Άγονη γραμμή

16 Νοεμβρίου 2014

Ο ΔΑΝΙΗΛ ΚΟΥΦΑΚΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1866-69. ΠΕΝΤΕ ΑΝΕΚΔΟΤΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

Filed under: Άγονη Γραμμή — Άγονη Γραμμή @ 12:18 μμ
Tags:

Daniil Koufakis 

Ό Δανιήλ Κουφάκης (κατά κόσμον Νικόλαος), γεννημένος στα Σελλιά της επαρχίας Άγιου Βασιλείου το 1826, εισήλθε πολύ ενωρίς, σε ηλικία μόλις πέντε ετών, στη Μονή Άγιου Ιωάννου Πρέβελη, όπου και έμαθε τα πρώτα του γράμματα. Σε βιογραφικό σημείωμα το όποιο συνέταξαν μετά τον θάνατο του, αναφέρεται ότι μόνο με ατομική προσπάθεια καί μελέτη καλλιέργησε και τελειοποίησε τις γραμματικές γνώσεις του. Όπως φαίνεται και από το ύφος των επιστολών πού δημοσιεύονται, αλλά και από το παραϋμνογραφικό ποίημα πού συνέθεσε για τους ήρωες καί μάρτυρες του Όλοκαυτίόματος του Αρκαδίου, ό Κουφάκης κατέχει σε υψηλό βαθμό τη γλώσσα – σε σχέση πάντα προς τις συνθήκες κάτω από τις όποιες απέκτησε την οποία ήταν παιδεία του.

Μέχρι το 1849 παραμένει δόκιμος, οπότε σε ηλικία 23 ετών έκάρη μοναχός την 20 Μαΐου και έλαβε το μοναχικό όνομα Δανιήλ.

Την επομένη της κούρας του (21 Μαΐου 1849) εχειροτονήθη διάκονος και το 1854 (18 Όκτωβρίου) πρεσβύτερος. Οκτώ έτη αργότερα, το 1852, εξελέγη ηγούμενος, διάδοχος του Νείλου Μοσχοβίτη. Στην ηγουμενία παρέμεινε δύομισυ χρόνια (από 2.5.1862 μέχρι 19.11.1864)7.

Ως ηγούμενος ό Δανιήλ φάνηκε δραστήριος, όσον αφορά σε θέματα εκπαίδευσης. Ή Μονή Πρέβελη ανέκαθεν έδειχνε ιδιαίτερη ευαισθησία καί φροντίδα για τη συντήρηση σχολείων σε ολόκληρη την επαρχία Άγιου Βασιλείου. Μαζί με την Μονή του Άγιου Πνεύματος φρόντιζαν να καλύψουν καί τις λειτουργικές ανάγκες της επαρχίας εκπαιδεύοντας τους υποψήφιους ιερείς και αναγνώστες, όχι μόνον σε γραφή κα ανάγνωση αλλά καί σε θέματα λειτουργικής τάξης, μουσικής κατάρτισης καί σε στοιχειώδεις γνώσεις θεολογίας.

Εάν λάβομε ύπ’ όψη την περίπτωση του Δανιήλ, ό όποιος αναφέρεται στο βιογραφικό του ως μουσικός και μελοποιός, καθώς καί την παρόμοια εκείνη του Κωνσταντίου Πλεύρη, ό όποιος συνέθεσε την ακολουθία εις τον «Αγιο Νικόλαο Φαραγγίτη, ή κατάρτιση την οποία ελάμβαναν οι μαθητές στίς Μονές Πρέβελη καί Άγιου Πνεύματος ήταν ασφαλώς σημαντικών αξιώσεων.

Ό Δανιήλ, έχοντας μια τέτοια παράδοση σχετική με θέματα παιδείας και εκπαίδευσης, φρόντισε ευθύς αμέσως μετά την ανάληψη της ηγουμενίας να ενισχύσει τα υπάρχοντα σχολεία και να συνεχίσει την παράδοση της Μονής. Από το δημοσιευμένο αρχειακό υλικό αναφέρεται ότι επί ηγουμενίας του ή ετήσια συνδρομή της Μονής προς τα σχολεία της επαρχίας Άγιου Βασιλείου αυξήθηκε από 2.250 γρόσια σε 16.000, ποσό το όποιο οπωσδήποτε εξασφάλιζε καλύτερες συνθήκες λειτουργίας τους11.

Οι αλλαγές τις όποιες θέλησε να επιφέρει σε πρακτικά θέματα της Μονής, σε συνδυασμό προς το επιπόλαιο και αυθόρμητο του χαρακτήρα του, επέφεραν την γενική δυσαρέσκεια των μοναχών. Όταν μάλιστα επεχείρησε τη μεταφορά της έδρας της Μονής και της μονίμου διαμονής των μοναχών από το Κάτω στο Πίσω μοναστήρι του Αγ. Ιωάννου του Θεολόγου, τότε επήλθε ρήξη μεταξύ του Δανιήλ και των μοναχών, με συνέπεια την εγγραφή αναφορά των τελευταίων στο Οικουμενικό Πατριαρχείο εναντίον του12.

Το Πατριαρχείο απέλυσε τον Δανιήλ από το αξίωμα του ηγουμένου καί στις εκλογές πού διεξήχθησαν εξελέγη ό Καλλίνικος Σπιταδάκης (1862-1864). Ό Δανιήλ παρέμεινε στο ηγουμενοσυμβούλιο, όπως φαίνεται από σχετικές πράξεις.

Τον Καλλίνικο Σπιταδάκη διεδέχθη στην ηγουμενία ο Αγαθάγγελος Παπαβασιλείου (1864-1871), ό όποιος και εβάστασεν όλο το βάρος των ευθυνών της Μονής κατά τη δύσκολη περίοδο 1866-69.

Ό Δανιήλ από τις πρώτες ημέρες της επανάστασης δραστηριοποιείται. Μαζί με δεκατρείς άλλους ενόπλους μοναχούς έρχεται στο Αμπελάκι Ρεθύμνης, όπου ήταν το στρατόπεδο των επαναστατών, την 31 Αυγούστου, φέροντας μάλιστα μαζί του τον Τίμιο Σταυρό της Μονής. Στη μάχη πού συνήφθη στο Βρύσινα την επομένη ήμερα ό Δανιήλ εμψυχώνει καί μάχεται· εκεί θά είναι και η πρώτη μεγάλη επιτυχία των επαναστατών15.

Από τις πρώτες ημέρες των συγκρούσεων με τους Όθωμανούς ή Μονή Πρέβελη ανέλαβε αποφασιστικό ρόλο στην επανάσταση. Μετά, όμως, την ολοκαύτωση του Αρκαδίου, οι γνώμες διχάστηκαν μεταξύ των μοναχών. Ό ίδιος ό Δανιήλ πρωτοστάστησε για τη σύνταξη σχετικής δήλωσης υποταγής στό Μουσταφά, με σκοπό, προφανώς, να τον καθυσυχάσει, ενώ κρυφίως ή Μονή θα παρείχε την εκάστοτε αναγκαία βοήθεια στην επανάσταση. Ή αντίρρηση, όμως, του Άγαθαγγέλου, ότι θά ήταν όνειδος τέτοια ενέργεια, απέτρεψαν από μια τέτοια πράξη. Ό ίδιος, όμως, ό Αγαθάγγελος ετήρησε στη συνέχεια μια στάση παθητική απέναντι στην πρόσκληση του Μουσταφά «να μουτίσει», προσπαθώντας να οικονομήσει τα πράγματα και να κερδίσει χρόνο, ενέργεια πού τελικώς δεν απέτρεψε την καταστροφή της Μονής.

Ό Δανιήλ στη διάρκεια της επανάστασης προσπαθεί συνεχώς να εμψυχώσει, να κατασβέσει αντιθέσεις, να συμφιλιώσει. Οι επιστολές, παρά το ότι οι δύο από τις πέντε υπογράφονται από αυτόν και τους συναγωνιστές του – ενώ οι τρεις είναι προσωπικά του ίδιου, έχουν ένα προσωπικό χαρακτήρα του ανθρώπου πού υπηρετεί το ιδανικό της ελευθερίας και είναι υπεράνω προσωπικών παθών και αντιθέσεων. Εκεί πού πρέπει να επιπλήξει το επιτυγχάνει με τρόπο ευγενικό και εκεί πού θέλει να κερδίσει τον δύσκολο αποδέκτη γνωρίζει να εκφραστεί με τρόπο διπλωματικό.

Η γλώσσα πού χρησιμοποιεί είναι ή λόγια, την οποία καλλιέργησε με επίμονη μελέτη στη Μονή, διανθισμένη από χωρία της Γραφής, αλλά και ή τυπική των επιστολών. Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, ή διατύπωση και το λεξιλόγιο επηρεάζονται από την καθημερινή ομιλία.

Μετά το τέλος της επανάστασης ό Δανιήλ θα επιστρέψει στα ειρηνικά έργα, θα ασχοληθεί με την εκκλησιαστική μουσική και, πολύ πιθανόν με την ύμνογραφία.

Το παραϋμνογραφικό του ποίημα για τους ολοκαυτωθέντες στο Αρκάδι δεν είναι δυνατόν να είναι ένα πρωτόλειο του Δανιήλ. Αυτό φαίνεται, εκτός των ελαχίστων λαθών, από την ευχέρεια της σύνθεσης. Επειδή, όμως, δεν έχομε προς το παρόν περισσότερα στοιχεία, παραμένομε σ’ αυτές τίς γενικές παρατηρήσεις. Κατά τον ‘ίδιο τρόπο, δε γνωρίζομε, ελλείψει πρόσβασης στο αρχειακό υλικό της Μονής, λεπτομέρειες της δραστηριότητας του μέχρι το έτος του θανάτου του, στην Αθήνα, το 1891.

Οι επιστολές:

Ι Περίληψη

Έκκληση των αγωνιστών προς τα χωριά του Άγιου Βασιλείου να προστρέξουν στον αγώνα. Στα ανατολικά ζητούνται 1000 άνδρες για ενίσχυση. Πρέπει όλοι να παραμερίσουν διχόνοιες και μικρότητες και να συνδράμουν αποφασιστικά, προσερχόμενοι στην έδρα του στρατοπέδου στο Αμπελάκι Ρεθύμνου. Τόπος συνάθροισης ορίζεται του Χλιαουτι το Χάνι δίπλα στο Κεντροχώρι. Υπογράφουν 23 οπλαρχηγοί και αγωνιστές.

II Περίληψη

Απευθύνεται προς τους αδελφούς Στυλιανό, Ιωάννη και Μανουήλ Γύπαρη. Μετά μακρόν πρόλογο και εγκόμιο της ανδρείας τους, ζητεί τη γνώμη τους, ποια ποινή να επβληθή από τους Αρχηγούς και απεταναίους Άγιου Βασιλείου και Αμαρίου σε τρία άτομα, τα οποία έχοντας διαπράξει παλαιότερον εγκλήματα είχαν αναχωρήσει στην ελεύθερη Ελλάδα. Με την επανάσταση επέστρεψαν και αφού δήθεν έλαβαν μέρος στον αγώνα λιμαίνονταν την επαρχία Άγιου Βασιλείου κλέπτοντες καί δολοφονούντες. «Επονται 46 υπογραφές.

III Περίληψη

Απευθύνεται στους οπλαρχηγούς Π. Σαββάκη καί Στυλ. Βαρδάκη.

Δυσκολίες εμφανίζονται στην συγκράτηση των αγωνιστών. Πολλοί δεν συμμετέχουν για την καλή έκβαση του αγώνα, αλλά μόνο για λαφυραγωγία. Έχει προηγηθή επιστολή των οπλαρχηγών Άντ. Μαρινάκη, Γ. Πρεβελάκη καί Μιχ. Τσουδεροΰ προς τον ηγούμενο καί ό Δανιήλ συμβουλεύει για να προλάβει άσχημη εξέλιξη στα πράγματα.

IV Περίληψη

Απευθύνεται στους Π. Σαββάκη, Στυλ. Βαρδάκη και Στυλ. Δημητρακάκη. Συνεχώς αποχωρούν από τον αγώνα πολλοί καί δεν υπάρχει ομοψυχία και πίστη. Ό Δανιήλ στέλνει τον αδελφό του στα χωριά της επαρχίας ° Αγίου Βασιλείου να ειδοποιήσει τους ιερείς, ότι εκείνοι πρέπει να πιέσουν καί να παρακινήσουν τους άντρες για συμμετοχή στον αγώνα. Μετά από τη μάχη στη Μεσαρά ανησυχεί μήπως καθυστερήσουν σε αρπαγές. Υποδεικνύει τόπο συνάντησης το Κλήμα, τους Επτά Πόρους καί το Αμπελάκι.

V Περίληψη

Απευθύνεται προς τους «Οπλαρχηγούς καί αγωνιστές της επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Παρουσιάζει αναλυτικώς σχέδιο γενικής επίθεσης για κατάληψη του Φρουρίου του Ρεθύμνου. Στό τέλος αναφέρει την άφιξη του «Πανελληνίου» στα Σφακιά καί την ανάγκη φύλαξης των πολεμοφοδίων.

Τα παραπάνω αποτελούν μέρος της εργασίας-έρευνας του πανεπιστημιακού καθηγητή Ν. Ε. Παπαδογιαννάκη με τον τίτλο «Ο ΔΑΝΙΗΛ ΚΟΥΦΑΚΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1866-69. ΠΕΝΤΕ ΑΝΕΚΔΟΤΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ», η οποία  δημοσιεύτηκε στα «Κρητολογικά Γράμματα» τόμος 12 σελ. 232-250.Έκδοση ΙΛΕΡ 1996. Στην εργασία δημοσιεύονται τα κείμενα των πρωτοτύπων των πέντε επιστολών, από ένα σύνολο εξήντα τεσσάρων επιστολών, πού καλύπτουν το διάστημα 4 Απριλίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1866 και οι όποιες υπάρχουν στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Χανίων. Τα προαναφερόμενα απετέλεσαν μέρος  συλλογική εργασίας στην εκδήλωση «Η  επανάσταση του 1866-1869 και οι Σελλιανοί» που διοργάνωσε ο Σύλλογος Σελλιών «ο Φοίνικας», που έγινε στα Σελλιά την 9-11-2014. και αναγνώσθηκε από τον Γεώργιο Γασπαράκη.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: