την μοίρα του ερωτοχτυπημένου νέου,  δηλαδή ότι ούτως ή άλλως είναι ατελέσφορη η προσπάθεια του νέου ενώ το χαρτί δηλαδή τα συγγράμματα μιλούν από μόνα τους για την εκκλησιαστική προσωπικότητα του Βασιλείου).

Αυτό λοιπόν το βυζαντινό τραγουδάκι έμεινε ως τις μέρες μας ως παράδοση που διατηρήθηκε από στόμα σε στόμα αλλά η ιστορία ξεχάστηκε στα βάθη των αιώνων.
Σήμερα πολλοί είναι εκείνοι που μη γνωρίζοντας ψάλλουν λάθος τα Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα σε σημείο να μην βγαίνει νόημα : Ο Μέγας Βασίλειος εμφανίζεται  να «μην μας καταδέχεται (!)» ενώ η Καισάρεια «είναι αρχόντισσα Κυρία»(;).

Τώρα λοιπόν που ξέρουμε ας ευχηθούμε καλή χρονιά και στην υγειά των ερωτευμένων,  σε όποια κοινωνική τάξη και αν βρίσκονται! 

Γ.Τ.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: